Miny przeciwczołgowe

Miny przeciwczołgowe przeznaczone były głównie do niszczenia czołgów i samobieżnych dział pancernych, szczególnie ich gąsienic oraz innej techniki nieprzyjaciela. Stosowano je również do minowania dróg w celu niszczenia jego transportu i sprzętu bojowego. Składały się z: kadłuba (metalowego, drewnianego, tekturowego), ładunku materiału wybuchowego, pośredniego detonatora i zapalnika. Jako materiał wybuchowy stosowano zazwyczaj trotyl, a także o mniejszej sile wybuchu – amonotrotyl i melinit. Na pośredni detonator wykorzystywano kostkę trotylu o wadze 200 lub 400 gramów, czy też 75-gramowy nabój wiertniczy. Waga min przeciwczołgowych wynosiła od 5 do 10 kg. Z chwilą pojawienia się ciężkich czołgów i dział pancernych zwiększono wagę materiału wybuchowego w minach, co siłą rzeczy spowodowało wzrost ich ciężaru. Wybuch następował po najechaniu gąsienicą czołgu lub kołem pojazdu przynajmniej na jedną trzecią powierzchni pokrywy miny. Powodowało to jej załamanie lub zgniecenie oraz naciśnięcie na zapalnik.

Miny radzieckieEdytuj

TM-35 (Tankowaja mina wz. 35)

Przeciwczołgowa mina wzoru 35 składała się z: metalowego kadłuba wykonanego z blachy, ładunku materiału wybuchowego – trotylu o wadze 2,8 kg, pośredniego detonatora – 200-gramowej kostki oraz zapalnika typu MUW. Wymiary miny wynosiły 230 × 230 × 85 mm, jej ciężar – 5,2 kg. Pod koniec wojny na wyposażenie wojsk radzieckich wprowadzono zmodernizowaną minę tego typu pod nazwą TM-35M. Zwiększono w niej ładunek materiału wybuchowego do 4 kg i jej wysokość do 115 mm, co spowodowało zwiększenie ciężaru całkowitego miny do 7 kg.

TMD-B (Tankowaja mina dierewianno-brikietnaja)

Przeciwczołgowa mina drewniana z ładunkiem materiału wybuchowego w kształcie dwóch osmołowanych brykietów (wielkości cegły każdy) składała się z: kadłuba, ładunku materiału wybuchowego o ciężarze 4,7-5,5 kg, pośredniego detonatora – 200-gramowej kostki trotylu i zapalnika MW-5. Jako materiał wybuchowy stosowano przeważnie melinit o mniejszej od trotylu sile wybuchu. Wymiary miny wynosiły 315 × 280 × 160 mm, a jej ciężar – 7,5-8,0 kg. Była to mina powszechnie stosowana przez wojska radzieckie nie tylko na ziemiach polskich.

JaM-5 (Jaszczykowaja mina)

Przeciwczołgowa mina skrzynkowa była najczęściej stosowana przez saperów radzieckich w pierwszej fazie wojny do zakładania przeciwczołgowych pól minowych oraz do minowania dróg. Składała się z: drewnianego kadłuba z pokrywą i otworem w przedniej jego części na zapalnik, ładunku materiału wybuchowego – amonotrotylu o wadze 3,8 kg, pośredniego detonatora – 200-gramowej kostki i zapalnika MUW. Wymiary miny wynosiły 500 × 130 × 125 mm, a ciężar całkowity – 6,6 kg. Pod koniec wojny zmodernizowano ją, zwiększając ładunek do 5 kg i cały ciężar miny do 7,8 kg. Występowała wówczas pod nazwą JaM-5M i JaM-5K.

TM-41 (Tankowaja mina wz. 41)

Przeciwczołgowa mina metalowa służyła podobnie jak poprzednie do niszczenia gąsienic czołgów i techniki bojowej. Składała się z: metalowego kadłuba kształtu cylindrycznego, ładunku materiału wybuchowego o wadze 4 kg (sproszkowanego amonotrotylu), pośredniego detonatora- 75- gramowego naboju wiertniczego i zapalnika MW-5. Mina miała następujące wymiary: średnicę – 235 mm i wysokość – 130 mm, a jej ciężar całkowity wynosił 5,5 kg.

