Otwórz menu główne

Ohele na cmentarzu żydowskim w Warszawie na Woli

Ohele na cmentarzu żydowskim w Warszawie na Woli – na wolskim cmentarzu żydowskim w Warszawie znajduje się obecnie około trzydziestu oheli lub ich ruin i jest to największe ich skupisko w Polsce. Przed wybuchem II wojny światowej takich budowli znajdowało się na tym cmentarzu czterdzieści jeden. Były wznoszone nad grobami wybitnych rabinów i cadyków.

Pewne wątpliwości budzi data powstania pierwszego ohelu na tym cmentarzu. Wynikają one z różnego sposobu interpretowania statusu grobowca Bera Sonnenberga. Jeżeli uznać go za ohel to będzie on pierwszym tego typu budynkiem na wolskim cmentarzu, gdyż został wzniesiony około 1831. W razie odmiennego stanowiska, to jest przyjęcia, że jest to mauzoleum, ohel zmarłego w 1839 Szlomo Zalmana Lipszyca należy uznać za najstarszy[1].

W czasie II wojny światowej niektóre z oheli uległy zniszczeniu, a zniszczenie przez Niemców dokumentacji cmentarza nie pozwoliło na ich zlokalizowanie po wojnie. W okresie powojennym, wobec zagłady nieomal całej żydowskiej społeczności miasta, zaniedbane ohele popadały w ruinę. Dopiero w ostatnich latach niektóre ohele były remontowane i odbudowywane.

Poniższa tabela jest zestawieniem oheli, ich ruin i miejsc w których z dużą dozą prawdopodobieństwa stały ohele przed II wojną światową.

