Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 31 bajtów, 11 miesięcy temu
drobne redakcyjne
|nazwa = Poddębice
|dopełniacz nazwy = Poddębic
|zdjęcie =
|opis zdjęcia = Pałac, Rynek, Kościół ewangelicki, Liceum Ogólnokształcące im. Marii Konopnickiej, Osiedle Północ, Kościół św. Katarzyny
|herb = POL Poddębice COA.svg
|flaga =
|dewiza =
|województwo = łódzkie
|powiat = [[powiat poddębicki|poddębicki]]
|gmina = [[Poddębice (gmina)|Poddębice]]
|data założenia =
|prawa miejskie = [[1400]], [[1822]] i [[1934]]
|stanowisko zarządzającego =
|zarządzający = Piotr Sęczkowski
|powierzchnia = 5,89
|wysokość =
|rok = 30.06.2016
|liczba ludności = 7675<ref name="populacja2016">[http://www.polskawliczbach.pl/Poddebice http://www.polskawliczbach.pl/Poddebice], w oparciu o dane GUS.</ref>
|TERYT = 1011034
|SIMC = 0976400
|slogan =
|adres urzędu miasta = ul. Łódzka 17/21<br />99-200 Poddębice
|commons = Category:Poddębice
|wikipodróże =
|wikinews =
|wikicytaty =
|wikisłownik =
|www = http://www.poddebice.pl
|bip =
}}
 
[[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1975–1998]] miasto administracyjnie należało do [[województwo sieradzkie|woj. sieradzkiego]]. Były miastem szlacheckim<ref>Przeszłość administracyjna ziem województwa łódzkiego, w: Rocznik Oddziału Łódzkiego Polskiego Towarzystwa Historycznego, Łódź 1929, s. 15.</ref>.
 
31 grudnia 2008 miasto liczyło 7840 mieszkańców<ref name="pl-gus6">{{cytuj pismo| nazwisko=Nowak |imię=Lucyna |nazwisko2=Stańczyk |imię2=Joanna |nazwisko3=Znajewska |imię3=Agnieszka |tytuł=Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008&nbsp;r.) |wydawca=[[Główny Urząd Statystyczny]]|odpowiedzialność=GUS, Departament Badań Statystycznych|issn=1734-6118|język=pl|data=2009|url=http://web.archive.org/web/20131029204614/http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_L_ludnosc_stan_struktura_31_12_2008.pdf|wydawca=[[Główny Urząd Statystyczny]] |odpowiedzialność=GUS, Departament Badań Statystycznych |issn=1734-6118 |język=pl |data=2009}}</ref>.
 
== Historia ==
Pierwsza wzmianka pisana o Poddębicach pochodzi z 1388 r. i zawarta jest w łęczyckich księgach sądowych, wymieniających właścicieli: Wita i Urbana de Podambe. Około 1400 Poddębice otrzymują po raz pierwszy prawa miejskie. W XIV w. należały do [[Wielkopolska|wielkopolskiego]] rodu Chebdów z pobliskiego [[Niewiesz]]a. W XV w. część Poddębic należała do [[Poddębscy|Poddębskich]] [[herb]]u [[Pomian (herb szlachecki)|Pomian]], wywodzących się z Chebdów, a część do [[Oporowscy|Oporowskich]] herbu [[Sulima (herb szlachecki)|Sulima]]. W 1518 dobra te przejęli w drodze ożenku [[Grudzińscy]] herbu [[Grzymała (herb szlachecki)|Grzymała]]. Na początku XVIII w. od Grudzińskich, poprzez [[Duninowie|Duninów]] Poddębice trafiają w ręce [[Barbara Sanguszkowa|Barbary Sanguszkowej]]. Ostatnimi posiadaczami tych dóbr byli (od 1787) [[Wyssogota]]-Zakrzewscy – aż do [[II wojna światowa|II wojny światowej]].wiki
 
W listopadzie 1939 Niemcy [[Terytorium Rzeczypospolitej Polskiej anektowane przez III Rzeszę|wcielili Poddębice do Rzeszy Niemieckiej]] pod nazwą ''Wandalenbrück'' . Wojska radzieckie zajęły miasto 18 stycznia 1945.
 
