Otwórz menu główne

Adam Gdacjusz (Adam Gdacius, Gdak), zw. Śląskim Rejem (ur. 1609 lub 1610 w Kluczborku, zm. 7 kwietnia[1] lub 18 września 1688 tamże) – polski pisarz religijny, kaznodzieja, duchowny luterański, postyllograf.

Adam Gdacjusz
Data i miejsce urodzenia 1609 lub 1610
Kluczbork
Data i miejsce śmierci 7 kwietnia lub 18 września 1688
Kluczbork
Wyznanie luteranizm
Książka Gdacjusza "Dyszkurs o dobrych uczynkach", wydana w Oleśnicy w roku 1687.
Pierwsze wydanie z Brzegu z roku 1680 książki Przydatek do dyszkursu o pańskim i szlacheckim albo rycerskim stanie.

ŻyciorysEdytuj

Do szkół uczęszczał prawdopodobnie w Brzegu i Wrocławiu. W roku 1633 zapisał się do gimnazjum toruńskiego. Rok później (1634) pracował już jako kantor i nauczyciel w Podhradie na Spiszu. W roku 1637 uczył się w gimnazjum elbląskim, skąd udał się do Wilna, gdzie ponownie został kantorem, tym razem w szkole ewangelickiej, a następnie jej rektorem. Powróciwszy stamtąd, był od roku 1641 diakonem w rodzinnym Kluczborku. Ściśle związał się z Kluczborkiem, gdzie od roku 1644 był najpierw diakonem, a potem proboszczem (1646) i seniorem. Kształcił się w Brzegu, Wrocławiu i Toruniu, następnie był m.in. rektorem szkoły w Bardiowie w ówczesnych Węgrzech (obecnie Słowacja).

W roku 1642 ożenił się z Marianną, córką Tomasza Scopiusa, pastora w Nagodowicach. Zmarł prawdopodobnie 7 kwietnia 1688 roku w Kluczborku.

TwórczośćEdytuj

Tworzył po polsku i łacinie głównie literaturę kaznodziejsko-moralizatorską oraz poezję. Jego najważniejszym dziełem jest Postilla popularis, to jest kazania na Ewangelie święte[2] (Leszno 1650 lub 1651). W swych kazaniach ukazywał niedolę ludu śląskiego i rozpasanie moralne po wojnie 30-letniej. Był gorącym propagatorem języka polskiego na Śląsku i przeciwnikiem germanizacji. Jako pierwszy wprowadził gwarę śląską do literatury. Książki Gdacjusza przyczyniły się do umocnienia polskiego środowiska protestanckiego na Śląsku, a pobudzając aktywność czytelniczą służyły też podniesieniu ogólnego poziomu oświaty wśród ludu.

Ważniejsze utworyEdytuj

  • Ardens irae Divinae ignis, to jest kilka kazań pokutnych, Toruń 1644-1647, drukarnia M. Karnat, (6 kazań wydanych oddzielnie)[3]
  • Postilla popularis, to jest kazania na Ewangelie święte, Leszno 1651, (Estreicher podaje 1650)

W latach 16741687 wydał drukiem 24 pozycje (głównie w Brzegu i Oleśnicy), m.in.:

LiteraturaEdytuj

  • Henryk Borek i Jan Zaremba, "Wybór pism / Adam Gdacjusz", Pánstwowe Wydawn. Naukowe, Warszawa 1969.
  • Kaczmarzyk Izabela, Adam Gdacjusz. Z dziejów kaznodziejstwa śląskiego. Biblioteka Śląska, Katowice 2003, ​ISBN 83-87849-02-2​.
  • Mendykowa A. Dzieje książki polskiej na Śląsku. Ossolineum, Wrocław 1991.
  • Michalkiewicz S. (red.) Oleśnica. Monografia miasta i okolic. Ossolineum, Wrocław 1981.
  • Kula B. Adam Gdacjusz, "Kwartalnik Powiatu Oleśnickiego" 2003, nr 2 (7), s. 26–28.

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 2 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 186-187

Linki zewnętrzneEdytuj