Lp. Numer kwatery Pochowani w ohelu Data wybudowania / odbudowania ohelu Zdjęcie Galeria
1. 1 Szlomo Zalman Lipszyc (zm. 1839)
Binum Zeew Lipszyc (zm. 1875)
Jakir Lipszyc (zm. 1878)
ok. 1839 Grob Szlomo Zelmana Lipszyca zewnatrz-Grave of Szlomo Zelman Lipszyc outside.JPG
2. 1 Jeszaja Muszkat pomiędzy 1871 a 1874[2] Ohel Jeszai Muszkata-Ohel of Jeszaja Muszkat-01.JPG
3. 1 Arie Lejb Cinc ? Ohel cadyka z Plocka-Ohel of tzadik from Plock.JPG
4. 1 Aharon Kacenelenbogen ? Ohel Aharona Kacenelenbogena-Ohel of Aharon Kacenelenbogen.JPG
5. 4 ? ? Ohel w 4 kwaterze I.JPG
6. 4 ? ? Ohel w 4 kwaterze II.JPG
7. 12 Meir Szlomo Jehuda Rabinowicz, Jehoszua Łęczner i Jicchak Jaakow Rabinowicz pomiędzy 1871 a 1874[2] POL Warsaw JCP grob rabina.jpg
8. 13 Mordechaj Menachem Mendel Kalisz, Menachem Mendel Kalisz z Maczewic, Abraham Mojżesz Kalisz z Połańca, Jakub Juda Tannenbaum z Warszawy i Nadarzyna, Chaim Tannenbaum z Warszawy pomiędzy 1871 a 1874[2] Ohel cadykow wareckich-Ohel of Warka tzadiks.JPG
9. 13 Immanuel Waltfried pomiędzy 1871 a 1874[2]/po 1899 i po 1904[3] Ohel Immanuela Waltfrieda-Ohel of Immanuel Waltfried-01.JPG
10. 13 Izrael Izaak z Radoszyc 1858[4] [[Plik:|150px]]
11. 31 Baruch Szapiro z Czyżewa 1879[5] Ohel w 31 kwaterze.JPG
12. 32 Jakub Arie Guterman, Lewi Izaak z Seroczyna, Aron Menachem Mendel Guterman z Radzymina, Nechemiasz Alter z Warszawy pomiędzy 1871 a 1874[2] Ohel cadykow radzyminskich-Ohel of Radzymin tzadiks.JPG
13. 32 Jaakow Jicchak Szapira z Mogielnicy 1883[2] Ohel Jakuba Izaaka z Mogielnicy-Ohel of Jakub Izaak from Mogielnica.JPG
14. 32 ? ? Ohel w 32 kwaterze 01.JPG
15. 44 ? ? Ohel w 44 kwaterze 02.JPG
16. 47 Cwi Hirsz Morgenstern pomiędzy 1897-1937[6] Ohel Cwi Hirsza z Lomazow-Ohel of Cwi Hirsz from Lomazy.JPG
17. 47 Abraham Józef z Kocka 1939? Ohel Abrahama Jozefa z Kocka-Ohel of Abraham Jozef from Kock-01.JPG
18. 47 Mosze Mordechaj Morgenstern 1929? Ohel Mojzesza Mordechaja z Pilawy-Ohel of Mojzesz Mordechaj from Pilawa-01.JPG
19. 47 Mordechaj Josef Twerski 1929? Ohel Mordechaja Jozefa ze Zlotopola-Ohel of Mordechaj Jozef from Zlotopole-01.JPG
20. 47 Israel Taub i Jaakow Dawid Taub 1920? Ohel cadykow deblinskich-Ohel of Deblin tzadiks.JPG
21. 47 Mordechaj Józef Eleazar Leiner 1932[7] Ohel Mordechaja Jozefa Eleazara Leinera z Radzynia-Ohel of Mordechaj Jozef Eleazar from Radzyn-01.JPG
22. 47 Menachem Kalisz, Josef Kalisz I, Jakub Dawid z Żyrardowa 1932[7] Ohel cadykow mszczonowskich-Ohel of Mszczonow tzadiks-01.JPG
23. 47 Aharon Cwi Landau z Białej Rawskiej 1910? Ohel Arona Cwi z Bialej Rawskiej-Ohel of Aron Cwi from Biala Rawska-01.JPG
24. 47 Szmuel Weinberg 1916? Ohel Samuela Weinberga-Ohel of Samuel Weinberg-01.JPG
25. 47 Nechemiasz z Baranowicz 1927? Ohel Nechemiasza z Baranowicz-Ohel of Nechemiasz from Baranowicze.JPG
26. 47 Mojżesz Mordechaj z Pelcowizny 1914? Ohele cadykow z Pelcowizny Baranowicz i Slonimia-Ohels of Pelcowizna Baranowicze and Slonim tzadiks.JPG
27. 47 Beniamin Menachem i Jicchak Meir / 1997? Ohel w 47 kwaterze-I.JPG
28. 47 ? Mosze Aharon Taub ? Ohel w 47 kwaterze-II.JPG
29. 47 Jaakow Taub z Jabłonny 1920? Ohel Jakuba Tauba z Jablonny-Ohel of Jakub Taub from Jablonna.JPG
30. 47 Cadyk ze Skierniewic ? Ohel cadyka ze Skierniewic-Ohel of Skierniewice tzadik-02.JPG
31. 47 ?[8] ? [[Plik:|150px]]
32. 49 Jaakow Landau z Jeżowa
Menachem Mendel Chaim Landau z Zawiercia
1893? Ohel cadykow z Jezowa i Zawiercia-Ohel of tzadiks from Jezow and Zawiercie-01.JPG
33. 49 Chaim Sołowiejczyk i Naftali Cwi Jehuda Berlin ?; odnowiony w latach 2011-2012 Ohel Chaima Solowiejczyka i Cwi Naftalego Berlina-Ohel of Chaim Solowiejczyk and Cwi Naftali Berlin-04.JPG
34. 49 ? ? Ohel nieznanego cadyka-Ohel of unknown tzadik.JPG
35. 49 ? ? Ohel w 49 kwaterze II 02.JPG
36. 57 Salomon Henoch Rabinowicz ? Ohel Salomona Henocha Rabinowicza-Ohel of Salomon Henoch Rabinowicz.JPG
37. 57 Alter Israel Szimon z Mińska Mazowieckiego 1933[7]; odnowienie dachu w latach 2011-2012 Ohel Altera Izraela Symeona-Ohel of Alter Izrael Symeon.JPG
38. 57 Josef Aharon Rabinowicz ? Ohel Jozefa Arona Rabinowicza-Ohel of Jozef Aron Rabinowicz-01.JPG
39. 57 Abraham Mosze Zilberberg ? Ohel Abrahama Mosze Zilberberga-Ohel of Abraham Mosze Zilberberg-01.JPG
40. 73 Jicchak Zelig Morgenstern 1939? Ohel Icchaka Zeliga Morgensterna-Ohel of Icchak Zelig Morgenstern-02.JPG
41. 73 Elimelech Menachem Mendel Landau, symboliczny grób Jaakow Jicchak Dan Landau 1936? Ohel cadykow strykowskich-Ohel of Strykow tzadiks.JPG
42. 73 Chaim Biniamin Taub ze Zwolenia ? Ohel cadykow ze Zwolenia-Ohel of Zwolen tzadiks-01.JPG
43. ?[9] I. Flancgart z Płocka pomiędzy 1871 a 1874[2] [[Plik:|150px]]
44. ?[9] cadyk zwany reb Berke pomiędzy 1897 a 1914[10]/po 1900[11] [[Plik:|150px]]
45. ?[9] Naftali Goldberg z Siedlec pomiędzy 1897 a 1914[10] [[Plik:|150px]]
46. ?[9] Goldszlak pomiędzy 1897 a 1937[6] [[Plik:|150px]]
47. ?[9] Lejb Weingarten pomiędzy 1897 a 1937[6] [[Plik:|150px]]

