Otwórz menu główne

Teatr 13 Rzędów (funkcjonujący od 1 marca 1962 roku pod nazwą: Teatr-Laboratorium 13 Rzędów) – scena kameralna działająca przy Domu Związków Twórczych w Opolu w latach 1958–1965. Teatr 13 Rzędów założyła dwójka aktorów przedwojennej RedutyStanisława Łopuszańska-Ławska oraz Eugeniusz Ławski[1] – jednak jest on najbardziej kojarzony z działalnością Jerzego Grotowskiego, który objął posadę kierownika artystycznego Teatru w 1959 roku.

Teatr 13 Rzędów
Typ teatru teatr alternatywny
Założyciel(e) Stanisława Łopuszańska-Ławska
Eugeniusz Ławski
Kierownictwo
artystyczne
Jerzy Grotowski
Data powstania 1958
Data zamknięcia 1965
Państwo  Polska
Lokalizacja Opole
brak współrzędnych

HistoriaEdytuj

Teatr 13 Rzędów mieścił się w jednej z kamienic przy opolskim Rynku. Dysponował salą o powierzchni 72 m2, w której znajdowało się około 116 miejsc ustawionych w trzynastu rzędach, od których pochodzi nazwa instytucji[1].

Oficjalna inauguracja działalności teatru miała miejsce 16 maja 1958 roku, kiedy odbyła się premiera Freuda teorii snów Antoniego Cwojdzińskiego w reżyserii Ławskich. Jesienią tego samego roku Jerzy Grotowski zrealizował tam spektakl Pechowcy Jerzego Krzysztonia. Wiosną 1959 roku teatr dotknął głęboki kryzys finansowo-artystyczny, w wyniku którego zespół zawiesił pracę, a małżeństwo Ławskich zrezygnowało z prowadzenia teatru[2]. Nowymi kierownikami, powołanymi na przełomie maja i czerwca 1959 roku, zostali Grotowski (kierownik artystyczny) i Ludwik Flaszen (kierownik literacki). Stworzyli oni niemal całkowicie nowy zespół, w którym znaleźli się głównie młodzi aktorzy, przede wszystkim absolwenci krakowskiej PWST[1]. Przez cały okres działalności skład zespołu ulegał licznym zmianom. Od 1960 roku stałym współpracownikiem Teatru stał się Jerzy Gurawski, architekt i twórca przestrzeni spektakli.

W latach 60. Teatr 13 Rzędów stał się jedną z najważniejszych scen teatralnych w Polsce, zdobywając międzynarodowy rozgłos, który zaowocował okazjonalnymi występami za granicą. W 1962 roku do nazwy teatru dodano „laboratorium”, co wiązało się z rozwijaniem przez zespół idei Grotowskiego związanymi z pracą aktorską i sceniczną[3]. Zarzucany teatrowi „elitaryzm”, kontrowersje związane z poszczególnymi spektaklami oraz niechęć środowiska opolskiego i władz PZPR przyczyniły się do przeprowadzki zespołu Grotowskiego w styczniu 1965 roku do Wrocławia, gdzie kontynuował on działalność pod nazwą Teatru Laboratorium w budynku pod adresem Rynek-Ratusz 27, gdzie obecnie mieści się siedziba Instytutu im. Jerzego Grotowskiego.

ProgramEdytuj

Pod kierownictwem Grotowskiego Teatr 13 Rzędów realizował awangardowy kierunek, zmierzając w stronę nowego kształtu sztuki teatralnej. Pierwszym spektaklem przygotowanym przez nowy zespół teatru był Orfeusz według Jeana Cocteau, otwierający sezon 1959/1960. Kolejnymi realizacjami w reżyserii Grotowskiego były Kain George’a Byrona (1959), Misterium buffo wg Włodzimierza Majakowskiego, Siakuntala wg Kalidasy (1960), Dziady wg Adama Mickiewicza (1961), Kordian wg Juliusza Słowackiego, Akropolis wg Stanisława Wyspiańskiego (1962), Tragiczne dzieje doktora Fausta wg Christophera Marlowe’a (1963) oraz Studium o Hamlecie wg Williama Shakespeare’a i Stanisława Wyspiańskiego (1964)[4]. Spektakle te można uznać za kolejne etapy rozwoju artystycznego Grotowskiego i jego zespołu. Akropolis, Tragiczne dzieje doktora Fausta oraz Studium o Hamlecie uznaje się za spełnienie artystycznych idei Grotowskiego na tym etapie twórczości[5]. W Teatrze 13 Rzędów sporadycznie wystawiano również spektakle w reżyserii innych artystów, np. Idiotę Waldemara Krygiera.

Zobacz teżEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Teatr 13 Rzędów | encyklopedia | grotowski.net, www.grotowski.net [dostęp 2018-01-07] (pol.).
  2. Z. Osiński, Teatr „13 Rzędów” i Teatr Laboratorium „13 Rzędów” Opole 1959–1964. Kronika – bibliografia, Opole 1997, s. 18.
  3. Z. Osiński, dz. cyt., s.90.
  4. D. Kosiński, Grotowski. Przewodnik, Wrocław: Instytut im. Jerzego Grotowskiego, 2009, s. 73-179.
  5. http://www.encyklopediateatru.pl/autorzy/2413/jerzy-grotowski.