Otwórz menu główne

Mistrz Jakuba IV Szkockiego (ur. ok. 1485, zm. ok. 1526/1530 Gandawa) – holenderski malarz iluminator, identyfikowany z Gerardem Horenboutem.

Mistrz Jakuba IV Szkockiego
Ilustracja
Karta z Godzinek Jakuba IV Szkockiego z ok. 1502 - 1503, od której pochodzi przydomek artysty
Data urodzenia ok. 1485
Data i miejsce śmierci ok. 1526/1530
Gandawa
Dziedzina sztuki Malarstwo
Epoka gotyk międzynarodowy

Artysta działał w Gandawie w latach 1500-1530[a], podczas których stworzył wiele iluminowanych miniatur. Uważany jest za czołowego przedstawiciela niderlandzkiego przedostatniej generacji iluminatorów. Swój przydomek zawdzięcza karcie z Godzinek Jakuba IV Szkockiego, na której sportretował modlącego się króla Jakuba IV w towarzystwie św. Andrzeja.

Spis treści

TwórczośćEdytuj

 
Karta z Godzinek Spinola z linijkami tekstu umieszczonymi na iluzyjnych tablicach pośrodku
 
Karta z nowojorskich Godzinek - bordiura stanowi tu uzupełnienie miniatury głównej

Po raz pierwszy jego działalność została zidentyfikowana przez niemieckiego historyka sztuki Friedricha Winklera (1888-1965) w 1925 roku[1].

Jak twierdzi polski historyk Antoni Ziemba, artysta wprowadził do iluminatorstwa gandawsko-brugijskiego:

Niemal symetryczny "layout" na kartach otwierających ważne rozdziały tekstu: tak jak na "verso" pojawia się zgodnie ze zwyczajem pełnostronicowa miniatura, tak i na recto duża miniatura dodawana jest ponad tekstem, który ogranicza się do dwóch, najwyżej trzech linijek [2].

Miniatury artysty charakteryzowały się nieidealizowanymi postaciami ukazywanymi na tle barwnych krajobrazów lub szczegółowo odtworzonych wnętrz. W swoich pracach Mistrz Jakuba IV Szkockiego wykorzystywał historie biblijne, kompozycję scen układając w czytelny, narracyjny sposób. Sceny z życia codziennego wyróżniały się dużą żywiołowością ruchu i scen zbiorowych. Z biegiem lat począł eksperymentować z kompozycją miniatur i treścią. W Godzinkach Spinoli linijki tekstu umieścił symetrycznie pośrodku karty na iluzyjnych tablicach na tle miniatur. Podobnie czynił w innych kodeksach, gdzie tekst umieszczał na różnych planszach, banderolach czy arkuszach. Całostronicowe miniatury, pierwotnie otaczane bordiurą, tematycznie niepowiązaną ze środkową grafiką, zaczęły wchłaniać je do tego stopnia, że sama bordiura, wydzielona wąską jedynie linią, stawała się dopełnieniem przestrzeni lub jej kontynuacją narracyjną, powiązaną ze sceną główną. Taki układ kompozycyjny można zauważyć w nowojorskich Godzinkach[3]. W swojej twórczości współpracował z iluminatorami z Bruges, m.in. z Mistrzem Modlitewnika Drezdeńskiego, czy z Gerardem Davidem oraz pracował wspólnie z Mistrzem Pierwszego Modlitewnika Maksymiliana I.

UwagiEdytuj

  1. Według Thomasa Krena, pierwsze ślady jego młodzieńczego stylu można znaleźć w Brewiarzu z Manchesteru, datowanym na rok 1487

PrzypisyEdytuj

  1. Friedrich Winkler, Die flämische Buchmalerei des XV und XVI Jahrunderts: Künstler und Werke von den Brüdern van Eyck bis zu Simon Bening, Leipzig 1925
  2. Ziemba 2008 ↓, s. 285.
  3. Kren 2001 ↓, s. 366-367.
  4. British Museum
  5. Godzinki on-line
  6. Metropolitan Museum of Art
  7. Metropolitan Museum of Art
  8. Museum
  9. Godzinki Spinoli on -line
  10. Speculum humanae salvationis on-line

BibliografiaEdytuj

  • Antoni Ziemba: Sztuka Burgundii i Niderlandów 1380-1500. Sztuka dworu burgundzkiego oraz miast niderlandzkich. T. I. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2008. ISBN 978-83-235-0443-6.
  • Thomas Kren, Scot McKendrick: Illuminating the Renaissance: The Triumph of Flemish Manuscript Painting in Europe. Oxford University Press, 2003. ISBN 978-0892367030.