W 1981 oddano do użytku Kombinat Przemysłowej Produkcji Jaj na licencji [[Niemiecka Republika Demokratyczna|NRD-owskiej]] z [[wylęgarnia|wylęgarnią]] kurcząt w [[Chropy|Chropach]] i [[Ferma drobiu|fermą niosek]] w [[Bałdrzychów|Bałdrzychowie]]. Tuż po oddaniu obiektu do użytku był on krytykowany za wyjątkowo niestaranne wykonanie, brak zaplecza [[pasza|paszowego]] i koncepcji usuwania odchodów<ref name=wute>stadStad, ''100 mln jaj z Poddębic'', [[Słowo Powszechne]], PAX, Warszawa, nr 180/1981, s. 9.</ref>.
 
=== Historia Żydów poddębickich ===
Dzieje osadnictwa żydowskiego w Podddębicach sięgają XVIII stulecia. Tutejsi Żydzi podlegali pod kahał łęczycki. W 1789 roku w mieście żyło 65 Żydów, stanowiąc 23 procent ogółu mieszkańców. W 2. połowie [[XIX wiek]]u powstała samodzielna gmina żydowska. W [[Historia Polski (1918–1939)|okresie międzywojennym]], w 1921 roku w Poddębicach mieszkało już 1333 Żydów (42 procent ogółu mieszkańców). W 1934 roku Poddębice odzyskały prawa miejskie. W 1939 roku miasteczko zamieszkiwało około 1600 Żydów.
 
W 1940 roku Niemcy utworzyli w Poddębicach (w obrębie ulic Sienkiewicza - Ogrodowa - Pułaskiego) getto, w którym uwięziono około 1,5 tysiąca Żydów. W kwietniu 1942 roku zostało ono zlikwidowane, a wszystkich jego więźniów wymordowano w [[Obóz zagłady w Chełmnie nad Nerem|obozie zagłady w Chełmnie nad Nerem]].
 
== Demografia ==
* Piramida wieku mieszkańców Poddębic w 2014 roku <ref name="populacja2016" />.
<br />[[Plik:Piramida_wieku_PoddebicePiramida wieku Poddebice.png|600x400px]]
 
