Ras il-Wardija

Ten artykuł dotyczy stanowiska archeologicznego na Gozo. Zobacz też: Wardija – osada w St. Paul’s Bay, Malta.

Ras il-Wardija – przylądek w granicach San Lawrenz, na południowo-zachodnim wybrzeżu Gozo, Malta. Znajdują się tam pozostałości punicko-rzymskiego sanktuarium, odkrytego przez włoskich archeologów w latach sześćdziesiątych XX wieku. Teren ma prywatnego właściciela, jest w stanie podupadłym.

Ras il-Wardija
Distinctive emblem for cultural property.svg nr rej. 00002 (NICPMI)
Ilustracja
Wykuta w skale sala w Ras il-Wardija
Państwo  Malta
Miejscowość San Lawrenz, Gozo
Wyznanie świątynia punicka
Rodzaj kompleks religijny, prawdopodobnie nimfeum
Historia
Data budowy III wiek p.n.e.
Data likwidacji IV w.
Dane świątyni
Budulec Wapień
Stan obecny zaniedbany
Położenie na mapie Malty
Mapa konturowa Malty, blisko lewej krawiędzi u góry znajduje się punkt z opisem „Ras il-Wardija”
Położenie na mapie Morza Śródziemnego
Mapa konturowa Morza Śródziemnego, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Ras il-Wardija”
Ziemia36°02′11,8″N 14°11′13,3″E/36,036611 14,187028

StanowiskoEdytuj

Ras il-Wardija było prawdopodobnie zamieszkałe po raz pierwszy w epoce brązu, około roku 1500 p.n.e. Około III wieku p.n.e.[1], podczas okresu punickiego powstał na tym terenie kompleks religijny, prawdopodobnie nimfeum. Ponieważ miejsce jest dobrze widoczne z morza, mogło też pełnić rolę latarni morskiej dla statków pływających pomiędzy wyspami maltańskimi a północną Afryką[2].

Miejsce pozostawało w użytkowaniu przez cały okres rzymski. Wydrapane krzyże na ścianach mogą sugerować, że ostatecznie zostało chrześcijańskim miejscem odprawiania obrządków religijnych[2]. Tak było do około IV wieku[1]. W okresie średniowiecznym mogła tutaj istnieć pustelnia[3].

Głównymi elementami strukturalnymi tego miejsca są:

  • wykuta w skale prostokątna komnata, z niszami w ścianach
  • wykuty w skale korytarz w kształcie litery T, wiodący do komnaty
  • cysterna na wodę i studnia w kształcie dzwonu, obie wykute w skale
  • pozostałości zewnętrznych struktur kamiennych, w tym ołtarza

Wspomniana kamienna struktura ma pewne podobieństwa do pozostałości punicko-rzymskiego sanktuarium w Tas-Silġ w Marsaxlokk[2].

Wykopaliska i historia współczesnaEdytuj

Teren wokół Ras il-Wardija podczas II wojny światowej był wykorzystywany w celach obronnych[2]. Po raz pierwszy miejsce to było przeszukiwane pod względem archeologicznym przez Missione Archaeologica Italiana a Malta w latach 1964–67[1]. Do czasów wykopalisk świątynia była dobrze zachowana, lecz od tamtego czasu popada w ruinę[4].

30 marca 1988 roku odkryto, że skaradzione zostało antyczne graffito wyryte na jednej ze ścian świątyni. Przedstawia ono ludzką postać z ramionami wyciągniętymi w kształcie krzyża. Sugerowano, że postać ta symbolizuje punicką boginię Tanit, lecz może to być również średniowieczne przedstawienie chrześcijańskiego krzyża. Skradzione graffito zostało odzyskane w czerwcu 2011 roku, jest teraz wystawiane w Muzeum Archeologii Gozo w Cittadelli[2].

Teren, na którym znajduje się sanktuarium, jest w rękach prywatnego właściciela, George'a Spiteri, i może być potrzebne jego zezwolenie na wejście na ten teren[4].

Sanktuarium umieszczone jest na liście National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands[1].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Ras il-Wardija (ang.). National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands, 2011-12-16. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-05-01)].
  2. a b c d e Ras il-Wardija – the return of the lost graffito (ang.). Superintendence of Cultural Heritage, 2011-06-03. [dostęp 2021-04-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-06-03)].
  3. Lino Bugeja: Gozo – a historical and scenic cornucopia (ang.). W: Times of Malta [on-line]. 2016-01-10. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-06-03)].
  4. a b Duncan Barry: Sanctuary advertised on Visit Gozo site but owner of land where temple stands has 'reservations' (ang.). W: The Malta Independent [on-line]. 2015-05-25. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-08-11)].