Otwórz menu główne

Ryszard Przewłocki

polski neurobiolog i neurofarmakolog

Ryszard Przewłocki (ur. 1943) – polski neurobiolog i neurofarmakolog, profesor nauk medycznych, zawodowo związany z Instytutem Farmakologii PAN, członek Polskiej Akademii Umiejętności i Academia Europea, jeden z najczęściej cytowanych naukowców polskich w dziedzinie biomedycyny[1]. W młodości aktor Teatru 38, epizodycznie również aktor filmowy.

Ryszard Przewłocki
Data urodzenia 1943
Zawód, zajęcie neurobiolog
neurofarmakolog

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

W 1962 roku zdał maturę w I Liceum Ogólnokształcącym im. B. Nowodworskiego w Krakowie. Następnie studiował automatykę w latach 1962–1967 na Wydziale Elektrycznym Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie i psychologię w latach 1966–1970 na Uniwersytecie Jagiellońskim[2].

W okresie studiów był aktorem Teatru 38, krakowskiego teatru eksperymentalnego. Zadebiutował na jego deskach w 1963 roku w spektaklu 23 strony maszynopisu. Spektakl otrzymał pierwszą nagrodę na Festiwalu Amatorskich Teatrów Poezji w Poznaniu, gdzie przewodniczącym jury był Julian Przyboś. Później Przewłocki grał w sztukach m.in. zabawnej w stylu kowbojskim Starej Baśni Ignacego Kraszewskiego w inscenizacji Mieczysława Święcickiego w oparciu o libretto Aleksandra Bandrowskiego. Grał główne role w sztukach reżyserowanych przez Helmuta Kajzara: króla Ryszarda III w Ryszardzie III wg Williama Szekspira oraz Natana w Sędziach Stanisława Wyspiańskiego. Ponadto grał w sztuce Kot i mysz Güntera Grassa w adaptacji i reżyserii Jana Güntnera oraz w Spadaniu i Księdze Hioba w reżyserii Bogusława Hussakowskiego. Z zespołem Teatru 38 brał udział w wielu festiwalach teatralnych, m.in. w Nancy i Zagrzebiu, Parmie, Erlangen oraz w tourné po wielu miastach Hiszpanii. W 1969 wystąpił w krótkometrażowym filmie Juliana Antoniszczaka W szponach seksu. Po latach powrócił do aktorstwa – zagrał prezentera telewizyjnego w etiudach Hydrofobia (2013) i Ad maiorem pastae gloriam (2017) w reżyserii Franciszka Vetulaniego[3][4][5].

W 1969 roku podjął pracę w ówczesnym Zakładzie Farmakologii PAN, w Pracowni Neurofarmakologii. Tam w roku 1975, już po przekształceniu Zakładu w samodzielny Instytut, doktoryzował się w zakresie nauk przyrodniczych i objął stanowisko starszego asystenta. W latach 1977–1979 uzyskał stypendium Max-Plancka i odbył staż podoktorski w Instytucie Psychiatrycznym Max-Plancka w Monachium[2]. Habilitację w zakresie neurofarmakologii uzyskał w 1986 roku w Instytucie Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN w Warszawie. W roku następnym odbył staż naukowy w Institute of Mental Health w Ann Arbor, Michigan. W 1992 roku otrzymał tytuł profesora nauk medycznych[6]. W latach 1995–1996 był stypendystą Fundacji Fulbrighta w Scripps Research Institute w San Diego. Od 1986 jest członkiem Rady Naukowej Instytutu Farmakologii PAN. Był jednym z organizatorów Instytutu Biologii Molekularnej i Komórkowej UNESCO/PAN, w latach 1996–1998 był profesorem w tym instytucie a następnie w latach 1998–2008 członkiem jego Międzynarodowego Komitetu Doradczego.

