Piotr Strzyżewski: Różnice pomiędzy wersjami

[wersja przejrzana][wersja przejrzana]
Usunięta treść Dodana treść
Mathiasrex (dyskusja | edycje)
kat.
Kelvin (dyskusja | edycje)
ident. miejscowości, odlink. dat, poprawa linków, drobne redakcyjne, WP:SK+mSK+Bn+ToS
Linia 1:
'''Piotr Strzyżewski''' (lub Strzyżowski) (ur. [[29 czerwca]] [[1777]], zm. [[6 stycznia]] [[1854]]) – pułkownik, jeden z dowódców wojen napoleońskich oraz powstania galicyjskiego przeciw Austrii.
 
Urodził się 29 czerwca 1777 r. w Ziemiziemi Sandomierskiejsandomierskiej, w rodzinie [[Jacek Strzyżewski|Jacka Strzyżewskiego]] – regenta sądu pierwszej instancji Jurysdykcji Marszałkowskiej Koronnej. Był uczniem [[Szkoła Rycerska|Szkoły Rycerskiej]].
 
Walczył w 1794 r. w [[insurekcja kościuszkowska|powstaniuinsurekcji kościuszkowskimkościuszkowskiej]], w 16 pułku piechoty, w stopniu chorążego i awansował na stopień porucznika. Brał udział pod [[Zegrze]]m, na Marymoncie i Czerniakowie. Po upadku powstania, przebywał w warszawskim towarzystwie kasztelanowej Lanckorońskiej w Warszawie.
 
Gdy [[Napoleon Bonaparte|Napoleon I Bonaparte]] przybył [[26 listopada]] [[1806]] roku do Poznania, Piotr Strzyżewski był delegatem Polaków z Galicji i wygłosił z niezwykłym ogniem przemówienie, które ujęło cesarza. Wyznał on, że jest mile zaskoczony gorącym patriotyzmem Polaków, którzy w tej wojnie, wielkiej i świętej, mogą odzyskać niepodległość<ref>Barbara Grochulska, ''Małe państwo wielkich nadziei'', s. 10.</ref>. Wstąpił do pułku kawalerii krakowskiej Męcińskiego jako szef [[szwadron]]u. Organizował pułk w [[Żarki|Żarkach]]. W dniu [[1 kwietnia]] [[1807]] r. szwadron Strzyżewskiego został wcielony do 3 pułku, który wziął udział w walkach pod [[Wały (powiat szczycieński)|Wałami]], [[Jedwabne]]m i [[Pasym]]em [[13 kwietnia]] [[1807]] r.
 
Po rozpoczęciu wojny 1809 roku wraz z innymi pułkami kawalerii skupiony na południe od Warszawy, wziął udział w [[bitwa pod Raszynem (1809)|bitwie pod Raszynem]] 19 kwietnia, podczas której doznał kontuzji głowy. W natarciu na Galicję wraz ze swoim szwadronem w grupie gen. Pelletiera uczestniczył w blokadzie, a potem zdobyciu [[Zamość|Zamościa]]. W ramach [[wojna polsko-austriacka|wojny polsko-austriackiej]] oraz marszu spod Zamościa (21 maja 1809) i wejścia do Galicji, Piotr Strzyżewski [[27 maja]] [[1809]] r. ze swoim oddziałem ruszył na południe, w kierunku na Sokala na [[Lwów]]. Strzyżewski z oddziałem przebywał we Lwowie 28-2928–29 maja, gdzie otrzymał instrukcje od [[Aleksander Rożniecki|Aleksandra Rożnieckiego]], potem skierował się na [[Busk]], [[Brody (miasto)|Brody]], [[Złoczów]]. Prezesem polskiego rządu złoczowskiego mianował [[Tomasz Dąbski|Tomasza Dąbskiego]], a wiceprezesem Kownackiego.
 
Wraz z prezesem [[Michał Konopka|Michałem Konopką]] i z wiceprezesem Zabilskim oraz chorążym krzemienieckim [[Gabriel Rzyszczewski|Gabrielem Rzyszczewskim]], z 300 konnymi, a także z oddziałami kawalerii hr. [[Marcin Tarnowski (pułkownik)|Marcina Tarnowskiego]] (60 ludzi), [[Józef Dwernicki|Józefem Dwernickim]], który przywiódł 100 ochotników, hr. [[Adam Potocki (1776-18121776–1812)|Adamem Potockim]] ze 200 konnymi, hr. Dulskim oraz [[Augustyn Trzecieski|Augustynem Trzecieskim]], każdy ze 100 ludźmi. P. Strzyżewski pospieszył na uczynione od obywateli wezwanie do [[Tarnopol]]a (tam nominował miejscowe władze cyrkułowe). Organizacją piechoty miał w Tarnopolu zająć się [[Józef Marchocki]]. Miał być formowany batalion strzelców. W sumie oddział Strzyżewskiego liczył ok. 1200 ludzi, nie licząc formującej się piechoty. Do miasta powstańczego zdążały oddziały piesze i konne, z cyrkułów [[Stryj (miasto)|stryjskiego]] i [[Sambor (miasto)|samborskiego]], zorganizowane przez kpt. [[Piotr Terlecki|Piotra Terleckiego]] z [[Bobrowniki (Ukraina)|Bobrownik]] .
 
