Wicekrólestwo La Platy: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 19 bajtów ,  12 lat temu
m
Popups: Ujednoznacznienie linku z Salta na Salta (prowincja), WP:SK
m (Ujednoznacznienie linku z La Paz na La Paz (miasto w Argentynie) przy pomocy Popups)
m (Popups: Ujednoznacznienie linku z Salta na Salta (prowincja), WP:SK)
|p1 = Wicekrólestwo Peru
|p1_flaga = Flag of New Spain.svg
|p2 =
|p2_flaga =
|p3 =
|p3_flaga =
|p4 =
|p4_flaga =
|p5 =
|p5_flaga =
|lata_istnienia = 1776-1810
|n1 = Zjednoczone Prowincje Rio de La Plata
|n3 = Boliwia
|n3_flaga = Flag of Bolivia (state, 1825-1826).svg
|n4 =
|n4_flaga =
|n5 =
|n5_flaga =
|flaga_obraz =
|godło_obraz =
|nazwa_dopełniacz =
|dewiza =
|dewiza_język =
|dewiza_polski =
|lokalizacja_obraz = Mapa Virreinato Rio de la Plata2.png
|konstytucja =
|państwo =
|język_urzędowy = [[język hiszpański|hiszpański]]
|język_używany =
|stolica = [[Buenos Aires]]
|ustrój_polityczny = [[monarchia]]
|typ_państwa =
|głowa_państwa = [[Ferdynand VII Hiszpański|Ferdynand VII]]
|głowa_państwa_opis = [[Władcy Hiszpanii|król]]
|status_terytorium =
|zależne_od =
|głowa_terytorium =
|głowa_terytorium_opis =
|w_imieniu_tekst = W jego imieniu
|w_imieniu_urząd = [[Gubernator generalny]] (ostatni)<br />
|w_imieniu = [[Francisco Javier Elio]]
|szef_rządu =
|szef_rządu_opis =
|w_imieniu_tekst2 =
|w_imieniu_urząd2 =
|w_imieniu2 =
|powierzchnia =
|powierzchnia_wód =
|powierzchnia_miejsce = b/d
|ludność =
|gęstość = |gęstość_miejsce=
|ludność_rok =
|narodowości =
|ludność_miejsce = b/d
|utworzenie_sposób =
|od_kogo =
|utworzenie_data = [[1 sierpnia]] [[1776]]
|likwidacja_sposób =
|przez_kogo =
|likwidacja_data = [[1812]]
|religia_dominująca =
|waluta_nazwa =
|waluta_symbol =
|UTC =
|hymn =
|hymn_nazwa_polska =
|kod_ISO =
|domena =
|kod_samochodowy =
|numer_kierunkowy =
|terytoria_zależne =
|terytoria_autonomiczne =
|mapa_obraz =
|uwagi =
}}
 
'''Wicekrólestwo La Platy''' - kolonia [[Hiszpania|hiszpańska]], wydzielona w [[1776]] z [[Wicekrólestwo Peru|Wicekrólestwa Peru]], w celu obrony jego południowych prowincji przed wpływami [[Wielka Brytania|brytyjskimi]] i [[Portugalia|portugalskimi]]. Obejmowała dzisiejsze [[Argentyna|Argentynę]], [[Urugwaj]], [[Paragwaj]], i [[Boliwia|Boliwię]].
 
=== Geneza i powstanie ===
[[1680]] portugalski gubernator Rio de Janeiro, Manuel Lobo założył fortecę [[Colonia]] na dzisiejszym wybrzeżu urugwajskim i uczynił go stolicą utworzonego przez siebie Departamentu Colonii. Głównym tego celem było zapewnienie portugalskiej ekspansji poza Brazylię, łamiąc [[Traktat z Tordesillas]], który stracił znaczenie między [[1580]] a [[1640]], kiedy Hiszpania zajmowała Portugalię. [[José de Garro]] szybko zaatakował i zdobył fort dla Hiszpanii, który jednak [[7 maja]] 1681 został zwrócony Portugalii ze względu Tymczasowy Traktat z Lizbony.
 
