Sphaerium

(Przekierowano z Kulkówka)

Sphaerium (kulkówka, gałeczka) – holarktyczny rodzaj obejmujący pospolite, słodkowodne małże o charakterystycznym, kulistym kształcie muszli i niewielkich wymiarach ciała, należący do rodziny kulkówkowatych (Sphaeriidae).

Kulkówka
Sphaerium[1]
Scopoli, 1777
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ mięczaki
Gromada małże
Podgromada Heterodonta
Rząd Veneroida
Rodzina kulkówkowate
Rodzaj Sphaerium
Synonimy
  • Tellina Linnæus, 1758[2]
  • Cyclas Linnæus, 1758
  • Corneocyclas Ferrusac, 1818
  • Calyculina Clessin, 1872

SystematykaEdytuj

Jeden z rodzajów rodziny kulkówkowatych (Sphaeridae), w Polsce reprezentowany przez trzy gatunki[3]. W Polsce znany pod nazwami: gałeczka lub kulkówka[4][3].

Etymologia nazwyEdytuj

Nazwa rodzaju odnosi się do kształtu muszli, która jest bardzo wypukła, niemal okrągła (grek. Σφαιριοσ, sphairios – kula)[5][6].

GatunkiEdytuj

Systematyka rodzaju różni się w zależności od opracowań, w skład rodzaju zaliczane są następujące gatunki:

WystępowanieEdytuj

Holarktyka[10]. Nie odnotowane na Islandii oraz Wyspach Owczych[11].

BudowaEdytuj

Cechy morfologiczneEdytuj

 
Muszla gałeczki rogowej.

Muszla kulista, o długości nie przekraczającej 10 mm. Szczyty położone mniej więcej centralnie na górnym brzegu muszli. Płyta zamka wąska, zęby główne drobne, wyraźnie zaznaczone[3]. Zwierzęta mają dwa syfony, połączone u podstawy. Syfon górny (wyrzutowy) jest znacznie mniejszy niż syfon dolny (wpustowy). Płaty skrzelowe wewnętrzne dwa razy większe niż zewnętrzne. Długość przewodu pokarmowego równa trzem długościom ciała. Ruchliwe i wąskie płaty gębowe[3]. Nefrydium z szerokim kanałem i dużym workiem wydalniczym[10].

Biologia i ekologiaEdytuj

Zajmowane siedliskaEdytuj

Przedstawiciele występują w śródlądowych wodach bieżących i stojących, w różnych typach zbiorników wodnych[12].

OdżywianieEdytuj

Filtratory, odżywiają się zawiesiną odcedzaną z wody na skrzelach. Pokarmem mogą być bakterie, drobne glony, pierwotniaki i detrytus[13][14].

OddychanieEdytuj

Wymiana gazowa zachodzi za pośrednictwem skrzeli i jamy płaszcza[15].

RozmnażanieEdytuj

Obojnaki. Jaja rozwijają się w torbach lęgowych (marsupiach) w skrzelach rodziców. W skrzelach osobników dojrzałych przebywają młodociane osobniki potomne w różnych stadiach rozwoju. Wylęgające się (opuszczające osobniki rodzicielskie) osobniki młodociane mogą mieć długość równą 1/4-1/3 długości osobnika rodzicielskiego[3][10].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h Sphaerium, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] [dostęp 2015-07-24] (ang.).
  2. Linnaeus C. 1758. Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. 10th edition. - Vermes. Testacea: str. 768. Holmiae. (Salvius).
  3. a b c d e Dyduch-Falniowska 1993 ↓, s. 125.
  4. Urbański 1951 ↓, s. 116.
  5. Scopoli, J. A. 1777. Introductio ad historiam naturalem sistens genera lapidum, plantarum, et animalium hactenus detecta, caracteribus essentialibus donata, in tribus divisa, subinde ad leges naturae: str. 397. Pragæ (Gerle).
  6. Bourguignat, J. R. 1877. Descriptions de deux nouveaux genres algériens, suivies d'une classification des familles et des genres de mollusques terrestres et fluviatiles du système européen. Bulletin de la Société des Sciences Physiques et Naturelles de Toulouse 3(1): 49-101.
  7. a b c "Araujo, R.: Sphaerium (ang.). Fauna Europaea, 29 sierpnia 2013. [dostęp 24 lipca 2015].
  8. S. Gofas: MolluscaBase: Sphaerium (ang.). Word Register of Marine Species. [dostęp 24 lipca 2015].
  9. Loris S. Russell. Pelecypods of the Hell Creek Formation (Uppermost Cretaceous) of Garfield County, Montana. „Canadian Journal of Earth Sciences”. 13 (2), s. 365-388, 1976. DOI: 10.1139/e76-039. 
  10. a b c Welter Schultes, F.: Genus summary for Sphaerium (ang.). AnimalBase. [dostęp 24 lipca 2015].
  11. J. G. J. Kuiper, Økland, K. A., Knudsen, J., Koli, L., von Proschwitz, T., and Valovirta, I.. Geographical distribution of the small mussels (Sphaeriidae) in North Europe (Denmark, Faroes, Finland, Iceland, Norway and Sweden). „Annales Zoologici Fennici”. 26 (2), s. 73–101, 1989 (ang.). Sprawdź autora:2.
  12. Dyduch-Falniowska 1993 ↓, s. 124-135.
  13. Dyduch-Falniowska 1993 ↓, s. 61, 124-135.
  14. Tereza Kořínková. Food utilisation in fingernail and pill clams. „Malacologia Bohemoslovaca”. 10, s. 1-4, 2011. ISSN 1336-6939. 
  15. Dyduch-Falniowska 1993 ↓, s. 50-54.

BibliografiaEdytuj

  • Andrzej Piechocki, Anna Dyduch-Falniowska: Mięczaki (Mollusca), małże (Bivalvia). T. 7a: Fauna słodkowodna Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1993. ISBN 83-01-11005-8.
  • Jerzy Urbański: Poznaj krajowe ślimaki i małże. Warszawa: PZWS, 1951.

Zobacz teżEdytuj