Akant (ornament)

Kapitel koryncki z motywem liścia akantu

Akant – motyw zdobniczy w formie stylizowanego liścia rośliny śródziemnomorskiej – akantu.

Motyw znany i stosowany od starożytności w elementach architektury – przykładem jest głowica kolumny w porządku korynckim czy kompozytowym, a także w malarstwie wazowym i reliefie. W okresie średniowiecza często wykorzystywany był m.in. w dekoracji włoskich rękopisów iluminowanych (XIII i XIV wiek). Jeden z najważniejszych elementów ornamentalnych w renesansie, w którym obok liścia pojawia się również forma kwiatu akantu. W epoce nowożytnej pojawiają się ponadto następujące formy akantu:

  • akant mięsisty/bujny (acanthus mollis) – charakteryzuje się grubymi, ciężkimi liśćmi (w sztuce europejskiej od ok. 1630 r., w Europie Środkowej od poł. XVII w.)
  • akant suchy (acanthus spinoza) – akant o przestylizowanych, „wysuszonych” liściach (od ok. 1700 r.)
  • akant płomienisty – akant o płynnych, falujących formach liści (po roku 1725)

Oprócz znanej z kapiteli formy liścia motyw ten przybiera jeszcze formę wici roślinnej lub rozety.

Akant może występować samodzielnie albo w połączeniu z innymi detalami dekoracji, np. w spływach wolutowych, w modylionach (liść akantu), jako element wypełniający płyciny (wić roślinna), w kasetonach (kwiat akantu).