Lehendakari

Lehendakari (hiszp. lendakari[1]) – baskijskie określenie szefa rządu Kraju Basków. Słowo lehendakari dosłownie oznacza pierwszy sekretarz, zaś oficjalna nazwa stanowiska to Eusko Jaurlaritzako lehendakaria (Przewodniczący Rządu Baskijskiego). Lehendakari rezyduje w Pałacu Ajuria Enea znajdującym się w mieście Vitoria. Aktualnie (wrzesień 2017 r.[2]) stanowisko to piastuje Iñigo Urkullu Renteria z Nacjonalistycznej Partii Basków (PNV).

Palacio de Ajuria Enea, w którym urzęduje Lehendakari Rządu Baskijskiego

Termin „lehendakari”Edytuj

Przed ustanowieniem oficjalnej ortografii języka baskijskiego (tzw. euskera batúa) w latach '70 XX wieku, używano formy Euzko Jaurlaritzaren Lendakari. Zarówno Euzkadi/Euskadi jak i lendakari są w języku baskijskim neologizmami. Stworzyli je członkowie Nacjonalistyczna Partia Basków (Partido Nacionalista Vasco). Pochodzi od słów „lehen” (pierwszy) i „idazkari” (sekretarz).

W języku baskijskim istnieją słowa presidente (rząd) i gobernu (rząd), jednak są stosowane w odniesieniu do innych premierów, prezydentów i rządów. Słowo lehendakari używane jest dla przewodniczącego rządu baskijskiego i czasem w stosunku do szefa rządu Nawarry (Nafarroako Gobernuaren lehendakari).

Również przewodniczący parlamentów Kraju Basków i Nawarry w euskera nazywani są „lehendakari”.

Określenie lehendakari zyskało z czasem szersze znaczenie – nawet prezydent klubu piłkarskiego może być określany mianem lehendakari, choć zwykle jest nazywany presidente.

Jedyną formą akceptowana przez Królewską Akademię Hiszpańską, najważniejsza instytucję językową w Hiszpanii, jest lendakari.

Lista Przewodniczących Rządu BaskijskiegoEdytuj

Zarówno pierwszy szef baskijskiego rządu José Antonio Aguirre y Lecube, jak i jego następca Jesús María de Leizaola Sánchez używali tytułu lehendakari. Ramón Rubial Cavia, przewodniczący istniejącej przed przyjęciem statutu autonomii Kraju Basków Baskijskiej Rady Generalnej nie jest zwykle uważany za jednego z lehendakariak. Szczególnie stanowczo odrzucają to baskijscy nacjonaliści, którzy legitymizację kolejnych szefów rządów baskijskich wywodzą od Leizaoli, nie zaś z przemian ustrojowych w Hiszpanii końca lat 70. Forma lehendakari jest powszechnie używana począwszy od rządów Carlosa Garaikoetxea Urriza, drugiego przewodniczącego Baskijskiej Rady Generalnej.

Rząd Kraju Basków (Gobierno de Euzkadi) – Druga Republika Hiszpańska i rządy na uchodźstwie (1936–1979)Edytuj

 
Iñigo Urkullu
Lehendakari Początek rządów Koniec rządów Partia
José Antonio Aguirre y Lecube 1936 1960 Nacjonalistyczna Partia Basków (Partido Nacionalista Vasco - PNV)
Jesús María de Leizaola Sánchez 1960 1979 Nacjonalistyczna Partia Basków (Partido Nacionalista Vasco - PNV)

Baskijska Rada Generalna (1978-1980)Edytuj

Lehendakari Początek rządów Koniec rządów Partia
Ramón Rubial Cavia 1978 1979 Socjalistyczna Partia Kraju Basków (Partido Socialista de Euskadi - PSE)
Carlos Garaikoetxea Urriza 1979 1980 Nacjonalistyczna Partia Basków (Partido Nacionalista Vasco - PNV)

Rząd Baskijski (od 1980)Edytuj

Lehendakari Początek rządów Koniec rządów Partia
Carlos Garaikoetxea Urriza 1980 1985 Nacjonalistyczna Partia Basków (Partido Nacionalista Vasco - PNV)
José Antonio Ardanza Garro 1985 1999 Nacjonalistyczna Partia Basków (Partido Nacionalista Vasco - PNV)
Juan José Ibarretxe Markuartu 1999 2009 Nacjonalistyczna Partia Basków (Partido Nacionalista Vasco - PNV)
Francisco Javier López Álvarez 2009 2012 Socjalistyczna Partia Kraju Basków (Partido Socialista de Euskadi - PSE)
Iñigo Urkullu Renteria 2012 nadal Nacjonalistyczna Partia Basków (Partido Nacionalista Vasco - PNV)

José Antonio Aguirre był pierwszym lehendakari Regionu Automicznego Kraju Basków, jednak generał Francisco Franco w roku 1936 zawiesił statut autonomiczny i specjalne przywileje ekonomiczne prowincji Gipuzkoa i Vizcaya, które uznał za zdradzieckie prowincje. Rząd Kraju Basków funkcjonował na wygnaniu w oparciu o te same partie, które tworzyły go w czasie wojny w kraju.

PrzypisyEdytuj

  1. lendakari. buscon.rae.es. [dostęp 2013-06-30].
  2. Referéndum: Urkullu contacta con Puigdemont y Rajoy para dialogar, „La Vanguardia” [dostęp 2017-09-30].

Zobacz teżEdytuj