Sufrażyzm

Sufrażyzm (łac. suffragium – głos wyborczy) – ruch aktywistyczny działający w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych walczący o prawa wyborcze dla kobiet w końcu XIX i na początku XX wieku[1], zwłaszcza przed rozpoczęciem I wojny światowej. W szczególności nazywano tak członkinie założonej w roku 1903 w Wielkiej Brytanii organizacji Women's Social and Political Union. Celem ruchu sufrażystek było przyznanie pełnych lub częściowych praw wyborczych kobietom. Ruch sufrażystek był częścią pierwszej fali feminizmu, która kończy się wraz z realizacją postulatów ruchu.

Parada sufrażystek w Nowym Jorku w roku 1912
Brytyjska sufrażystka pikietująca na ulicy, prawdopodobnie rok 1910

Większość sufrażystek stosowała metody nieposłuszeństwa obywatelskiego, protesty, petycje, dążyła do przemian świadomościowych. Wyodrębniło się również skrzydło radykalne, zwane sufrażetkami, stosujące ostre formy protestu i przemoc[2]. Uciekały się one do takich działań jak przykuwanie się łańcuchami do ogrodzeń, przerywanie wystąpień przeciwników politycznych czy akty przemocy jak podpalenia skrzynek pocztowych, pustych budynków lub wybijanie szyb w oknach wystawowych. Ruch sufrażystowski miał także swoje intelektualne oblicze, dla którego w Anglii ważnym wsparciem był John Stuart Mill.

Jedną z bohaterek ruchu była Emily Davison, która zmarła w wyniku obrażeń głowy doznanych po wpadnięciu pod konia, należącego do króla Jerzego V, prowadzonego przez dżokeja Herberta Jonesa podczas gonitwy Derby w roku 1913. Po wydarzeniu tym wiele aktywistek ruchu zostało aresztowanych i następnie uwięzionych, a gdy w ramach protestu podjęły strajk głodowy, poddano je przymusowemu odżywianiu.

Wynikiem tej akcji było wprowadzenie w Wielkiej Brytanii prawa, które zezwalało na czasowe zwolnienie więźnia ze względu na stan zdrowia – policja mogła jednak w każdej chwili doprowadzić go do więzienia dla odbycia reszty wyroku, gdy tylko uznała, że stan zdrowia czasowo zwolnionego więźnia uległ poprawie. Było to tak zwane prawo „kotka i myszki” (Cat and Mouse Act), a jego celem było przeciwdziałanie akcjom strajków głodowych prowadzonych przez sufrażystki, co zdobywało im sympatię społeczną.

Aresztowanie brytyjskiej sufrażystki Emmeline Pankhurst podczas próby przekazania królowi Jerzemu V petycji. (Buckingham Palace w Londynie, 1914)

Mimo represji walka sufrażystek o prawa kobiet trwała nadal po obu stronach Atlantyku. Tuż po I wojnie światowej kobiety amerykańskie pod kierunkiem Alice Paul i Lucy Burns przeprowadziły szereg protestów przeciw administracji prezydenta Wilsona, porównując swoje położenie do ciężkiego losu obywateli pokonanych Niemiec.

Brak rąk do pracy w fabrykach, jaki wystąpił podczas I wojny światowej, doprowadził do tego, że zamiast mężczyzn przy maszynach musiały stanąć kobiety. Zmieniło to społeczny punkt widzenia na możliwości kobiet. W Wielkiej Brytanii ruch na rzecz przyznania kobietom prawa do głosowania przybierał stopniowo na sile w ciągu całej wojny i w roku 1918 brytyjski parlament przyznał prawo głosu kobietom w wieku od 30 lat, które prowadziły gospodarstwo domowe; żonom mężczyzn, którzy prowadzili gospodarstwo; właścicielkom dóbr, które przynosiły roczny dochód w wysokości co najmniej 5 funtów; absolwentkom brytyjskich wyższych uczelni. W Stanach Zjednoczonych prawo głosu zagwarantowała kobietom 19 poprawka do Konstytucji wprowadzona w roku 1920. W Wielkiej Brytanii prawa kobiet do głosu zostały zrównane z prawami mężczyzn w roku 1928.

Należy przy tym pamiętać, że status polityczny kobiet w Wielkiej Brytanii już przed 1918 rokiem stopniowo się podnosił. W latach 70. i 80. XIX wieku zostały dopuszczone do studiów na głównych uniwersytetach w kraju. W tym samym czasie zagwarantowano im również prawo do gospodarowania własnymi zarobkami po zawarciu małżeństwa i do posiadania konta bankowego[3].

AntysufrażyzmEdytuj

Osobny artykuł: Antysufrażyzm.

Ruch sufrażystek spotkał się z krytyką i sprzeciwem ze strony różnych środowisk (także kobiecych). Jego przeciwnicy w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii skupili się w ruchu antysufrażystowskim. Największą brytyjską organizacją tego typu była Women’s National Anti-Suffrage League, wydawca pisma Anti-Suffrage Review i inicjator petycji do parlamentu z 1907 roku, którą podpisało 87 tysięcy osób[4]. W Stanach Zjednoczonych działała m.in. New York State Association Opposed to Woman Suffrage, które w 1908 roku miało ponad 90 członków[5]. Organizacja była aktywna głównie na polu tworzenia pamfletów i publikacji przybliżających stanowisko organizacji. Po realizacji celów sufrażystek, ruch przekształcił się w ruch antyfeministyczny.

PrzypisyEdytuj

  1. sufrażystki, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2015-04-03].
  2. Laura E. Nym Mayhal: Suffragettes. W: The Oxford Encyclopedia of Women in World History. Bonnie G. Smith (ed.). Oxford: Oxford University Press, 2008, s. 173.
  3. Katarzyna Koziarz, Sufrażystki. Poprawa sytuacji kobiet w Anglii w XIX w. , "Histmag.org", 16.07.2008.
  4. Elizabeth Robins, Way Stations (1913), p. 37
  5. New York State Association Opposed to Woman Suffrage Thirteenth Annual Report, 1908