W latach 1989–1993 był kierownikiem Zakładu Badań Neuropeptydów w Instytucie Farmakologii PAN a od 1993 do 2017 kierownikiem Zakładu Neurofarmakologii Molekularnej. Od 1999 był profesorem w Zakładzie Neurobiologii i Neuropsychologii Instytutu Psychologii Stosowanej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Od 2004 roku kierował tym Zakładem. Był opiekunem trzech przewodów habilitacyjnych oraz promotorem piętnastu prac doktorskich i około 80 prac magisterskich. Opublikował ponad 200 oryginalnych prac badawczych (m. in. w Science i Nature) oraz kilkadziesiąt prac przeglądowych i popularnonaukowych.

Od 2005 roku był członkiem IBRO Central and Eastern European Regional Committee, a od roku 2008 do 2013 przewodniczącym tej organizacji. W latach 2013–2016 został wybrany i był przewodniczącym organizacji FENS/IBRO Schools. Jest członkiem Polskiego Towarzystwa Badania Układu Nerwowego, a latach 2005–2007 był jego prezesem. Jest członkiem Komitetu Neurobiologii PAN, latach 1998–2001 był wiceprzewodniczącym tego komitetu. W latach 2008–2013 był członkiem Komitetu Narodowego ds. Współpracy z Międzynarodową Radą Nauki przy Prezydium PAN. W 2005 roku został wybrany na członka-korespondenta Wydziału Lekarskiego, a w roku 2018 na członka rzeczywistego Polskiej Akademii Umiejętności. Od 2007 roku jest członkiem honorowym Polskiego Towarzystwa Badania Bólu. Jest członkiem międzynarodowych towarzystw naukowych (m.in. IASP, EFIC, FENS, SFN, INRC).

Był członkiem komitetu redakcyjnego czasopisma „Life Science” (1990–2006), obecnie jest członkiem komitetu redakcyjnego „European Journal of Pharmacology” (od 2004) i „Addiction Biology” (od 2009).

Żonaty z Barbarą Przewłocką, neurofarmakolożką, profesorem nauk medycznych w Instytucie Farmakologii PAN i członkiem korespondentem PAU. Ma dwóch synów Mikołaja i Szymona.

Wybrane pubikacjeEdytuj

  • PRZEWŁOCKI R. Lasoń W., Konecka A., Gramsch C., Herz A., Reid L.: The opioid peptides dynorphin, circadian rhythms and starvation. Science 1983, 219, 71-72.
  • Stein C., Hassan A.H.S., PRZEWŁOCKI R., Gramsch C., Peter K., Herz A.: Opioids from immunocytes interact with receptors on sensory nerves to inhibit nociception in inflammation. Proc Natl Acad Sci USA 1990, 87, 5935-5939.
  • Przewlocka B., Lasoń, PRZEWŁOCKI R.: Time-dependent changes in the activity of opioid systems in the spinal cord of monoarthritic rats: a release and in situ hybridization study. Neuroscience 1992 46:209-216.
  • PRZEWŁOCKI R., Hassan A.H.S., Lasoń W., Epplen C., Herz A., Stein G.: Gene expression and localization of opioid peptides in immune cells of inflamed tissue: functional role in antinociception. Neuroscience 1992 48:491-500.
  • PRZEWŁOCKI R., Parsons K.L., Sweeney D.D., Trotter C., Netzeband J.G., Siggins G.R., Gruol D.L.: Opioid enhancement of calcium oscillations and burst events involving NMDA receptors and L-type calcium channels in cultured hippocampal neurons. J Neurosci., 1999, 19(22):9705-15.
  • Schneider T, PRZEWŁOCKI R. Behavioral alterations in rats prenatally exposed to valproic acid: animal model of autism. Neuropsychopharmacology. 2005; 30(1):80-9.
  • Ziolkowska B, Gieryk A, Bilecki W, Wawrzczak-Bargiela A, Wedzony K, Chocyk A, Danielson PE, Thomas EA, Hilbush BS, Sutcliffe JG, PRZEWŁOCKI R.: Regulation of α-synuclein gene expression in limbic and motor brain regions of morphine-treated mice. J. Neurosci., 2005, 25, 4996-5003.
  • Obara I., Rodriguez Parkitna J., Korostyński M., Makuch W., Kamińska D., Przewłocka B., PRZEWŁOCKI R.: Local peripheral opioid effects and expression of opioid genes in the spinal cord and dorsal root ganglia in neuropathic and inflammatory pain. Pain, 2009 Feb;141(3):283-91.
  • Piechota M, Korostynski M, Solecki W, Gieryk A, Slezak M, Bilecki W, Ziolkowska B, Kostrzewa E, Cymerman I, Swiech L, Jaworski J, PRZEWLOCKI R.: "The dissection of transcriptional modules regulated by various drugs of abuse in the mouse striatum.”; Genome Biology, 2010 May 4;11(5):R48.
  • Attwood BK, Bourgognon JM, Patel S, Mucha M, Schiavon E, Skrzypiec AE, Young KW, Shiosaka S, Korostynski M, Piechota M, PRZEWLOCKI R, Pawlak R.: Neuropsin cleaves EphB2 in the amygdala to control anxiety. Nature. 2011 May 19;473(7347):372-5.
  • Parkitna JR, Sikora M, Gołda S, Gołembiowska K, Bystrowska B, Engblom D, Bilbao A, PRZEWŁOCKI R. Novelty-seeking behaviors and the escalation of alcohol drinking after abstinence in mice are controlled by metabotropic glutamate receptor 5 on neurons expressing dopamine D1 receptors. Biological Psychiatry. 2013 Feb 1;73(3):263-70.
  • Skupio U, Sikora M, Korostynski M, Wawrzczak-Bargieła A, Piechota M, Ficek J, PRZEWŁOCKI R. Behavioral and transcriptional patterns of protracted opioid self-administration in mice. Addiction Biology, 2017 Nov;22(6):1802-1816.

