Organizacja Jugosłowiańskich Nacjonalistów, skr. ORJUNA (serb.-chorw. Organizacija jugoslavenskih nacionalista / Организација Југославенских Националиста) – jugosłowiańska radykalna organizacja nacjonalistyczna utworzona w Splicie, z inicjatywy Svetozara Pribićevicia.

Organizacja Jugosłowiańskich Nacjonalistów ORJUNA
Организација Југославенских Националиста ОРЈУНА
Ilustracja
Zwycięstwo albo śmierć
Państwo  Jugosławia
Siedziba Belgrad
Data założenia 21 marca 1921
Zakończenie działalności 8 marca 1929
Zasięg Królestwo SHS
Przewodniczący Marko Nani
Ljubo Leontić
Niko Bartulović
brak współrzędnych

HistoriaEdytuj

Organizacja została założona 23 marca 1921 w Splicie, z inicjatywy Svetozara Pribicevicia, przywódcy Partii Demokratycznej[1]. Tworzyła ją początkowo grupa studentów i młodych serbskich prawników ze Splitu. Organizacja początkowo przyjęła nazwę Jugosłowiańska Postępowa Młodzież Nacjonalistyczna (Jugoslavenska Napredna Nacionalistička Omladina), nazwę ORJUNA pojawiła się w maju 1922[2][3]. Organizacja miała za zadanie chronić państwo jugosłowiańskie przed zagrożeniami ze strony środowisk separatystycznych i komunistycznych[2]. Jej pierwszym przewodniczącym został wybrany Marko Nani, a pierwszym wystąpieniem publicznym organizowanie demonstracji skierowanych przeciwko komunistom po zamachu na ministra spraw wewnętrznych Milorada Draškovicia. W Zagrzebiu grupa działaczy ORJUNY zniszczyła redakcje czasopism, które atakowały rząd Królestwa SHS, przypisując mu współodpowiedzialność za zamach na Draškovicia[2].

 
Grupa działaczy ORJUNY – tzw. orjunaši

Największą aktywność organizacja przejawiała w Słowenii, Chorwacji i w Wojwodinie. W szczytowym okresie rozwoju jej liczebność przekraczała 10 tysięcy członków[2]. Jej działacze prowokowali incydenty na granicach z Austrią i Włochami, a także organizowali demonstracje uliczne i strajki w fabrykach, będących własnością cudzoziemców[4]. W ramach ORJUNY działała organizacja młodzieżowa Młoda Jugosławia (Mladi Jugoslavije), a także organizacja paramilitarna Akcija Odjeljak[2]. Ta ostatnia była odpowiedzialna za serię ataków na działaczy komunistycznych i polityków chorwackich[5]. Organizacja wydawała także własne czasopismo ORJUNA. Nacionalistični organ. Jako ugrupowanie ORJUNA nie startowała w wyborach, ograniczając się do wspierania polityków działających na rzecz jedności państwa jugosłowiańskiego[2]. Po przejęciu przez króla Aleksandra rządów osobistych i wprowadzeniu dyktatury, 8 marca 1929 ORJUNA została rozwiązana, podobnie jak inne partie i organizacje społeczne.

DoktrynaEdytuj

Głównymi ideologami ORJUNY stali się Ljubo Leontić i Niko Bartulović, którzy działalność polityczną rozpoczęli przed I wojną światową[3]. Organizacja nawiązywała do tradycji ruchu czetnickiego, a jej prominentnymi działaczami stali się znani ze swojej działalności w ruchu czetnickim Kosta Pečanac i Ilija Birčanin[5][3]. Podstawowym komponentem programu ideologicznego był jugosłowiański nacjonalizm, ale widoczny był także wpływ włoskiego faszyzmu z jego apoteozą przemocy i kultem wodza (Vođa).

PrzypisyEdytuj

  1. Salkan Užičanin. Djelatnost nacionalističkih organizacija u Bosni i Hercegovini u vrijeme parlamentarnih izbora 1925. godine. „Arhivska praksa”. 14, s. 411–425, 2011. 
  2. a b c d e f Stevo Đurašković. Ideologija Organizacije jugoslovenskih nacionalista (Orjuna). „Časopis za suvremenu povijest”. 43, s. 225–247, 2011. 
  3. a b c Jovo Bakić. Fašizam u Jugoslaviji (1918 – 1941). „Nova srpska politička misao”. 11, s. 21–45, 2004. 
  4. Peter Sugar: Native Fascism in the Successor States, 1918-1945. Waszyngton: ABC-Clio, 2015, s. 153.
  5. a b John Paul Newman: Yugoslavia in the Shadow of War: Veterans and the Limits of State Building 1903-1945. Cambridge University Press, 1971, s. 137. ISBN 978-1-107-07076-9.

BibliografiaEdytuj

  • Stevo Đurašković. Ideologija Organizacije jugoslovenskih nacionalista (Orjuna). „Časopis za suvremenu povijest”. 43, s. 225–247, 2011.