Pożegnanie z Marią

Utwory wybrane Tadeusza Borowskiego
Ten artykuł dotyczy zbioru opowiadań Tadeusza Borowskiego. Zobacz też: film o takim tytule.

Pożegnanie z Marią – zbiór opowiadań Tadeusza Borowskiego z 1947 roku, w skład którego wchodzą:

  • Pożegnanie z Marią
  • Dzień na Harmenzach
  • Proszę państwa do gazu
  • Śmierć powstańca
  • Bitwa pod Grunwaldem
Pożegnanie z Marią
Autor Tadeusz Borowski
Tematyka II wojna światowa
Typ utworu opowiadanie
Data powstania 1947
Wydanie oryginalne
Język polski
Data wydania 1947

Później, zgodnie z wolą autora, do cyklu tego zaliczono także opowiadania Chłopiec z Biblią, U nas w Auschwitzu..., Ludzie, którzy szli, Ojczyzna, Ofensywa styczniowa.

Opowiadania te łączy tematyka II wojny światowej oraz postać Tadka, który jest zarazem narratorem i głównym bohaterem. W dużej mierze są to opowiadania autobiograficzne, jednak nie można zupełnie utożsamiać Tadka z Tadeuszem Borowskim, a wydarzenia opisane w opowiadaniach nie zawsze odzwierciedlają rzeczywiste przeżycia pisarza.

W opowiadaniach tych pisarz stosuje metodę behawiorystyczną – opisuje tylko zachowania i zewnętrzne reakcje bohaterów, pomijając ich przeżycia wewnętrzne i psychikę. Narrator opowiadań nie ocenia ani nie klasyfikuje bohaterów, ale dąży do obiektywizmu.

Problematyka i główne przesłanieEdytuj

Najistotniejszą kwestią poruszaną przez Tadeusza Borowskiego w tych opowiadaniach jest wpływ wojny i obozu koncentracyjnego na moralność człowieka, na jego kodeks etyczny i psychikę. Przeżycie obozu wiąże się z działaniem na niekorzyść innych współwięźniów i z całkowitym odwróceniem dotychczasowych wartości moralnych. Człowiek zlagrowany jest w stanie dokonać wielu potwornych rzeczy, by przetrwać. Przyjmuje wręcz niekiedy wobec innych postawę swojego własnego oprawcy. To doprowadza do tego, że w opowiadaniach Borowskiego zaciera się różnica między katem a ofiarą.

Opowiadania Tadeusza Borowskiego ukazują różne postawy ludzi wobec skrajnych sytuacji, m.in. bierność, aktywność lub też próba dostosowania się do panujących warunków.

OpinieEdytuj

Wydaje się, że nikt poza Borowskim nie sięgnął tak głęboko w istotę hańbiącej ludzkość sprawy, nikt nie potrafił tak precyzyjnie narysować metod i skutków upodlenia człowieczeństwa. Nikt – to znaczy nikt u nas. Wydaje się, że nowele Borowskiego nie dadzą się porównać z żadną literaturą świata. Jest to szczytowe osiągnięcie w tego rodzaju piśmiennictwie.

Jarosław Iwaszkiewicz w przedmowie do Pożegnania z Marią (wyd. z 1961),

Na podstawie prozy Borowskiego Antoni Halor i Józef Gębski zrealizowali pełnometrażowy film dokumentalny „Testament”; wykorzystali w nim oryginalne taśmy filmowe z oświęcimskiego obozu z lat 1939–1945.

AdaptacjeEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Pożegnanie z Marią w bazie filmpolski.pl
  2. Pożegnanie z Marią. encyklopediateatru.pl [dostęp 2020-06-29]
  3. Pożegnanie z Marią w bazie filmpolski.pl

BibliografiaEdytuj

  • Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny, Warszawa 1985, t. 2, s. 232.