Megalityczne świątynie Malty

Megalityczne świątynie Maltymegalityczne budowle położone na wyspach Malta i Gozo w Republice Malty.

Megalityczne świątynie Malty[a]
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Ilustracja
Państwo  Malta
Typ kulturowy
Spełniane kryterium IV
Numer ref. 132
Region[b] Europa i Ameryka Północna
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 1980
na 4. sesji
Dokonane zmiany 1992
Położenie na mapie Malty
Mapa konturowa Malty, u góry po lewej znajduje się punkt z opisem „Ġgantija”
Położenie na mapie Morza Śródziemnego
Mapa konturowa Morza Śródziemnego, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Ġgantija”
Ziemia36°02′50,1″N 14°16′08,7″E/36,047250 14,269083

Czas powstaniaEdytuj

Budowle wzniesione zostały w okresie 3500–2500 p.n.e. i zaliczają się do najstarszych budowli kamiennych na świecie[1][2]. Najpierw wznoszono sarkofagi i wolnostojące bloki skalne – okresy Skorba (ok. 4500–4100 p.n.e.) i Zebbug (ok. 4100–3800 p.n.e.), następnie budowano świątynie i kompleksy cmentarzy – okres Ġgantija (ok. 3600–3000 p.n.e.), później świątynie rozbudowywano – okres Tarxien (ok. 3000–2500 p.n.e.), finalnie opuszczono je w okresie Cmentarza Tarxien 2500–1500 p.n.e.[3][3][2]

OpisEdytuj

Wiele budowli zostało wzniesionych na planie przypominającym trójlistną koniczynę z 3-6 apsydami[1][3]. Prawie wszystkie z budowli mają wklęsłe fasady, większość zbudowana jest z wielkich, obrobionych bloków skalnych[1]. Wiele z budowli pokrywają reliefy[1].

Niewiele wiadomo na temat ich budowniczych[3]. Sposób ich budowy oraz przeznaczenie nie są do końca znane[1]. Najprawdopodobniej budowle te były świątyniami – o czym mają świadczyć obecność zdobionych ołtarzy oraz brak śladów pochówków[1]. Najstarszym i najlepiej zachowanym kompleksem jest Ġgantija a najbardziej wyszukanym architektonicznie – Tarxien[3].

W 1980 roku kompleks Ġgantija został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Wpis ten rozszerzono w 1992 roku o kolejne pięć obiektów tego typu w Republice Malty[4].

Megalityczne świątynie na liście światowego dziedzictwa UNESCOEdytuj

Nazwa i opis Zdjęcie
Ġgantija (kod 132-001)[5][6] – kompleks dwóch świątyń w Ġgantiji, liczący ok. 5800 lat, najstarszy i najlepiej zachowany[3]; mniejsza ze świątyń – Świątynia Północna powstała około 150 lat później niż większa – Świątynia Południowa. Do naszych czasów zachowały się zewnętrzne mury, miejscami sięgające 6 metrów.  
Ħaġar Qim (kod 132-002)[5][7] – pozostałości megalitycznych świątyń, datowanych na IV i III tysiąclecie p.n.e.  
Mnajdra (kod 132-003)[5][8] – kompleks trzech prehistorycznych świątyń megalitycznych na południowym wybrzeżu Malty. Wznoszono je w okresie od III do połowy II tysiąclecia p.n.e. Do budowy użyto dwóch rodzajów materiału, znajdujących się w bezpośrednim sąsiedztwie, wapienia koralowego i globigerynowego.  
Ta' Ħaġrat (kod 132-004)[5][9] – pozostałości megalitycznych świątyń, datowanych na IV i III tysiąclecie p.n.e. Kompleks składa się z dwóch budowli. Wokół posiadającego kamienną podłogę prostokątnego dziedzińca znajdują się wejścia do trzech apsyd. Plan budowli przypomina liść koniczyny.  
Skorba (kod 132-005)[5][10] – ruiny świątyń megalitycznych w północnej części miejscowości Żebbiegħ. Jako pierwszą wzniesiono lepiej zachowaną Świątynię Zachodnią (ok. 3500–3200 p.n.e.), a następnie (ok. 3200–2500 p.n.e.) dobudowano Świątynię Wschodnią.  
Tarxien (kod 132-006)[5][11] – kompleks budowli megalitycznych z okresu neolitu i epoki brązu, budowa najstarszej świątyni datowana jest na ok. 3 500 p.n.e. Obiekty wzniesiono z obrobionych bloków skalnych i ozdobiono rytymi i malowanymi dekoracjami. Kompleks dzieli się na pięć części.  

Megalityczne świątynie spoza listy światowego dziedzictwa UNESCOEdytuj

Nazwa i opis Zdjęcie
Borġ in-Nadur[12]  
Świątynia w Buġibbie[13]  
Tal-Qadi[14]  
Tas-Silġ[15]  
Xemxija[1]  
Xrobb l-Għaġin[16]  
Świątynie Kordin  
Santa Verna  

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g Ian Shaw, Robert Jameson: A Dictionary of Archaeology. John Wiley & Sons, 2008, s. 374. ISBN 978-0-470-75196-1. [dostęp 2015-09-05].
  2. a b Emma Blake, A. Bernard Knapp: The Archaeology of Mediterranean Prehistory. John Wiley & Sons, 2008, s. 158–161. ISBN 978-1-4051-3724-9. [dostęp 2015-09-05].
  3. a b c d e f James F. Osborne: Approaching Monumentality in Archaeology. SUNY Press, 2014, s. 160-163. ISBN 978-1-4384-5325-5. [dostęp 2015-09-05].
  4. UNESCO: Megalithic Temples of Malta (ang.). [dostęp 2015-09-06].
  5. a b c d e f UNESCO: Megalithic Temples of Malta (ang.). [dostęp 2015-09-06].
  6. Ġgantija Temples (ang.). National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands. [dostęp 2015-06-13].
  7. Ħaġar Qim (ang.). National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands. [dostęp 2015-06-13].
  8. Mnajdra (ang.). National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands. [dostęp 2015-06-13].
  9. Ta' Ħaġrat Temples (ang.). National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands. [dostęp 2015-06-13].
  10. Skorba Temples (ang.). National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands. [dostęp 2015-06-13].
  11. Tarxien Temple (ang.). National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands. [dostęp 2015-06-13].
  12. David H. Trump: Malta: Prehistory and Temples. Misdea Book Ltd, 2004, s. 140-141. ISBN 99909-93-94-7.
  13. Bugibba Temple (ang.). National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands. [dostęp 2015-06-13].
  14. Tal-Qadi Temple (ang.). National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands. [dostęp 2015-06-13].
  15. University of Malta: Tas-Silg Excavation Project (ang.). [dostęp 2015-09-06].
  16. Archaeology on the Net Web Ring: Daniel Cilia: Destroyed Megalithic Sites (ang.). [dostęp 2015-09-06].