Z drugiej strony [[Wicekrólestwo Peru]] wymagało przepływu całego handlu przez port w [[Lima|Limie]], co znacznie ograniczyło potencjał gospodarczy [[Buenos Aires]], będącego naturalnym i pierwotnym portem. To z kolei spowodowało duży działalność przemytniczą w regionie w szczególności w samym Buenos Aires, [[Montevideo]] i [[Asuncion|Asuncionie]].
 
[[1763]] na mocy [[Traktat Paryski|Traktatu Paryskiego]] tereny zostały przyznane Hiszpanii.
 
=== Początki istnienia ===
Premier Portugalii [[Marquis of Pombal]] w dalszym ciągu zachęcał do zajmowania spornego terytorium. Karol III szybko zareagował na korzystnych warunkach. [[Francja]] i [[Anglia]] z różnych przyczyn pozostały w tym konflikcie neutralne. Cevallos wysłał ostrzeżenie i rozpoczął agresję na Santa Catalina, skąd [[Brazylijczycy]] wcześniej uciekli i zdobył ją bez żadnych ofiar w niespełna miesiąc. Następnie płynąc w kierunku Montevideo i Buenos Aires z pomocą gubernatorowi Vertizowi, odbił Colonię - również bez oporu. Udał się wtedy na wyprawę na [[Rio Grande do Sul]], którą zaprzestał w [[Maldonado]], kiedy został poinformowany o Traktacie z [[San Ildefonso]], kończącym działania wojenne na tym obszarze.
 
W tych warunkach [[Karol III Hiszpański]] w [[kwiecień|kwietniu]] [[1776]] poprosił byłego gubernatora Rio de La Plata, Cevallosa o obmyślenie strategii bezpieczeństwa i rozwoju regionu. Król miał na myśli sposób podboju Colonii i wysp Santa Catarina na terenie tzw. [[Urugwaj|"Banda Oriental" (Brzegu Wschodniego)]] i modernizację słabo rozwiniętego Buenos Aires. Cevallos rozpoczął wprowadzanie transformacji ustrojowych w kraju włączając wprowadzenie wolnego handlu ustalone [[6 września]] [[1777]] oraz wykorzystanie złóż mineralnych w okolicach [[Potosi]], które wkrótce stały się głównym źródłem dochodów wicekrólestwa. Reformy króla Burbona przyczyniły się w wielkim stopniu do rozwoju obszaru. W latach [[1792]]-[[1796]] miał miejsce bezprecedensowy bum gospodarczy.
 
=== Upadek państwa ===
W początkowych latach XIX wieku Buenos Aires stawało się coraz bardziej samowystarczalene, produkując około 600 000 sztuk bydła rocznie (z czego ćwierć była spożywana na miejscu) i znacznie wspierającym rozwój obszarów. Jednak nieuniknione i w końcu rozpoczęte wojny z Wielką Brytanią oznaczały nadejście wielkiego regresu w regionalnej gospodarce, ponieważ komunikacja morska była praktycznie sparaliżowana. Region Górne Peru wzgardzał dużymi kosztami administarcji i obrony estuarium [[La Plata (estuarium)|Rio de La Plata]], wspieranego dotąd przede wszystkim przez produkcję w Potosi. Na przykład, w pierwszych latach istnienia Wicekrólestwa, około 75% kosztów było pokrywane z przychodów, pochodzących z północy. Górne La Plata (głównie obecny Paragwaj) miało również problemy z administracją Buenos Aires, w szczególności ze względu na jej monopol w wielu dziedzinach.
 
