Otwórz menu główne

Tkanina drukowana

Tkanina z jasnym wzorem wykonanym techniką druku
Tkanina drukowana w strojach górali żywieckich – zespół „Grojcowianie”
Spódnica „farbonica” – Podhale, 1947 rok, kolekcja Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie
Chusta drukowana, Czechy XIX w., kolekcja Valašské muzeum v přírodě

Tkanina drukowanatkanina lniana lub bawełniana, samodziałowa lub fabryczna z jasnym – zazwyczaj białym – wzorem.

Cechy regionalneEdytuj

 
Spódnica z drukowanej tkaniny w stroju góralki podhalańskiej – kolekcja Muzeum Tatrzańskiego im. dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem
 
Skrzypaczka w tradycyjnej spódnicy z drukowanym wzorem – Czechy, 2017 rok

Produkowana była w różnych rejonach Europy, m.in. na Morawach, Spiszu i w Alzacji od XVIII wieku. Cechą łączącą tkaniny alzackie z wytwarzanymi w Europie Środkowej był kolor niebieski, od którego pochodzą zwyczajowe nazwy np. modrotisk – na Morawach[1], modrotlač – na Słowacji, blaudruck – w różnych regionach Niemiec, w Polsce górale żywieccy określają ją mianem siwizny, a na Podhalu spódnice z tej tkaniny wśród górali podhalańskich nazywa się farbonicą[2]. Znaczny wzrost popularności tego typu tkanin przypadł na drugą połowę XIX wieku i wiązał się z rozwojem manufaktur tkackich. W związku z tym tkanina drukowana stała się tańsza i weszła na stałe jako tworzywo do ubioru tradycyjnego, między innymi na Wołoszczyźnie Morawskiej, Podhalu i Spiszu. Tkaniny te wykorzystywane były do wyrobu różnego rodzaju elementów kobiecego stroju ludowego: chust, koszul, a przede wszystkim spódnic i zapasek[3].

Technika wyrobuEdytuj

Na uprzednio oczyszczoną z wszelkich zabrudzeń materię lnianą, później bawełnianą, tzw. klockiem drukarskim nakładano odpowiednio gęstą, nieprzepuszczającą masę. Po jej wyschnięciu tkaninę kąpano w zimnych roztworach z niebieskimi barwnikami – indygo – pozyskiwanymi z roślin. Chcąc uzyskać dwa kolory deseniu, po wyschnięciu klockami nakładano kolejną warstwę masy i ponownie kąpano w barwniku. Następnie suszono i prano, by pozbyć się zaschniętej masy. W miejscach, gdzie znajdowała się masa, tkanina pozostawała niezabarwiona. Masa, która była tajemnicą każdego farbiarza, nie mogła być ani za gęsta (bo nie spenetrowałaby tkaniny), ani za rzadka (gdyż nie pozostałaby na tkaninie). Tego typu technikę farbowania nazywa się batikową. Niektórzy farbiarze do wyrobu mas wykorzystywali wosk i błoto.

Klocek drukarski zbudowany był z dwóch połączonych ze sobą kołkami drewnianych deseczek. Jedna z nich miała stronę podrzeźbianą lub nabitą cienkimi metalowymi pręcikami. Ta powierzchnia była pozytywem powstającego na tkaninie obrazu (negatyw). Druga deseczka była przytwierdzona od góry i pełniła funkcję uchwytu. Klocek drukarski przygotowywany był przez samego farbiarza lub zamawiany u rzeźbiarza[4].

Kolekcje muzealneEdytuj

Elementy stroju kobiecego (chusty, spódnice) szytego z tkaniny drukowanej znajdują się m.in. w kolekcjach takich muzeów jakː Valašské muzeum v přírodě, Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie[5], Muzeum Tatrzańskie im. dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem.

Klocki drukarskie są w kolekcji m.in. Muzeum Etnograficznego w Martinie (oddział Słowackiego Muzeum Narodowego)[6]. W polskiej literaturze przedmiotu stroje z tkaniny drukowanej nazywano np. właśnie w kontekście słowackim - drukowanicami[7].

PrzypisyEdytuj

  1. M. Salichová: Modrotisk na Valašsku. 1975. (słow.)
  2. Zofia Rak: Spódnica Podhalańska „Farbonica” (pol.). [dostęp 2017-08-03].
  3. B.Bazielich: Kolory Europy: odzież i stroje ludowe. Katowice: Muzeum Śląskie, 2008, s. 69. ​ISBN 83-60353-65-4​. ISBN 978-83-60353-65-3. OCLC 679687937.
  4. Roman Reinfuss: Polskie druki ludowe na płótnie. Warszawa: PIW, 1953. (pol.)
  5. Bota, paisley, gajor, zeks. Globalna historia lokalnego wzoru. [w:] Patryk Pawlaczyk, Czas Świętowania w kulturach Polski i Europy, Warszawa: Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie, 2013, ISBN 978-83-88654-42-8.
  6. Peter Maráky, Kultúrne Krásy Slovenska, Múzeá s celoslovensku pôsobnosťou, DAJAMA, 2012, s. 43, ISBN 978-80-8136-004-6.
  7. W Słowacji [w:] Janina Orynżyna, O sztukę ludowąː pamiętnik pracy, LSW, 1965.