Szkoła Twardowskiego

nieczynny kamieniołom wapienia (Kraków, Polska)

Szkoła Twardowskiego – nieczynny kamieniołom wapienia w Parku Bednarskiego, w Dzielnicy XIII Podgórze w Krakowie. Nazwa kamieniołomu pochodzi od legendy, według której Pan Twardowski miał tutaj pracownię alchemiczną[1].

GeologiaEdytuj

Wapienie budujące zrębowe wzgórza Krakowa pochodzą z jury późnej, z piętra oksford. Powstały jako osad na dnie płytkiego i ciepłego morza epikontynentalnego. Tworzyły się w kilku wyraźnie różniących się facjach, a ich miąższość dochodzi do 250-300 m. Dolną część profilu stanowiły wapienie płytowe, wyżej były wapienie cienkoławicowe, skaliste gruboławicowe z krzemieniami i skaliste. Największą wartość użytkową miały gruboławicowe wapienie skaliste z krzemieniami. Główną ich część stanowią wapienie drobnodetrytyczne, prócz nich występują wapienie grubodetrytyczne, pelityczne i kredowe[1].

HistoriaEdytuj

W kamieniołomie wydobywano gruboławicowe wapienie z dodatkiem krzemieni. Eksploatacja trwała od średniowiecza do 1884 roku, a główne wyrobisko osiągnęło powierzchnię 3,6 ha. W 1792 r. Austriacy wybudowali wokół kamieniołomu kleszczowo-bastionowe fortyfikacje będące częścią systemu umocnień Twierdzy Kraków[1]. Wyrobisko kamieniołomu zagospodarowano, zamieniając go na Park Bednarskiego. Była to pierwsza na polskich ziemiach udana rekultywacja terenu poprzemysłowego. Jej inicjatorem był Wojciech Bednarski, dyrektor szkoły w Podgórzu i działacz społeczny. W 1906 r. parkowi nadano jego imię. Park istnieje do dzisiaj. Jego powierzchnia wynosi 9,2 ha, a wraz z tzw. Zalesieniem 13,5 ha[2].

Szkoła Twardowskiego jest jednym z ośmiu kamieniołomów na zrębie Krzemionek. Niewielki kamieniołom przy Rynku Podgórskim istniał również poniżej Parku Bednarskiego, na terenie obecnego Rynku Podgórskiego. Pozostałe kamieniołomy Krzemionek to: Liban, Łom Redemptorystów, Kamieniołom pod św. Benedyktem, Kamieniołom Miejski, Bonarka oraz kamieniołomy obozu Plaszow. Ostatni z kamieniołomów zamknięto w 1986 r.[1]

Wapienie z krakowskich Krzemionek wykorzystano m.in. do budowy murów obronnych Wawelu, katedry romańskiej i innych budowli Wawelu, murów miejskich Krakowa, kościołów św. Andrzeja, Najświętszego Salwatora, św. Wojciecha, św. Jana, Najświętszej Marii Panny, skarpy Collegium Maius, kościołów i systemu obronnego Kazimierza. Bliskość miasta była przyczyną, że w pierwszych wiekach jego rozwoju kamieniołomy Krzemionek odegrały decydującą rolę jako źródło surowca skalnego[1].

WspinaczkaEdytuj

Na pionowych ścianach Szkoły Twardowskiego możliwe jest wytyczenie pięciu łatwych dróg wspinaczkowych o wysokości 6 m dla dzieci i 6-8 trudniejszych dróg o wysokości 15 m. Wymagałoby to oczyszczenia skał, wykonania prac zabezpieczających (to konieczne jest także ze względu na bezpieczeństwo spacerowiczów) oraz zamontowania na skałach stałych punktów asekuracyjnych. Zabiega o to Fundacja Wspierania Rozwoju Wspinaczki „Wspinka”. We wskazaniach urbanistyczno-planistycznych dla tego obszaru nie przewiduje się wykorzystania Parku Bednarskiego na cele związane z kulturą fizyczną, ale równocześnie brak zakazów w tym zakresie[3].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e Jerzy Górecki, Edyta Sermet, Kamieniołomy Krakowa – dziedzictwo niedocenione [dostęp 2019-10-05].
  2. Joanna Torowska, Parki Krakowa – część pierwsza, Kraków: wyd.Sponta, 2004, ​ISBN 83-916306-0-9
  3. Kamieniołomy i skały w Krakowie – koncepcja Krakowskiego Szlaku Wspinaczkowego [dostęp 2019-10-23].