[[1805]] Hiszpania musiała pomóc Francji za sojusz z [[1795]] , ale straciła swoje marynarki w bitwie pod [[Trafalgarem]]. Jednak hiszpański premier ostrzegł wicekrólestwo przed prawdopodobieństwem brytyjskiej inwazji, i że w takim przypadku miasto Buenos Aires byłoby zdane na własne siły.
 
[[27 czerwca]] [[1806]] około 1500 żołnierzy pod wodzą płk. Williama Carra Beresforda pomyślnie napadło na Buenos Aires po nieudanej próbie zatrzymania ich przez wicekróla Rafaela de Sobremonte, który uciekł do [[Cordoba|Cordoby]]. Brytyjskie siły zbrojne zostały wyparte w grudniu przez [[criollos]] pod kierownictwem Santiago de Liniers. W [[luty|lutym]]m 1807, Brytyjczycy wzmocnili się o 8000 mężczyzn pod wodzą Gen. Sir Samuela Auchmuty złapanego w Montevideo po zaciętej walce. W [[maj|maju]]u przybył Gen. John Whitelock w celu przejęcia ogólnego dowództwa i [[5 lipca]] zaatakował Buenos Aires. Po utracie ponad połowy swej armii został pojmany, podpisał zawieszenie broni i wyjechał do Wielkiej Brytanii.
 
Tak więc, brak wsparcia ze strony Hiszpanii i zwiększenie zaufania do świeżej porażki świata władzy sprawił, iż podjęto starania w kierunku niezależności wicekrólestwa. Było także oczywiste, że Wicekrólestwo Rio de la Plata było tylko kilkoma niepowiązanymi regionami połączonymi ze sobą przez hiszpańską koronę, w akcie próby utrzymania władzy nad regionem.
Północny obszar mimo swej autonomii pozostał pod rządami hiszpańskimi i nosił nieoficjalną nazwę [[Republika Guarani]] od nazwy indiańskiego plemienia [[Guarani|Guaranów]]. Jednak [[15 maja]] [[1811]] w jego wschodniej części proklamowano niepodległy [[Paragwaj]] jako drugie w historii po [[Wenezuela|Wenezueli]] spośród obecnie istniejących państw [[Ameryka Południowa|Ameryki Południowej]].
 
=== Podział administracyjny ===
'''Lista dependencji Wicekrólestwa La Platy'''
* [[Buenos Aires]]
* [[Montevideo]]
* [[San Ignacio]]
* [[Paragwaj]]
* [[Cordoba]]
* [[Salta (prowincja)|Salta]]
* [[Chiquitos]]
* [[Potosi]]
* [[La Paz (miasto w Argentynie)|La Paz]]
* [[Cochabamba]]
* [[Charkas]]
* [[Moxos]]
 
=== Lista wicekrólów ===
* [[Pedro Antonio de Cevallos]] (1776-1778)
* [[Juan José de Vértiz y Salcedo]] (1778-1784)
* [[Cristóbal del Campo]] (1784-1789)
* [[Nicolás Antonio de Arredondo]] (1789-1795)
* [[Pedro Melo de Portugal y Villena]] (1795-1798)
* [[Antonio Olaguer Feliú y Heredia]] (1798-1799)
* [[Gabriel de Avilés y del Fierro]] (1799-1801)
* [[Joaquín del Pino y Rozas]] (1801-1804)
* [[José Fernando Abascal y Sousa]] (1804)
* [[Rafael de Sobremonte]] (1804-1807)
* [[Santiago de Liniers y Bremond]] (1807-1809)
* [[Baltasar Hidalgo de Cisneros]] (1809-1810)
* [[Francisco Javier Elio]] (1810-1811)
 
[[Kategoria:Państwa historyczne w Ameryce Południowej]]
[[Kategoria:Historia Argentyny]]
[[Kategoria:Historia Boliwii]]
[[Kategoria:Historia Paragwaju]]
[[Kategoria:Historia Urugwaju]]
[[Kategoria:Państwa historyczne w Ameryce Południowej]]
 
[[cs:Místokrálovství Río de la Plata]]