Piotr Strzyżewski dowodził kampanią 1809 r. przeciw Austrii pod [[Tarnopol]]em, [[Chmielówka (obwód tarnopolski)|Wieniawką]], [[Chorostków|Chorostkowem]], [[Brzeżany|Brzeżanami]], [[Adamówka (Brzeżany)|Adamówką]] i [[Zaleszczyki|Zaleszczykami]], gdzie doszło do bitwy przeciw gen. Bickingowi w dniu [[18 czerwca]] [[1809]] r. Po kapitulacji austriackiego dowódcy Bickinga, Strzyżewski ogłosił rozkaz dzienny, w którym dziękował wojsku za odwagę. Wymienił odznaczających się. Dowódcą artylerii mianował sierż. Jaszczułta. Potem Strzyżewski z polskim korpusem ruszył w kierunku [[Mariampol]]a nad [[Dniestr]]em, gdzie chciał się przeprawić i pomaszerować na [[Iwano-Frankiwsk|Stanisławów]]. Do zawarcia pokoju stanął Strzyżewski kwaterą w [[Monasterzyska]]ch. P. Strzyżewski dowodził w bitwie pod [[Jezierna|Jezierną]] (na Lwowszczyźnie, 1 lipca 1809) i pod [[Zagrobla (Łukawiec)|Zagroblą]] (na Lwowszczyźnie, 3 lipca 1809 r.).
 
P. Strzyżewski miał przekazać ziemie tarnopolskie generałowi rosyjskiemu, Kochowskiemu, na mocy [[Pokój w Schönbrunn|traktatu pokojowego]] z [[14 października]] [[1809]] w [[Pałac Schönbrunn|Schönbrunn]], w którym Napoleon za udział w wojnie Rosji, przyznał jej we władanie [[Kraj Tarnopolski]], wraz z ziemią cyrkułów zaleszczyckiego, tarnopolskiego i brzeżańskiego. Generał rosyjski natychmiast zażądał zdjęcia orłów francuskich, czemu Strzyżewski przeciwstawiał się przez dłuższy czas. W końcu rosyjski generał wystawił straże, a Strzyżewski odmaszerował do [[Brody (miasto)|Brodów]]. Po zakończeniu wojny Strzyżewski udał się do Księstwa Warszawskiego.
 
W sumie oblicza siły płk Piotra Strzyżewskiego oblicza się na 250 kawalerzystów liniowych, 400 ochotników konnych, 300 strzelców pieszych oraz 4 0004000 pospolitego ruszenia. W chwili wymarszu spod Zamościa 21 maja 1809, Strzyżewski dysponował ledwie jednym szwadronem kawalerii. W chwili zakończenia działań jego korpus liczył ok. 4000 piechoty i kawalerii. Zdobył cztery działa. Żołnierze byli należycie ubrani, wyekwipowani i uzbrojeni w efekty zdobyte na nieprzyjacielu. Sformowane oddziały stanowiły rdzeń w sumie trzech pułków jazdy, które potem weszły w skład armii Księstwa Warszawskiego. Za zasługi w wyzwalaniu Galicji, o otrzymał 9 października 1809 roku stopień ppłk. z przydziałem do 14 pułku kirasjerów - w armii Księstwa Warszawskiego.
 
[[20 kwietnia]] [[1810]] został przeniesiony do 16 pułku.
 
W 1811 r. ożenił się z [[Emma Potocka|Emmą Potocką]], córką [[Seweryn Potocki|Seweryna Potockiego]] i Anny Teofili Sapiehy (córki [[Aleksander Michał Sapieha|Aleksandra Michała Sapiehy]]).
 
Zmarł 6 stycznia [[1854]] r. pozostawiając po sobie pamiętniki.
 
9 października 1809 był odznaczony polskim [[Order Virtuti Militari|Krzyżem Virtuti Militari]], a 5 października 1812 francuskim [[Legia Honorowa|Krzyżem Kawalerskim Orderu Legii Honorowej]]<ref>{{Cytuj książkę | autor = Jan Pachoński | tytuł = Generał Franciszek Paszkowski 1778-1856 | wydawca = MON | miejsce = Warszawa | data = 1982 | strony = 266}}</ref><ref>{{Cytuj stronę | url = http://napoleon.org.pl/bitwy/strzyzewski.php | tytuł = Działania Piotra Strzyżewskiego w Galicji Wschodniej w czasie wojny polsko - austriackiej w 1809 roku | autor = Jarosław Dudziński | opublikowany = napoleon.org.pl | data dostępu = 2015-10-03}}</ref>.
 
== Przypisy ==
Linia 29:
 
== Bibliografia ==
* ''Polski Słownik Biograficzny'', zeszyt 184 (T. 45/1), luty 2008.
* Karolina z Potockich Nakwaska, ''Pamiętnik o hr. Adamie Potockim, pułkowniku 11 pułku jazdy Kszięstwa Warszawskiego'', Kraków: wyd. nakładem J. Wildta przez drukarnię czasopisma "Czas"„Czas”, 1862, s. 29.
* Jarosław Dudziński, ''Działania Piotra Strzyżewskiego w Galicji Wschodniej w czasie wojny polsko-austriackiej w 1809 roku'', Lublin: KUL, 2007 [opublikowane w roku 2007 na portalu napoleon.gery.pl, potem wydane].
 
{{SORTUJ:Strzyżewski, Piotr}}