== Zabytki ==
[[Plik:Poddębice, pałac.JPG|thumb|240px|Pałac w Poddębicach]]
[[Plik:Poddębice - Kościół pw.św. Katarzyny Dziewicy i Męczennicy (2).jpg|thumb|240px|[[Kościół św. Katarzyny Męczennicy w Poddębicach|Kościół pw. św. Katarzyny]]]]
* Pałac – z epoki [[renesans]]u, wzniesiony przed 1617 z fundacji [[Zygmunt Grudziński (wojewoda rawski)|Zygmunta Grudzińskiego]], [[Wojewoda|wojewody]] [[Wojewodowie rawscy|rawskiego]], jednego z przywódców [[Rokosz Zebrzydowskiego|rokoszu Zebrzydowskiego]], na fundamentach XV-wiecznego dworu<ref>Ustalono to na podstawie prac archeologiczno-konserwatorskich w latach 2011–2012. Przy okazji zostały odkryte polichromie na jego wschodniej ścianie, które zostaną odrestaurowane ((JAZ), ''Pałac starszy o 200 lat.'', [w:] „Express Ilustrowany” [Łódź], 24 IX 2012, nr 223, s. 7).</ref>. Budowę kontynuowała jego żona Barbara z [[Karśniccy|Karśnickich]] herbu [[Jastrzębiec (herb szlachecki)|Jastrzębiec]] (zm. po 1625), a następnie syn Stefan (zm. w 1640), [[starosta]] ujski, pilski i bolimowski. Według informacji z 1928 r., jego właścicielem w tym czasie był prezes miejscowego [[Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”|„Sokoła”]] - Wł. Wyssogota-Zakrzewski<ref>„Łódź w Ilustracji”, nr 36, 2 IX 1928, s. 3.</ref>. Jest to budynek piętrowy o [[dach]]u dwuspadowym, zamkniętym z dwóch stron dekoracyjnymi szczytami. Od wschodu do głównego budynku przylega wieża o wysokości 17 [[Metr|m]]. Od zachodu przed 1690 dobudowano ośmioboczną kaplicę z piękną dekoracją wnętrza. Najciekawszym elementem arch. są arkadowe [[Krużganek|krużganki]] filarowe, wbudowane w pd. elewację pałacu. [[Loggia]], zbudowana około 1750 została ponownie odkryta w 1952. Na uwagę zasługuje sklepienie loggi – krzyżowe z pseudożebrami i dekoracją w postaci wytłaczanych pereł i jajowników z maszkaronami w zwornikach. Na ścianie południowej odkryto pod tynkiem bardzo interesujące fragmenty dekoracji sgraffitowej o motywach figuralnych. Pałac rozbudowano w XIX w. W pałacowej kaplicy, pokrytej fragmentami XVII-wiecznych [[fresk]]ów, znalazła pomieszczenie izba regionalna. Bogate zdobieniami późnorenesansowych stiuków sklepienie kaplicy przedstawia herby dawnych właścicieli: [[Pomian (herb szlachecki)|Pomian]], [[Grzymała (herb szlachecki)|Grzymała]], [[Rola (herb szlachecki)|Rola]] i [[Jastrzębiec (herb szlachecki)|Jastrzębiec]]. W izbie mieści się stała wystawa obrazująca dzieje Poddębic i okolicy.
* 100 rocznicę przybycia [[Maria Konopnicka|Marii Konopnickiej]] do [[Bronów (powiat poddębicki)|Bronowa]] upamiętniono w 1962 ustawieniem w pobliżu bramy głazu, pod którym umieszczono garść ziemi z Cmentarza Łyczakowskiego we Lwowie, gdzie poetka została pochowana, zaś na głazie umieszczono tablicę z [[wiersz]]em poetki:
: ''W kamieniu polnym...<br />Niech mi kamieniarz lireczkę wyryje,<br />A niechaj na nim napisu nie kładzie,<br />Tylko w zakątku, gdzie brzoza szum niesie...''.
* W centrum miasta stoi [[Kościół św. Katarzyny Męczennicy w Poddębicach|kościół św. Katarzyny]] z ok. 1610 r. fundowany przez Barbarę z Karśnickich Grudzińską „białogłowę cnót wysokich i jałmużnicę wielką” (K. Niesiecki), wzniesiony na miejscu poprzedniego, który już istniał w 1400 r. Budowę ukończył syn Barbary i Zygmunta wojewody rawskiego, Stefan. Kościół pierwotnie jednonawowy, z nawami dobudowanymi w 1895 r. posiada cechy renesansowej architektury sakralnej. Na uwagę zasługuje stiukowa dekoracja wnętrza, złożona z cienkich wałków i [[Rozeta (architektura)|rozet]]. W kartuszach narożnych monogramy [[Jezus Chrystus|Jezusa]] i [[Maria z Nazaretu|Marii]] oraz herby fundatorów: [[Grzymała (herb szlachecki)|Grzymała]], [[Lubicz (herb szlachecki)|Lubicz]], [[Pomian (herb szlachecki)|Pomian]] i [[Poraj (herb szlachecki)|Poraj]]. [[Ołtarz]] główny z 1 poł. XVII w. z rzeźbami świętych, wysokiej wartości artystycznej. [[ambona (architektura)|Ambona]] intarsjowana z postaciami 4 ewangelistów oraz motywami roślinnymi. Szereg rzeźb i obrazów z XVII w. do początku XIX w. [[Dzwonnica]] murowana z XVII w.
* Na obrzeżach parku miejskiego, przy ulicy [[Adam Mickiewicz|Adama Mickiewicza]], stoi [[Kościół ewangelicko-augsburski w Poddębicach|kościół ewangelicki]], zbudowany w 1871 r. Jest kościołem [[Parafia Ewangelicko-Augsburska w Poddębicach|parafialnym]].
Rzeka [[Ner]], w której do 1958 istniało bogate życie biologiczne, stanowiła problem dla miasta, ponieważ była ściekiem przemysłowym i asenizacyjnym Łodzi i Pabianic. Rzeka powoli oczyszcza się, co roku na początku wiosny można zaobserwować [[Łabędź niemy|łabędzie nieme]] (''cyngus olor''). Miasto leży w niecce kredowej, która w tym miejscu jest wybrzuszona. Zalegający w okolicy płytko [[Kreda (skała)|kamień kredowy]] używany był jeszcze w latach powojennych jako materiał budowlany.
{{Osobny artykuł|Park miejski w Poddębicach}}
Wokół pałacu Zygmunta Grudzińskiego znajduje się [[park]] przylegający do Neru, o powierzchni 3,6 [[Hektar|ha]], z pomnikowymi okazami drzew tworzącymi efektowne skupiska. W pn.-zach. części parku wznosi się wyraźny stok porośnięty [[sosna zwyczajna|sosną zwyczajną]] z domieszką rzadkiego gatunku [[sosna czarna|sosny czarnej]]. Do niedawna była tu też [[lipa]] o obwodzie pnia prawie 6 m, kępa [[modrzew europejski|modrzewia europejskiego]], płaczące odmiany [[wierzba biała|wierzby białej]], [[jesion wyniosły|jesionu wyniosłego]] i [[brzoza brodawkowata|brzozy brodawkowatej]]. Ciekawym fragmentem parku jest wysoka kamienna grota z okazałym jesionem na zapleczu.
 
