Komisariat do Spraw Polskich

Komisariat do Spraw Polskich (Komisariat Polski, Polkom ros. Комиссариат по польским национальным делам) – urząd sowiecki działający w latach 1917-1920 będący pierwszym z wydzielonych komisariatów narodowych Komisariatu Ludowego do Spraw Narodowości (obok komisariatów białoruskiego, żydowskiego, muzułmańskiego i ormiańskiego). Siedziba Komisariatu znajdowała się początkowo w Petersburgu a następnie w Moskwie przy ulicy Małyj Rżewskij Pierieułok 4 (Малый Ржевский переулок).

Rada Komisarzy Ludowych powołała Komisariat do Spraw Polskich w dniu 28 listopada 1917. Miał on sprawować opiekę nad polskimi uchodźcami, jeńcami oraz żołnierzami. Do jego zadań należała również organizacja szkolnictwa polskiego i opieka nad zabytkami kultury polskiej. Przy Komisariacie powołano także Radę Organizacji Rewolucyjno-Demokratycznych złożoną z obecnych w Rosji przedstawicieli SDKPiL, PPS-Lewicy i PPS-Frakcji Rewolucyjnej. Rada zaprojektowana została jako organ doradczy Komisariatu Polskiego. Jej platforma polityczna opierała się na następujących pryncypiach:

  • uznanie aktualnego rządu Komisarzy Ludowych;
  • uznanie rewolucji rosyjskiej za początek rewolucji międzynarodowej;
  • uznanie, że wyzwolenie narodowe i społeczne Polski może być urzeczywistnione na drodze walki rewolucyjnej proletariatu polskiego o socjalizm.

Na czele Komisariatu do Spraw Polskich stał komisarz którego funkcję pełnił Julian Leszczyński-Leński. Jego zastępcami byli Kazimierz Cichowski oraz Stanisław Bobiński. Kierownikiem Wydziału Wojskowego był Roman Łągwa. Od grudnia 1917 do lipca 1918 kierownik Wydziału Prasy był Wacław Miller.

Komisarz do spraw Polskich podlegał Komisarzowi do spraw Narodowości którym był Józef Stalin. W szeregu większych miast znajdujących się pod kontrolą bolszewicką powołano lokalne komisariaty polskie. Kierowane były przez komisarzy kontrolowanych przez rady nadzorcze. Z czasem rola rad została ograniczona do funkcji opiniodawczych. Komisarzem do spraw polskich w Kijowie był Bolesław Iwiński.

23 grudnia 1917 Rada Komisarzy Ludowych wydała dekret podporządkowujący Komisariatowi Polskiemu Komisję Likwidacyjna do spraw Królestwa Polskiego. Dekret znosił stanowisko prezesa Komisji Likwidacyjnej do spraw Królestwa Polskiego (zajmowane do tego momentu przez Aleksandra Lednickiego), a sprawę reorganizacji Komisji powierzał Julianowi Leszczyńskiemu. Mimo oporów dawnych pracowników Komisji 21 stycznia (2 lutego) 1918 akta Komisji zostały przejęte przez Komisariat do Spraw Polskich. Komisariat zmierzał także do podporządkowania sobie wszystkich polskich organizacji opiekuńczych działających na terenie Rosji. Dekret z dnia 26 stycznia 1918 podporządkowywał Komisariatowi także funkcjonujące jeszcze instytucje ewakuowane z terenów Królestwa Polskiego w 1915 oraz polecał przekazanie Komisariatowi ich archiwów.

BibliografiaEdytuj

  • H. Bartoszewicz (1999) Polskie ugrupowania polityczne w Rosji wobec problemu niepodległości Rzeczypospolitej (luty-listopad 1917 roku), "Mazowieckie Studia Humanistyczne", Nr 1, 1999.
  • L. Bazylow (1987) Hasło "Komisariat do Spraw Polskich" w: Encyklopedia Rewolucji Październikowej, Wiedza Powszechna: Warszawa, 1987 wyd. II.
  • W. Kielecki (Jan Libkind) (1923) PPS w Rosji od roku 1917 (w:) "Księga pamiątkowa PPS – w trzydziestą rocznicę”, Nakładem Spółki Nakładowo-Wydawniczej „Robotnik”, Warszawa 1923. [1]
  • W. Toporowicz (1977), Komisariat Polski i Komisja Likwidacyjna do spraw Królestwa Polskiego w Piotrogrodzie w świetle nowych dokumentów archiwalnych, "Dzieje Najnowsze" 1977, nr 2.