Otwórz menu główne

Regina Liliental, z domu Eiger (ur. 1875[1] w Zawichoście, zm. 1924 w Warszawie) – polska etnografka, publicystka i tłumaczka żydowskiego pochodzenia. Pionierka badań nad literaturą ludową i obrzędowością żydowską.

Regina Liliental
Data i miejsce urodzenia 1875
Zawichost
Data i miejsce śmierci 1924
Warszawa
Zawód, zajęcie etnografka, publicystka, tłumaczka

ŻyciorysEdytuj

Urodziła się w Zawichoście w częściowo spolonizowanej rodzinie żydowskiej jako Gitla Eiger, córka Moszego i Fajgi Blumy z Halpernów.[2] Po wyjściu za mąż przeprowadziła się do Warszawy. Jako etnograf była samoukiem; wiedzę uzupełniała na kompletach tajnego nauczania w Warszawie. Po koniec XIX wieku rozpoczęła pionerskie badania etnograficzne wśród polskich Żydów i poświęciła się dokumentowaniu żydowskiego folkloru, ludowych wierzeń i obyczajowości. Znajomość języków żydowskich i wyniesiona z domu wiedza na temat judaizmu sprawiły, że interesujące ją zagadnienia zgłębiała i przedstawiała z wyczuciem i swobodą niedostępnymi innym polskim badaczom[3]. Współpracowała z czasopismami Wisła i Lud, publikując w nich swoje pierwsze prace, m.in. Przesądy żydowskie (1898), Zaręczyny i wesele żydowskie (1900) czy Życie pozagrobowe i świat przyszły w wyobrażeniu ludu żydowskiego (1902), a także z naukowymi pismami w języku jidysz, m.in. Jidisze Filologie.

Dzięki darowiznom jej i Ignacego Bernsteina, na przełomie XIX/XX wieku etnograficzna kolekcja żydowska w Muzeum Przemysłu i Rolnictwa (obecnie: Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie) znacznie się wzbogaciła m.in. o wycinanki, frygi i wypieki obrzędowe.[4]

Była zwolenniczką częściowej asymilacji Żydów oraz teorii ewolucjonizmu, gdzie ten drugi pogląd uwidoczniła w pracy Święta żydowskie w przeszłości i teraźniejszości, wydawanej w latach 1909-1918. Jej najwybitniejszą pracą jest Dziecko żydowskie, po raz pierwszy wydanej w 1904 roku, która wszechstronnie opisuje obrzędowość rodzinną i zwyczaje ludowe polskich Żydów.

Poza pracą badawczą zajmowała się także tłumaczeniami z języka jidysz na polski. Przełożyła m.in. opowiadania Icchoka Lejba Pereca oraz Pieśni żydowskie,[2] a także była jedyną polską badaczką, która przetłumaczyła z jidysz obszerne fragmenty modlitw kobiecych tchines, zwracając uwagę na ich kontekst obyczajowy oraz magiczno-leczniczy.[5]

Pracowała naukowo w trudnych warunkach materialnych, zarabiając na utrzymanie pisząc i jako nauczycielka w warszawskich szkołach średnich.[6]

Zmarła w wyniku nieudanej operacji, pozostawiając dwoje dzieci i rozpoczęte prace nad 4. tomem Świąt żydowskich...[2]

PrzypisyEdytuj

  1. Witold Liliental, Dopiero po latach w pełni ją doceniam, „Etnografia Nowa” (nr 7-8), Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie, 2015, ss.25-39, ISSN 2080-8747.
  2. a b c Dorota Liliental, Moja prababka, ambasadorka sztetla, „Etnografia Nowa”, t. 7-8, 2015–2016, ISSN 2080-8747.
  3. Regina Lilientalowa, Dziecko żydowskie na stronie petlaczasu.pl [dostęp: 12.12.2008]
  4. Piotr Grącikowski, Okruchy pamięci, czyli co wiemy o judaikach ze zbiorów Muzeum Etnograficznego w Warszawie, „Etnografia Nowa”, t.7-8, 2015–2016, ss.46-59.
  5. Anna Jakimyszyn - Gadocha, Modlitwy dla kobiet (tchines) i ich obecność w piśmiennictwie etnografów (folklorystów) żydowskich przed 1939 rokiem, „Etnografia Nowa”, 7-8, 2015–2016, ss. 386-399.
  6. l, Regina Lilientalowa z Eigerów, www.ipsb.nina.gov.pl [dostęp 2017-03-05] (pol.).

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj