Otwórz menu główne

Soleckie Olędry – dawne wsie, położone w powiecie bydgoskim, w sąsiedztwie Solca Kujawskiego. Mają charakter historyczny, gdyż pod koniec XIX wieku zostały wcielone do miasta Solec Kujawski.

Soleckie Olędry
Państwo  Polska
Województwo kujawsko-pomorskie
Powiat bydgoski
Gmina Solec Kujawski
Wysokość 40-45 m n.p.m.
SIMC Brak
Położenie na mapie gminy Solec Kujawski
Mapa lokalizacyjna gminy Solec Kujawski
Soleckie Olędry
Soleckie Olędry
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Soleckie Olędry
Soleckie Olędry
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Soleckie Olędry
Soleckie Olędry
Położenie na mapie powiatu bydgoskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu bydgoskiego
Soleckie Olędry
Soleckie Olędry
Ziemia53°04′14″N 18°11′23″E/53,070556 18,189722

Spis treści

PołożenieEdytuj

Wsie określone nazwą Soleckie Olędry położone były na wschód, zachód i południe od Solca Kujawskiego, otaczając miasto z trzech stron. Zajmowały tereny zalewowe Wisły i nadzalewowe, przydatne do upraw rolnych oraz utrzymania łąk.

HistoriaEdytuj

Geneza wsi wokół Solca Kujawskiego wiąże się z usilnie popieranym w XVII i XVIII wieku przez starostów bydgoskich i soleckich osadnictwem czynszowym typu olęderskiego[1]. Powstałe na tym terenie gminy olęderskie Przyłubie (1594), Otorowo, Łęgnowo, Fletnowo i Makowiska (1604) były pierwszymi jednostkami tego typu w powiecie bydgoskim. W zamian za czynsz roczny płacony na rzecz starosty, osadnicy mieli zagwarantowaną wolność religijną i osobistą oraz prawo do prowadzenia dowolnej działalności gospodarczej. Olędrzy wprowadzili na tych terenach wysoką kulturę rolną i hodowlę, a głównie umiejętność zagospodarowania terenów zalewowych[2].

Olędrzy osiedli na przedmieściach Solca Kujawskiego w 1605 r., otrzymując kontrakty z rąk starosty bydgoskiego Macieja Smoguleckiego[2]. Za czasów urzędowania tego starosty, który związał się z opozycją wobec króla, wydzielono ze starostwa bydgoskiego niegrodowe starostwo soleckie. Kolejne kontrakty nadawali więc starostowie soleccy, a w XVIII wieku także burmistrzowie Solca[2]. Po III wojnie północnej (1700-1721) w Soleckich Oledrach było więcej mieszkańców, niż w mieście Solcu. Rozróżniano wówczas Olędry Zamkowe płacące czynsz staroście soleckiemu oraz Olędry Miejskie, formalnie podległe miastu. Starościna Eleonora Jaraczewska nadała osadnikom tereny miejskie (25 włók), co zapoczątkowało spory z władzami miejskimi[2]. W tym czasie powstały także tzw. Topole i Folwark Solecki, a Olędry Zamkowe rozrosły się do znacznych rozmiarów. Skład narodowościowy wsi początkowo holenderski, zmienił się w XVIII wieku na niemiecki i ewangelicki, co wynikało z charakteru gmin olęderskich, a także nowego osadnictwa, zaistniałego po spustoszeniach wojennych[3]. Soleccy olędrzy byli rozproszeni. Ich siedziby znajdowały się w kierunku Przyłubia nad Wisłą i w kierunku Otorowa, a także na południe od miasta poniżej piaszczystej wysoczyzny (terasy pradolinnej) porośniętej Puszczą Bydgoską. Rozwój wsi po I rozbiorze Polski wiąże się z powszechną w tych okolicach kolonizacją niemiecką[2]. Wsie zostały przejęte przez rząd pruski i wcielone do domeny bydgoskiej.

Spis miejscowości rejencji bydgoskiej z 1833 r. podaje, że we wsi miejskiej Soleckie Olędry (niem. Schulitzer Stadt-Hollander) mieszkało 322 osób (300 ewangelików, 22 katolików) w 42 domach[4]. Istniał również folwark Schulitz, gdzie mieszkało 40 osób (31 ewangelików, 6 katolików, 3 żydów) w 2 domach oraz kolonia Soleckie Holendry Zamkowe (niem. Schulitzer Schlosshauland), gdzie mieszkało 267 osób (244 ewangelików, 23 katolików) w 31 domach. Według opisu Jana Nepomucena Bobrowicza z 1846 r. Soleckie Olędry były wsią, należącą do miasta Solca, natomiast Soleckie Olędry Zamkowe i folwark Solec były wsiami rządowymi należącymi do domeny bydgoskiej. W Olędrach Zamkowych znajdowała się filialna świątynia ewangelicka[5]. Kolejny spis z 1860 r. w pobliżu Solca odnotowuje wsie, położone na łąkach przylegających do Puszczy Bydgoskiej. Wieś Soleckie Olędry Zamkowe (niem. Schulitzer Schlosshauland) liczyła 353 osoby (343 ewangelików, 10 katolików) w 43 domach. Z kolei folwark Schulitzer Schlossverwerk liczył 45 osób (28 ewangelików, 10 katolików, 7 żydów) w 3 domach. Natomiast wieś Soleckie Olędry Miejskie (niem. Schulitzer Stadt-hauland) liczyła 392 osoby (346 ewangelików, 46 katolików) w 56 domach. Miejscowości należały do parafii katolickiej i ewangelickiej w Solcu. Szkoła elementarna znajdowała się w Olędrach Zamkowych[6].

Natomiast dla roku 1884 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego podaje, że Soleckie Holendry Miejskie obejmowały 449 ha gruntów, w tym 173 ha użytków rolnych, 41 ha łąk i 8 ha lasów. W 81 domach mieszkało tu 729 osób, w tym 620 ewangelików, 105 katolików i 5 żydów[7]. W tym samym czasie Soleckie Holendry Zamkowe obejmowały 600 ha gruntów, w tym 292 ha użytków rolnych, 50 ha łąk i 138 ha lasów. Wieś była położona na południowy zachód od Solca. W 74 domach mieszkało tu 744 osób, w tym 704 ewangelików, 39 katolików i 1 żyd.

31 lipca 1897 r. Olędry Soleckie: Miejskie i Zamkowe przyłączono administracyjnie do miasta Solca, dzięki czemu ludność miasta wzrosła o 1731 osób. Odtąd Solec Kujawski liczył ponad 4 tys. mieszkańców[3].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Żmidziński Franciszek: Przemiany w gospodarce wiejskiej starostwa bydgoskiego w latach 1661–1772. [w:] Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Prace Wydziału Nauk Humanistycznych. Seria C. Nr 13. Prace Komisji Historii IX. Warszawa-Poznań 1973.
  2. a b c d e Barbara Janiszewska-Mincer, Solec Kujawski – dzieje miasta i okolic do 1806 roku, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2001, ISBN 83-7174-748-9, OCLC 830299439.
  3. a b Bandurski A., Kościński B.: Historia Solca Kujawskiego w zarysie ku uczczeniu 600-letniego obchodu nadania miejscowości praw miasta. Bydgoszcz 1925.
  4. Verzeichniss aller Ortschaften des Bromberger Regierungs-Bezirks mit einer geographisch-statistischen Uebersicht. Bromberg 1833.
  5. Jan Nepomucen Bobrowicz: Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Lipsk: Ksie̜garnia Zagraniczna (Librairie Étrangère), 1846, s. 36.
  6. Verzeichniss sämmtlicher Ortschaften des Regierungs-Bezirks Bromberg. Bromberg 1860.
  7. http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XI/49 dostęp 2015-01-26.