Otwórz menu główne

Żegluga (sonet)

sonet Adama Mickiewicza
Ten artykuł dotyczy sonetu Adama Mickiewicza. Zobacz też: żegluga.
Żegluga w pierwodruku „Sonetów Adama Mickiewicza” z 1826 roku[1]
Żegluga w tomie 1 zbioru „Poezje Adama Mickiewicza” z 1899 roku[2]

Żegluga (incipit Szum większy, gęściej morskie snują się straszydła) – trzeci sonet z cyklu sonetów krymskich autorstwa Adama Mickiewicza. Po raz pierwszy został opublikowany w 1826 roku, natomiast dokładna data powstania poematu nie jest znana.

Treść sonetuEdytuj

Trzeci sonet z cyklu, związany jest z rejsem morskim Adama Mickiewicza z Odessy na półwysep Krymski[3]. Sonet ten jest kompozycyjnym przejściem pomiędzy sonetami Cisza morska i Burza i jest z nimi integralnie związany, co podkreślają użyte w pierwszym wersie przymiotnik i przysłówek w stopniu wyższym[4]. W sonecie tym Podróżny (jedno z wcieleń Krymskiego Pielgrzyma, człowieka o gorzkiej i skomplikowanej przeszłości, świadomego wyobcowania i samotności, który jednak zachował poznawczą ciekawość świata[5][6]), utożsamiany z podmiotem lirycznym[7], w pierwszym czterowierszu obserwuje członka załogi wspinającego się po olinowaniu na maszt, porównując go do pająka, natomiast w drugim czterowierszu[a] obserwuje morze oraz płynący korzystnym wiatrem żaglowiec dokonując w myślach poetyckiej syntezy obrazów żaglowca i pegaza[b][10]. W dwóch ostatnich trójwierszach pojawia się paralelizm myśli i obrazu[11], pozwalający wyrazić radość i wyzwolenie myśli, jednakże tym bardziej zostaje podkreślona samotność podmiotu lirycznego[7][12]. Sonet ten jest jedynym radosnym sonetem w cyklu[8].

Miejsce w cykluEdytuj

Sonet Żegluga zgodnie z podziałem Władysława Folkierskiego oraz Czesława Zgorzelskiego jest zaliczany do pierwszej grupy czterech sonetów morskich (Stepy akermańskie, Cisza morska, Żegluga, Burza)[13], natomiast zgodnie z podziałem Juliusza Kleinera jest drugim sonetem z trylogii morskiej (Cisza morska, Żegluga, Burza)[14][15].

Analiza wersyfikacyjnaEdytuj

Sonet jest napisany trzynastozgłoskowcem[16] i zbudowany zgodnie z zasadami budowy sonetu poezji prowansalskiej oraz stosowanymi przez Petrarkę (czternastowierszowa struktura sonetu podzielona na dwa czterowiersze i jeden sześciowiersz), przy użyciu wyłącznie rymów żeńskich, padających na istotne dla treści sonetu słowa[17]. W dwóch pierwszych czterowierszach układ rymów jest abba abba[17], natomiast w sześciowierszu, rozkładającym się na dwa trójwiersze, cde cde[11][13]. Struktura wersyfikacyjna sonetu jest zgodna z jego strukturą wewnętrzną[17], dwóm pierwszym czterowierszom, będącym zamkniętymi całościami składniowymi, przeciwstawia się kontrast myśli i obrazu w dwóch ostatnich trójwierszach[11].

Powstanie sonetuEdytuj

Najprawdopodobniej wszystkie autografy sonetów Mickiewicza znajdowały się w albumie należącym do Piotra Moszyńskiego[18]. Album ten, jak i kopia wykonana przez Bronisława Gubrynowicza, zaginęły po 1945 roku, w związku z czym nie można ustalić dokładnej daty jego powstania[18]. Zgodnie z informacjami umieszczonymi w napisanej przez Władysława Mickiewicza przedmowie do tomu 1. paryskich „Dzieł” Mickiewicza sonety przed ich wydaniem zostały ocenzurowane przez Michaiła Kaczenowskiego, profesora Uniwersytetu Moskiewskiego, który dokonał mało znaczących poprawek oraz nie wyraził zgody na publikację jednego sonetu pod tytułem Czołobitność, z którego treści zachowały się tylko dwa wersy[18].