TMB-2 (Tankowaja mina bumażnaja wz. 2)
Przeciwczołgowa mina papierowa składa się z: papierowego (tekturowego) kadłuba o kształcie cylindrycznym, pokrytego wewnątrz i na zewnątrz żywicą, materiału wybuchowego – amonotrotylu o wadze 4-6 kg, detonatora pośredniego – 75-gramowego naboju wiertniczego i zapalnika MW-5. Ciężar całej miny wynosił 5-7 kg, średnica – 275 mm, a wysokość – 160 mm. Jako wodoszczelna, używana była przeważnie w terenach podmokłych. Przy zastosowaniu zapalnika chemicznego nie można jej było w ogóle odszukać wykrywaczem min.

PMZ-40 (Protiwotankowaja mina zagraditielnaja wz. 40)
Przeciwczołgowa mina zagradzająca składa się z: metalowego kadłuba, ładunku materiału wybuchowego w postaci lanego trotylu lub amonotrotylu o wadze 3,2 kg, pośredniego detonatora i specjalnego zapalnika M W-3. Całkowity ciężar miny wynosił 6,5 kg, a jej średnica – 280 mmi wysokość 120 mm. Była to mina wodoszczelna, często stosowana w terenach podmokłych. Jej kadłub był wytłoczony z blachy w kształcie pudełka cylindrycznego. Składał się z zasadniczego kadłuba z tulejką na zapalnik, pokrywy ze sprężyną 1 nieruchomego pierścienia oporowego łączącego kadłub z pokrywą. Pokrywa pod wpływem nacisku gąsienicy, koła pojazdu lub nogi piechura przesuwała się w dół, powodując zadziałanie zapalnika i wybuch miny.

PRM (Protiwotankowaja ryczażnaja mina)
Przeciwczołgowa mina dźwigniowa przeznaczona była do niszczenia dna czołgu i elementów kierowania oraz rażenia załogi. Stosowana była przede wszystkim do minowania dróg polnych i leśnych. Składała się z: belki obrotowej długości 2 m, dwóch dźwigni z desek lub żerdzi o długości po 40-45 cm, wsporników do umieszczania na nich ładunków materiału wybuchowego o ciężarze ponad 1 kg każdy i zapalników MUW. Z chwilą najechania gąsienicy czołgu na belkę (deskę) obrotową następował jej obrót (na zasadzie nadepniętych na zęby grabi) i uniesienie zamocowanych na dźwigniach ładunków pod dno czołgu. Podczas dalszego ruchu czołgu ładunki dociskane były do jego dna i jednocześnie następowało wyciągnięcie zawleczek z zapalników za pomocą odpowiednich odciągów z drutu, przymocowanych do wbitych w ziemię kołków i zadziałanie miny. Dźwignie zwrócone były w kierunku nieprzyjaciela w odstępach 2 m i starannie maskowane. Miny tego typu stosowali saperzy radzieccy, a także polscy w rejonach ostrych walk, szczególnie na kierunkach kontratakujących czołgów nieprzyjaciela[1].

Miny niemieckieEdytuj

TMi-35 (Tellermine – mina talerzowa)

Była to przeciwczołgowa mina talerzowa, z metalowym korpusem o kształcie cylindrycznym. Miał on ruchomą pokrywę (dwóch rodzajów) ze sprężyną oporową i gniazdem na zapalnik główny, dwa gniazda – boczne i denne – na dodatkowe zapalniki oraz uchwyt (rączkę). Ciężar ładunku materiału wybuchowego (zazwyczaj trotylu) wynosił 5,2 kg, a średnica miny – 320 mm i wysokość – 90 mm. W celu jej uzbrojenia stosowano, jako główny, zapalnik typu DZ-35, a do ustawienia miny na nieusuwalność -jeden lub dwa zapalniki ZZ-35. Mina wybuchała od nacisku na pokrywę 90- 100 kg ciężaru.

