Otwórz menu główne

Akademia Umiejętności

Inauguracja AU w 1873 r.
Nie należy mylić z: Polska Akademia Umiejętności.

Akademia Umiejętności – polska instytucja naukowa utworzona w 1872 w Krakowie (uroczyste otwarcie miało miejsce w 1873 w obecności cesarza Franciszka Józefa). Powstała z Towarzystwa Naukowego Krakowskiego działającego od 1815. W 1893 przekazano na jej własność zbiór Biblioteki Polskiej w Paryżu. Pierwsze posiedzenie odbyło się 18 lutego 1873. Początkowo Akademia składała się z 3 wydziałów – filologicznego, historyczno-filozoficznego oraz matematyczno-przyrodniczego. Od 1915 roku AU przyznawała nagrodę im. Jerzmanowskich, zwaną „polskim Noblem”.

Po 1918 przekształcona w Polską Akademię Umiejętności. W 1948 władze komunistyczne ogłosiły zamiar powołania Polskiej Akademii Nauk, a wobec PAU zastosowano restrykcje: finansowe, cenzuralne, ograniczono jej kontakty z zagranicą, zablokowano wydawnictwa. Placówki badawcze, wydawnictwa, zbiory, pamiątki i majątek PAU przekazano PAN.

W latach 1957–1958 uczeni podjęli próbę odtworzenia PAU, na co władze odpowiedziały powołaniem w Krakowie oddziału PAN. Odbudowę PAU umożliwiła dopiero zmiana ustroju w 1989. Odtworzyła ją grupa członków na podstawie dawnego statutu, z zachowaniem ciągłości organizacyjnej i odwołując się do tradycyjnych form działania.

Prezesi i sekretarze generalni AkademiiEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • J. Bieniarzówna, J.M. Małecki – „Dzieje Krakowa. Kraków w latach 1796–1918”, Kraków 1979, ​ISBN 83-08-00116-5
  • A. S. Więch – "Polska Nagroda Nobla – mecenat Erazma Józefa Jerzmanowskiego", [w:] "Między nauką a oświatą. Na styku szkolnictwa wyższego i średniego w Galicji na przełomie XIX i XX wieku. Materiały konferencyjne", red. L. Fac, Przemyśl 2003, s. 141–153, ISBN 83-89326-28-0