Referendum w Republice Serbskiej w 2016 roku

Referendum w Republice Serbskiej (2016) – referendum odbywające się 25 września w Republice Serbskiej, będącej entientą Bośni i Hercegowiny.

Referendum w Republice Serbskiej BiH 2016
Państwo  Bośnia i Hercegowina
Część składowa  Republika Serbska
Rodzaj referendum lokalne
Data przeprowadzenia 25 września 2016
Głosowanie

W referendum mieszkańcy Republiki Serbskiej wypowiadają się na temat, czy 9 stycznia ma być świętowany jako Dzień Republiki tej entienty[a][1]. 9 stycznia wypada także wspomnienie świętego Szczepana, dzień ten jest także rocznicą powstania w 1992 roku Serbskiej Republiki Bośni i Hercegowiny[1] (wówczas jako części Jugosławii[2][3]).

PrzyczynyEdytuj

Republika Serbska w obecnej formule powstała, jako jedna z entient, Bośni i Hercegowiny na mocy układu z Dayton (1995), który zakończył wojnę domową z pierwszej połowy lat 90.[4][5] W wyniku działań wojennych i ich następstw struktura demograficzna terenów entienty zmieniła się: w 1991 roku Bośniaccy Serbowie stanowili ok. 55% społeczności, Boszniacy ok. 28%, Jugosłowianie 4%, a Chorwaci 2,5%, podczas gdy w 2013 roku Serbów było już ponad 81%, Muzułmanów tylko 13%.

26 listopada 2015 Sąd Konstytucyjny Bośni i Hercegowiny stwierdził, że niezgodne z ustawą zasadniczą (oktrojowaną w 1995 przez społeczność międzynarodową[6]) jest świętowanie 9 stycznia (mając na uwadze iż jest to także prawosławne wspomnienie św. Szczepana) i będzie to dyskryminacją innych narodów wchodzących w skład kraju – jednocześnie wskazano, że Republika Serbska powinna w ciągu pół roku ustalić inny dzień na obchodzenie Dnia Republiki[7]. Sprawę do Sądu zgłosili Boszniacy, którzy uznali datę święta za dyskryminację innych grup narodowych wchodzących w skład Bośni i Hercegowiny[4]. Władze Republiki Serbskiej nie przyjęły wyroku sądu podkreślając m.in. iż na mocy układu z Dayton część z sędziów nie jest obywatelami Bośni i Hercegowiny[5]. 9 stycznia 2016 w entiencie obchodzono Dzień Republiki – w uroczystościach w stolicy, Banja Luce, uczestniczył m.in. premier Serbii Aleksandar Vučić[8]. Władze Serbii dystansowały się od pomysłu referendum[1], a jego głównym orędownikiem był Milorad Dodik, prezydent Republiki Serbskiej – podkreślał on jednak, w wywiadzie dla Radia Wolna Europa, że nie ma ono na celu potencjalnej secesji entienty oraz być wyrazem sprzeciwu drogi Bośni i Hercegowiny do Unii Europejskiej[9] (kilka dni przed referendum, 21 września, Unia Europejska zaakceptowała wniosek Bośni i Hercegowiny o członkostwo we wspólnocie, który przesłano w lutym[4]). Mimo to część lokalnych polityków, po tym jak referendum skrytykowała Komisja Wenecka, była przeciwna organizacji plebiscytu ze względu na jego niekonstytucyjność oraz podważanie układu z Dayton[4]. W opinii ekspertów referendum może wpłynąć na destabilizację, a nawet rozpad Bośni i Hercegowiny, która w obecnej strukturze funkcjonuje dzięki międzynarodowym ustaleniom z 1995 roku[4][5].

ReferendumEdytuj

W lutym 2016 prezydent Milorad Dodik zapowiedział zorganizowanie referendum[10]. 25 września uprawnionych do głosowania w plebiscycie jest ok. 1 200 000 mieszkańców Republiki Serbskiej[4]. Na kartach znajdowało się pytanie, czy są za tym, „aby Dzień Republiki Serbskiej był upamiętniony i obchodzony 9 stycznia?”.

Dystrykt Brczko, jedna z trzech części składowych Bośni i Hercegowiny, nie wyraził zgody na przeprowadzenie głosowania na jego terytorium – zainteresowani oddawali swoje głosy w gminach Donji Žabar oraz Bijeljina[11]. Poza terytorium Republiki Serbskiej można było głosować w siedmiu krajach: Serbii, Niemczech, Szwajcarii, Austrii, Rosji, Belgii oraz Holandii[11].

WynikiEdytuj

W referendum wzięło udział 55,77% uprawnionych, a 99,81% opowiedziało się za obchodzeniem 9 stycznia Dnia Republiki[12]. Milorad Dodik po zakończeniu głosowania przyznał, że był to dzień, który zapisze się w historii „jako dzień serbskiego samookreślenia” – słowa te wypowiedziane zostały w Pale, mieście będącym siedzibą wojskowych oddziałów Bośniackich Serbów w czasie wojny domowej[13].

Reakcje międzynarodoweEdytuj

Oponentami referendum były Stany Zjednoczone oraz Unia Europejska[4]. Mimo obecności na uroczystościach państwowych 9 stycznia 2016 premier Serbii Aleksandar Vučić przyznał iż jego rząd uważa organizację głosowania za błędną, a jego skutki mogą doprowadzić do destabilizacji całego kraju[4]. Negatywnie na temat plebiscytu wypowiedział się również Wysoki przedstawiciel dla Bośni i Hercegowiny, który zauważył, że głosowanie podważa ustalenia z Dayton[14]. Głosowanie poparła Rosja[4].

NastępstwaEdytuj

26 września Prokuratura Generalna Bośni i Hercegowiny wszczęła śledztwo w sprawie przeprowadzenia referendum[15].

UwagiEdytuj

  1. Na mocy układu z Dayton Bośnia i Hercegowina dzieli się na trzy części (wg literatury polskiej entienty) – są to Republika Serbska, Federacja Bośni i Hercegowiny oraz Dystrykt Brczko

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Agnieszka Kawczyńska, Republika Serbska palącym problemem BiH?, balkanistyka.org [dostęp 2016-09-25] (pol.).
  2. Groźne referendum: początek niepokojów na Bałkanach? Republika Serbska głosuje, Polskie Radio [dostęp 2016-09-25] (pol.).
  3. Bośnia i Hercegowina: rozpoczęło się referendum w Republice Serbskiej, Polskie Radio [dostęp 2016-09-25] (pol.).
  4. a b c d e f g h i Szymon Sochacki: Bośnia i Hercegowina 1995-2012. Studium politologiczne.. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2015. ISBN 978-83-8019-187-7.
  5. a b c Bośnia i Hercegowina 15 lat po Dayton. Przeszłość – teraźniejszość – perspektywy. Studia i szkice. Łódź 2011: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2008. ISBN 978-83-7525-598-0.
  6. Mateusz Gniazdowski (red.): Europejski protektorat? Bośnia i Hercegowina w perspektywie środkowoeuropejskiej. Warszawa: Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, 2008. ISBN 978-83-89607-44-7.
  7. DECISION OF THE BIH CONSTITUTIONAL COURT TO CANCEL THE CELEBRATION OF THE DAY OF THE REPUBLIC OF SRPSKA – IS IT A LEGAL OR A POLITICAL DECISION?, advokatskafirmasajic.com [dostęp 2016-09-25] [zarchiwizowane z adresu 2018-11-13] (ang.).
  8. Bosnian Serbs defy top court ruling by celebrating Statehood Day, reuters.com [dostęp 2016-09-25] (ang.).
  9. Referendum w Bośni i Hercegowinie. To początek końca kraju?, TVP INFO [dostęp 2016-09-25] (pol.).
  10. Dorota Grzegorek, Jednak odbędzie się referendum w BiH, balkanistyka.org [dostęp 2016-09-25] (pol.).
  11. a b Eleanor Rose, Bosnian Serbs Vote in Disputed Referendum, balkaninsight.com [dostęp 2016-09-25] (ang.).
  12. Referendum o Danu RS-a: Glasalo 55,77 posto biračkog tijela, balkans.aljazeera.net [dostęp 2016-09-26] (bośn.).
  13. Bośnia i Hercegowina: zakończyło się referendum w Republice Serbskiej Bośni i Hercegowiny, wp.pl [dostęp 2016-09-26] (pol.).
  14. Inzko: Više nije riječ o prazniku RS, nego o direktnom osporavanju državnog pravosuđa, novi.ba [dostęp 2016-09-26] (bośn.).
  15. Kraj w permanentnym kryzysie. Teraz prokuratura zajmie się referendum, tvn24.pl [dostęp 2016-09-26] (pol.).