Nagrody i wyróżnieniaEdytuj

  • 1975: Nagroda Sekretarza Naukowego PAN
  • 1986: Nagroda Fundacji H. i J. Supniewskich
  • 1993: Nagroda Sekretarza Wydziału VI Nauk Medycznych PAN
  • 1994: Złoty Krzyż Zasługi
  • 1998: Nagroda im. T. Browicza Wydziału Medycznego PAU
  • 2000: Medal Medicina Cracoviensis, Dyplom i Medal Collegium Medicum UJ
  • 2004: Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
  • 2006: Nagroda Naukowa im. Jędrzeja Śniadeckiego Wydziału Nauk Medycznych PAN
  • 2008: nagroda zbiorowa w konkursie im. Jakuba Karola Parnasa na najlepszą pracę doświadczalną z zakresu biochemii i biologii
  • 2009: nagroda indywidualna Rektora UJ – laureat I nagrody za badania naukowe na Wydziale Zarządzania i Komunikacji Społecznej
  • 2017: Medal Jędrzeja Śniadeckiego za wybitne osiągnięcia naukowe w dziedzinie medycyny i neurofarmakologii oraz działalność w zakresie organizacji nauki i uznaną pozycję w polskim i międzynarodowym środowisku naukowym

PrzypisyEdytuj

  1. Andrzej Pilc: Najczęściej cytowani naukowcy oraz prace naukowe w Polsce, raport za lata 1965 – 2001 na podstawie bazy “Science Citation Index” dotyczącej wszystkich światowych publikacji (pol.). biotechnologia.pl. [dostęp 16 września 2018].
  2. a b Ryszard Przewłocki. Federation of European Neuroscience Societies. [dostęp 16 września 2018].
  3. Hydrofobia. Vimeo. [dostęp 14 grudnia 2018].
  4. Ad maiorem pastae gloriam. YouTube, 10 lutego 2017. [dostęp 14 grudnia 2018].
  5. Ryszard Przewłocki. Filmpolski.pl. [dostęp 16 września 2018].
  6. Ryszard Przewłocki w bazie Ludzi nauki. nauka-polska.pl. [dostęp 16 września 2018].