Współczesna recepcjaEdytuj

Sonety krymskie w momencie ukazania się drukiem wywołały burzliwą dyskusję i niejednoznaczne oceny[19]. Najostrzejszym ich krytykiem był Kajetan Koźmian, który w liście do Franciszka Morawskiego użył na ich określenie terminu paskudztwo, negatywnie oceniał je również Franciszek Salezy Dmochowski, natomiast pozytywnie oceniali je m.in. Maurycy Mochnacki oraz Teodozy Sierociński[19]. Przeciwnicy uważali język sonetów za niewłaściwy, z powodu orientalizmów oraz odstępstw od norm języka literackiego, kwestionowali również formę sonetu jako nieodpowiednią do tematu[19]. Zwolennicy zauważyli, że cykl sonetowy stanowi romantyczny odpowiednik poematu opisowego, stanowiąc zwartą kompozycyjną całość[19].

UwagiEdytuj

  1. Konstrukcja poetycka drugiego czterowiersza, zostaje rozwinięta w późniejszym poemacie Farys[8][9]
  2. Zestawienie odpowiednich czasowników tworzy metaforę oddającą ruch płynącego korzystnym wiatrem okrętu[10]

PrzypisyEdytuj

  1.   Mickiewicz, Adam (1798-1855): Sonety Adama Mickiewicza.. Moskwa : nakł. aut., 1826 ([Moskwa] : Druk. Uniwersytetu). [dostęp 2017-09-16].
  2.   Mickiewicz, Adam (1798-1855): Poezye Adama Mickiewicza. T. 1.. Kraków : Księgarnia G. Gebethnera, 1899 (Kraków : W. L. Anczyc). [dostęp 2017-09-16].
  3. Makowski 1969 ↓, s. 13-15.
  4. Makowski 1969 ↓, s. 48.
  5. Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1999, s. 270-272. ISBN 83-01-12108-4.
  6. Anna Opacka, Ireneusz Opacki: Ruch konwencji. Szkice o poezji romantycznej.. Katowice: Uniwersytet Śląski, 1975, s. 66.
  7. a b   Małgorzata Jaśkiewcz. Bohater i przestrzeń w "Sonetach Krymskich" Adama Mickiewicza. „Prace Literackie”. 50, s. 27-40, 2010. Wydawnictwo Uniwersytetu Wroclawskiego. 
  8. a b Folkierski 1925 ↓, s. 77.
  9. Makowski 1969 ↓, s. 49.
  10. a b Makowski 1969 ↓, s. 48-49.
  11. a b c Kleiner 1995 ↓, s. 533.
  12. Makowski 1969 ↓, s. 45-46.
  13. a b Folkierski 1925 ↓, s. 81.
  14. Kleiner 1995 ↓, s. 589.
  15. Zgorzelski 1976 ↓, s. 252-254.
  16. Kleiner 1995 ↓, s. 531.
  17. a b c Kleiner 1995 ↓, s. 532.
  18. a b c   Siemion Łanda. Z dziejów powstania „Sonetów” Adama Mickiewicza. „Pamiętnik Literacki : czasopismo kwartalne poświęcone historii i krytyce literatury polskiej”. 4 (68), s. 237-282, 1977. 
  19. a b c d   Małgorzata Turczyn. „Sonety krymskie” Adama Mickiewicza – główne kierunki interpretacji. „Słupskie Prace Filologiczne. Seria Filologia Polska.”, s. 61-71, 2004. 

BibliografiaEdytuj

  • Stanisław Makowski: Świat sonetów krymskich Adama Mickiewicza.. Warszawa: Czytelnik, 1969.
  • Juliusz Kleiner: Mickiewicz. T. 1: Dzieje Gustawa. Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 1995. ISBN 83-86668-17-2.
  • Władysław Folkierski: Sonet polski. Wybór tekstów. Wstępem i objaśnieniami zaopatrzył Władysław Folkierski.. Kraków: Krakowska Spółka Wydawnicza, 1925.
  • Czesław Zgorzelski: O sztuce poetyckiej Mickiewicza. Próby zbliżeń i uogólnień.. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1976.