Park wraz z Bulwarem nad Nerem stanowią od 2007 roku [[Poddębicki Zespół Przyrodniczo-Krajobrazowy]].
Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące kościoły i związki wyznaniowe:
* [[Kościół katolicki w Polsce|Kościół Rzymskokatolicki]]
** [[Parafia św. Katarzyny w Poddębicach|Parafia Świętej Katarzyny w Poddębicach]]
* [[Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP|Kościół Ewangelicko-Augsburski]]
** [[Parafia Ewangelicko-Augsburska w Poddębicach]]
* [[Kościół Chrześcijan Dnia Sobotniego]]
** [[Zbór Kościoła Chrześcijan Dnia Sobotniego w Poddębicach]]
* [[Świadkowie Jehowy|Chrześcijański Zbór Świadków Jehowy]] ([[Sala królestwa|Sala Królestwa]])<ref>Dane według raportów [https://apps.jw.org/P_CONGSHARE?g=E7533602-5024-4398-BF0D-8823860E962E wyszukiwarki zborów] (www.jw.org) z 4 czerwca 2014.</ref>.
 
== Edukacja ==
 
== Przypisy ==
 
{{Przypisy}}
 
== Bibliografia ==
* J. Pietrzak, Potyczka pod Poddębicami, [w:] „Na sieradzkich szlakach”, nr 4/II/ 1986, s. 8-98–9.
* J. Pietrzak, Kościół św. Katarzyny w Poddębicach, [w:] „Na sieradzkich szlakach”, nr 1/1988, s.8-9, 8–9.
* A. Ruszkowski, „Sieradz i okolice”, Sieradz 2000,.
* M. Urbański, Wykopaliska archeologiczne w Poddębicach, [w:] „Na sieradzkich szlakach” nr 1/1998, s. 19