PrzypisyEdytuj

  1. O wątpliwościach tego rodzaju informuje już Schiper Cmentarze ss. 118-119. Zwolennikami tezy, iż grobowiec Sonnenberga to jedynie trochę bardziej ozdobny nagrobek, były kręgi ortodoksyjne, chcące przez fakt pierwszeństwa ohelu Lipszyca podkreślić jego pobożność i świątobliwość.
  2. a b c d e f g Tak Schiper s. 186
  3. W latach tych ohel spłonął i, pewnie niezwłocznie, został odnowiony. Tak Schiper s. 220
  4. Data ta odnosi się jedynie do wniosku, który rodzina i zwolennicy zmarłego wnieśli do warszawskiego Dozoru Bożniczego o zgodę na wybudowanie ohelu. Wobec faktu, iż miał to być drugi, po ohelu Szlomo Zalmana Lipszyca, ohel na wolskim kirkucie Dozór Bożniczy w swym gronie przeprowadził specjalne głosowanie nad zezwoleniem na wzniesienie ohelu. Przy licznych głosach wstrzymujących się ostatecznie odmówiono zgody i ohel nie powstał. Na grobie zmarłego wystawiono jedynie ozdobną macewę. Tak Schiper Cmentarze s. 119
  5. Tak Schiper s. 186, choć podaje, że ten był rabinem w Szczucinie
  6. a b c Tak Schiper s. 220
  7. a b c Tak Schiper s. 235
  8. Wodziński na mapce na s. 226 odnotowuje ruinę ohelu leżącą w południowej części kwatery 47, pomiędzy ohelami Mordechaja Józefa Eleazara Leinera i Aharona Cwi Landaua. Nie podaje przy tym kto mógłby być w tym ohelu pochowany. Autorowi tego zestawienia na Wikipedii nie udało się odnaleźć tych ruin w terenie, stąd brak zdjęcia.
  9. a b c d e Ohel ten wymienia Schiper lecz nie podaje miejsca położenia. Być może jest to któryś z niezidentyfikowanych oheli. Współczesne źródła, to jest Wodziński i baza pochowanych na cmentarzu na Okopowej nie odnotowują takiego pochówku ani ohelu, co świadczyłoby o zupełnym zniszczeniu nagrobka, choć niekoniecznie ohelu.
  10. a b Tak Schiper s. 207
  11. W tym roku ohel spłonął i, pewnie niezwłocznie, został odnowiony. Tak Schiper s. 220

BibliografiaEdytuj