Przygoda człowieka poczciwego

polski film eksperymentalny z 1937 w reżyserii Franciszki i Stefana Themersonów

Przygoda człowieka poczciwego – polski film eksperymentalny z 1937 w reżyserii Franciszki i Stefana Themersonów, jedyne zachowane dzieło filmowe tych artystów z okresu międzywojennego[1][2].

Przygoda człowieka poczciwego
Gatunek film eksperymentalny
Rok produkcji 1937
Data premiery marzec 1938
Kraj produkcji Polska
Język polski
Czas trwania 10 min
Reżyseria Franciszka Themerson
Stefan Themerson
Scenariusz Franciszka Themerson
Stefan Themerson
Muzyka Stefan Kisielewski
Zdjęcia Franciszka Themerson
Stefan Themerson

FabułaEdytuj

Film rozpoczyna się napisami: „Człowiek poczciwy prosi P.T. publiczność by jego lirycznego odskoku od rzeczywistości nie brała za bezsensowną ekstrawagancję”[3].

Tytułowy człowiek poczciwy to zwykły urzędnik, który przypadkiem dodzwania się do zakładu stolarskiego. Kierownik tego zakładu przez słuchawkę oznajmia: „Nie będzie dziury w niebie, jeżeli pójdziesz tyłem”. Urzędnik, wysłuchawszy ostrzeżenia, wstaje od biurka i zaczyna iść tyłem. Wkrótce wpada na dwóch ludzi dźwigających szafę zabraną z owego zakładu stolarskiego. W trakcie zderzenia urzędnik omyłkowo zamienia się miejscami z jednym z tragarzy i niesie dalej szafę. Dwaj mężczyźni trafiają z szafą do lasu. Wówczas księgowy unosi się i odlatuje, po czym ląduje i przysiada na kominie domu. Zagrawszy na flecie, kieruje swoje słowa w stronę widowni: „Bo trzeba się znać na przenośni, proszę Państwa!” Swą postawą urzędnik wywołuje protest społeczny, wskutek czego formuje się manifestacja idąca śladem ludzi z szafą, niosąca transparenty z napisami: „Na pewno będzie dziura w niebie!” lub „Precz z chodzeniem tyłem!” Dotarłszy do lasu, protestujący odnajdują jedynie pustą szafę bez tylnej ściany i przechodzą przez nią na drugą stronę[4].

ProdukcjaEdytuj

Themersonowie wzorowali się na technikach wziętych z fotografii oraz filmu animowanego, osiągając nierealistyczne filmowe odwzorowanie przestrzeni za pomocą „oryginalnych punktów widzenia, ruchu inscenizacji, pracy kamery oraz kompozycji kadru”[4]. Do formalnych zabiegów, które zastosowali twórcy, należą: zamontowanie lustra na drzwiach szafy, filmowanie kadrów z zachowaniem perspektywy płaskiej, zakrzywienie obiektywu tudzież burzenie czwartej ściany przez bezpośredni zwrot bohaterów w stronę kamery[5]. Celem tego typu zabiegów było ustawiczne zaburzanie iluzji przezroczystości języka filmu[6].

OdbiórEdytuj

Po premierze w marcu 1938 roku film spotkał się z bardzo negatywną reakcją widowni i został rychło zdjęty z afisza. Krytycznie ustosunkowała się do niego również prasa[3]. Po latach był jednak rehabilitowany, zyskując opinię najbardziej znanego dzieła filmowego Themersonów, a jednocześnie najbardziej surrealistycznego ze wszystkich polskich filmów awangardowych dwudziestolecia międzywojennego[7]. Marcin Giżycki stwierdził, że „jeśli chodzi o bogactwo użytych środków”, Przygoda człowieka poczciwego była „niewątpliwie najbardziej zaawansowanym filmem w całym dorobku artystów [Themersonów]”[8]. Alina Taszycka pisała, iż film „po pierwsze kontynuuje poszukiwania awangardy filmowej z lat 20. XX wieku, a po drugie zapowiada (i w pewien sposób wyprzedza) późniejsze poszukiwania filmu eksperymentalnego”[9].

PrzypisyEdytuj

  1. Jakub Majmurek, Themersonowie. Pies wykłada historię sztuki, Krytyka Polityczna, 22 sierpnia 2015 [dostęp 2020-03-10] (pol.).
  2. Jędrzej Słodkowski, Niezwykli Themersonowie. Gigantyczne archiwum po artystach jest już w Polsce, Gazeta Wyborcza, 29 stycznia 2015 [dostęp 2020-03-10].
  3. a b Kozłowski 2017 ↓, s. 105.
  4. a b Kozłowski 2017 ↓, s. 106.
  5. Kozłowski 2017 ↓, s. 107–114.
  6. Taszycka 2007 ↓, s. 14.
  7. Rees 2014 ↓, s. 20–21.
  8. Taszycka 2010 ↓, s. 15.
  9. Taszycka 2010 ↓, s. 18.

BibliografiaEdytuj

  • Maciej Kozłowski, Wizualna narracja poetycka w filmie „Przygoda człowieka poczciwego” Franciszki i Stefana Themersonów, [w:] Robert Boroch, Yelena Karetina (red.), Artyści sceny i ekranu dwudziestolecia międzywojennego Europy Środkowo-Wschodniej w ujęciu semiotyki antropologicznej, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Instytutu Komunikacji Specjalistycznej i Interkulturowej, Uniwersytet Warszawski, 2017, s. 105–122.
  • A.L. Rees, The Thermesons and the Polish Avant-Garde, [w:] Kamila Kuc, Michael O'Pray (red.), The Struggle for Form: Perspectives on Polish Avant-Garde Film, 1916–1989, New York – Chichester: California University Press, 2014, s. 7–30.
  • Alina Taszycka, Surfikcja „Przygody człowieka poczciwego” Franciszki i Stefana Themersonów, „Kwartalnik Filmowy” (57–58), 2007, s. 14–22.
  • Alina Taszycka, Świat na wspak. „Przygoda człowieka poczciwego” Franciszki i Stefana Themersonów jako film-walizka, „Kwartalnik Filmowy” (70), 2010, s. 15–25.

Linki zewnętrzneEdytuj