Nyírség: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 18 bajtów ,  8 miesięcy temu
int.
m (Tworzę Szablon:Cytuj)
(int.)
}}
 
'''Nyírség''' ([[Regionalizacja fizycznogeograficzna Europy|554.7]]; [[język węgierski|węg.]] "kraj„kraj brzóz"brzóz”) - region geograficzny i etnograficzny w [[Kraj Zacisański|Kraju Zacisańskim]] (''Tiszántul'') na [[Wielka Nizina Węgierska|Wielkiej Nizinie Węgierskiej]], na granicy wschodnich [[Węgry|Węgier]] i zachodniej [[Rumunia|Rumunii]]. Część rumuńska jest określana w geografii rumuńskiej jako ''Câmpia Carei'' - [[Równina Carei]].
 
Nyírség stanowi nizinę pokrytą utrwalonymi wydmami piaszczystymi. Jest najwyższą częścią Wielkiej Niziny Węgierskiej - osiąga 183 m n.p.m. (wzgórze [[Hoportyó]] na południe od [[Nyírbátor]]). Kształtem przypomina [[romb]]. Na północnym wschodzie sąsiaduje z [[Równina Satmarska|Równiną Satmarską]], z pozostałych stron otaczają go równiny należące do [[Nizina Cisańska|Niziny Cisańskiej]]: [[Bodrogköz]] i [[Rétköz]] od północnego zachodu, [[Érmellék]] od południowego wschodu i [[Hajduság]] od południowego zachodu.
 
Nyírség powstał w trzeciorzędzie jako ogromny [[stożek napływowy]] utworzony przez rzeki spływające z północno-wschodnich [[Karpaty|Karpat]] i z [[Siedmiogród|Siedmiogrodu]] do morza (później jeziora) wypełniającego wówczas [[Kotlina Panońska|Kotlinę Panońską]]. Po całkowitym zapełnieniu osadami tej części morza powstała tu rozwinięta sieć rzeczna. Przez Nyírség przepływały przede wszystkim [[Cisa]] i [[Samosz]]. Rzeki nadal osadzały materiał z gór, kształtując podłoże regionu.
[[Klimat]] Nyírség jest [[klimat kontynentalny|kontynentalny]], chłodniejszy, niż pozostałej części Wielkiej Niziny Węgierskiej. Przeciętna roczna ilość opadów wynosi 550-600 mm. Nasłonecznienie jest natomiast wyższe, niż przeciętne dla Niziny.
 
Pierwotną roślinnością Nyírség były lasy [[brzoza|brzozowe]] i [[dąb|dębowe]], które zostały niemal całkowicie wyrąbane. Obecnie tylko 10-12% powierzchni regiony stanowią lasy dębowe i [[akacja|akacjowe]]. Naturalna szata roślinna została zastąpiona przez wielkotowarowe użytki rolne. Ziemie regionu są intensywnie użytkowane rolniczo - uprawia się tu pomidory, słoneczniki, tytoń i owoce, szczególnie jabłka. Pola są nawadniane. Na glebach bardziej piaszczystych prowadzi się hodowlę bydła.
 
Region jest pozbawiony bogactw mineralnych. Eksploatuje się tylko wody mineralne i wody termalne.
 
Osadnictwo ludzkie w Nyírség datuje się od 7-10 tysięcy lat temu. Na większą skalę osady ludzkie zaczęły powstawać w IX wieku n.e., po podboju madziarskim. Obszar wyludnił się w XIV-XVIII wieku na skutek okupacji tureckiej i wojen. Z kolei w XVIII-XIX wieku region uległ przeludnieniu i zubożeniu. Obecnie przeżywa trudności gospodarcze. Region cechuje wyraźna odrębność etnograficzna, wynikła głównie z wielonarodowego osadnictwa. W XVIII wieku opustoszały region zasiedlili liczni [[Słowacy]], [[Rumuni]], [[Rusini]] i [[Niemcy]]. Obecnie narodowości te uległy już zupełnej asymilacji, lecz pozostały po nich ślady kulturalne i językowe. Typowe dla Nyírség, a nietypowe dla Węgier w ogóle są niewielkie wsie w postaci skupisk kilku-kilkunastu chłopskich zagród. Miasta są nieliczne i niewielkie - do większych zaliczają się tylko [[Nyíregyháza]] (119 tys. mieszkańców w 2001, siedziba władz komitatu [[Komitat Szabolcs-Szatmár-Bereg|Szabolcs-Szatmár-Bereg]]) i powiatowe [[Nyírbátor]] (13,5 tys.).
 
== Bibliografia ==
* Przemysław Burchard ''Węgry'', PW "Wiedza„Wiedza Powszechna"Powszechna”, Warszawa 1988, {{ISBN|83-214-0554-1}}
* {{Cytuj|autor = Jerzy Midzio |tytuł = Krajobrazy węgierskie |data = 1988 |isbn = 83-02-03732-X |miejsce = Warszawa |wydawca = WSiP |oclc = 749352013 }}
* {{Cytuj|autor = Wiesława Rusin |tytuł = Węgry |data = 2005 |isbn = 83-7304-416-7 |miejsce = Bielsko-Biała |wydawca = Wydawnictwo Pascal |oclc = 69312478 }}