TMi-42

Była podobna do poprzedniej, miała zbliżone parametry techniczne. Jako zapalnik główny stosowano TMiZ-42, a dodatkowe – ZZ-35. Wybuch miny następował po najechaniu na nią gąsienicy czołgu lub kołem pojazdu, pod ciężarem którego następowało ścięcie zawleczki głowicy zapalnika i jego zadziałanie (uderzenie iglicy w zapał).

TMi-Pilz-43 (Pilz – grzyb)

Talerzowa mina przeciwczołgowa w kształcie grzyba składała się z: metalowego korpusu z zakręcaną pokrywą naciskową, materiału wybuchowego i zapalnika typu TMiZ-42 lub TMiZ-43 oraz rączki. W jej korpusie znajdowały się również dwa otwory (boczny i denny) na dodatkowe zapalniki do ustawiania jej na nieusuwalność. Uzbrojona w zapalnik główny typu TMiZ-43 była nierozbrajalna (wybuchała podczas odkręcania pokrywy naciskowej). Do jej zadziałania potrzebny był nacisk około 300 kg. Wymiary miny wynosiły: średnica – 310 mm i wysokość – 85 mm, a ciężar materiału wybuchowego – 5 kg. Była to bardzo udana mina, biorąc pod uwagę jej konstrukcję i zapalniki do niej stosowane, niezawodność, nierozbrajalność i nieusuwalność, niszczono ją na miejscu ustawienia.

TMi-4531 zwana również „Topfmine” (Topf – garnek)
Mina przeciwczołgowa garnkowa stosowana była przede wszystkim do minowania w terenie podmokłym. Wprowadzono ją na uzbrojenie pod koniec wojny. Nie miała żadnych części metalowych, co powodowało jej niewykrywalność za pomocą wykrywacza min. Składała się z: bakelitowego kadłuba w kształcie garnka, ładunku materiału wybuchowego i zapalnika chemicznego typu TMiZ-SF-1 naciskowego działania. W pokrywie miny znajdowało się gniazdo na zapalnik główny, a w dnie otwór na zapalnik dodatkowy. Zapalnik chemiczny miał dwie szklane ampułki z odmiennymi cieczami zapalającymi, które po zbiciu ampułek łącząc się z sobą powodowały wybuch detonatora i miny. Miała następujące wymiary: średnicę – 334 mm, wysokość – 140 mm i ciężar całkowity – około 9 kg. Wybuchała pod naciskiem powyżej 40 kg.

Mina talerzowa (dyskowa)
Miała kształt podobny do dysku, a jej metalowy korpus składał się z dna i pokrywy z pięcioma otworami na zapalniki oraz uchwytu. Ładunek materiału wybuchowego o wadze 2 kg przymocowany był do pokrywy trzema śrubami. Minę uzbrajano w trzy do pięciu zapalników, w tym jeden główny, a pozostałe dodatkowe. Ponieważ miny tego typu ustawiano jako nierozbrajalne i nieusuwalne, podczas rozminowania należało je niszczyć w miejscu ustawienia.

Holzmine 42 (oznaczana także – V.B.Mi-l)

Przeciwczołgowa mina drewniana (Holz – drewno) składała się z: drewnianego korpusu z pokrywą, ładunku materiału wybuchowego – 5,4 kg i zapalnika ZZ-42. Ładunek wybuchowy składał się z 27 200-gramowych kostek trotylu, które po rozbrojeniu miny mogły być wykorzystane do innych celów. Miała ona wymiary: 305 × 325 × 120 mm i ogólny ciężar około 7,5 kg. Jej wybuch następował po załamaniu pokrywy. Rozbrojone tego typu miny, znajdujące się w dobrym stanie, wykorzystywali saperzy radzieccy i polscy do zakładania własnych pól minowych lub materiał wybuchowy z nich do prac minerskich[2].

PrzypisyEdytuj

  1. Przywrócone życiu..., s. 44-45.
  2. Przywrócone życiu..., s. 53-56.

BibliografiaEdytuj

  • Zdzisław Barszczewski, Przywrócone życiu. Rozminowanie ziem Polski, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1998, ​ISBN 978-83-11087-51-2​.
  • Rajmund Giera, Historia 5 Brygady Saperów 1944-2000 (praca magisterska).