Andrzej Słaboński

Andrzej Słaboński (ur. 24 października 1908 w Skrzeszowicach k. Miechowa, zm. 23 stycznia 1995 w Szczecinie) – polski naukowiec, profesor nauk rolniczych[2], agrotechnik, hodowca roślin[3].

Andrzej Słaboński
Ilustracja
Andrzej Słaboński (1908-1995)
Data i miejsce urodzenia 24 października 1908
Skrzeszowice
Data i miejsce śmierci 23 stycznia 1995
Szczecin
Miejsce spoczynku Cmentarz Centralny w Szczecinie, kwatera 85GR[1]
Zawód, zajęcie mgr inż. rolnictwa, nauczyciel akademicki
Tytuł naukowy profesor nauk rolniczych
Alma Mater Uniwersytet Jagielloński
Stanowisko dziekan Akademii Rolniczej w Szczecinie (1969–1970)
Odznaczenia
Order Sztandaru Pracy I klasy

ŻyciorysEdytuj

Urodził się w rodzinie chłopskiej jako dziewiąte i najmłodsze dziecko spośród rodzeństwa. Po ukończeniu Gimnazjum im. B. Nowodworskiego w Krakowie studiował na Wydziale Rolniczym Uniwersytetu Jagiellońskiego, specjalizując się w zakresie hodowli roślin i doświadczalnictwa. W 1948 r. uzyskał stopień doktora nauk rolniczych na Wydziale Rolniczym UMCS w Lublinie, tytuł naukowy profesora nadzwyczajnego – w 1964, a profesora zwyczajnego − w 1971.

Podczas studiów pracował w Stacji Nasiennej Małopolskiego Towarzystwa Rolniczego przy zakładaniu i opracowywaniu doświadczeń odmianowych i nawozowych[4]. Po uzyskaniu dyplomu w 1935 r. pracował jako asystent na Uniwersytecie Jagiellońskim. W latach 1936−1946 pracował pod kierunkiem profesora Stefana Lewickiego w Dziale Roślin Zbożowych PINGW w Puławach. Na przełomie lat 1938/39 odbył półroczne studia w Niemczech w zakresie odmianoznawstwa i hodowli roślin zbożowych. W roku 1946 został oddelegowany do Gorzowa Wielkopolskiego, gdzie jako kierownik Ekspozytury Działu Roślin Zbożowych PINGW organizował prace badawcze i hodowlane. Po reorganizacji instytutów w 1951 r. został kierownikiem Pracowni Hodowli Roślin Zbożowych Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin, gdzie prowadził prace hodowlane i wyhodował nowe odmiany zbóż[5]. W latach 1945-1951 pracował równocześnie jako kierownik zakładu Hodowli Roślin Szelejewo, skąd wywodzi się jego odmiana pszenicy ozimej − Szelejewska[4]. Od 1956 r. pracował w Akademii Rolniczej w Szczecinie, gdzie zorganizował Katedrę Hodowli Roślin i Nasiennictwa, którą kierował do przejścia na emeryturę w 1979 r. W latach 1969−1970 był dziekanem Wydziału Rolniczego.

Zajmował się systematyką odmian roślin uprawnych[6][7][8], hodowlą roślin oraz genetyką i fizjologią rozwoju roślin[9], wykazał, że nie ma związku między zimotrwałością a długością stadium jarowizacji, gdyż cechy te nie są sprzężone i w krzyżówkach w dalszych pokoleniach dziedziczą się niezależnie. Wykorzystał zabieg jarowizacji do krzyżowania odmian wczesnych z późnymi, ozimych z jarymi i zastosował sztuczne oświetlenie w celu utrzymania w ciągu roku dwóch pokoleń zbóż ozimych w szklarni. Z krzyżówek odmian ozimych z jarymi otrzymał rody o dużej zimotrwałości, wykorzystane w późniejszych pracach hodowlanych. W latach sześćdziesiątych prowadził badania nad jęczmieniem jarym, opracował metodykę hodowli jęczmienia o dużej tolerancyjności na gleby lekkie i kwaśne, wyhodował nowe odmiany jęczmienia tolerancyjne na zakwaszenie gleby i odporne na suszę[10]. Profesor Słaboński opracował metodykę hodowli odmian jęczmienia, która pozwala wyhodować nową odmianę z krzyżówek w okresie 6-7 lat zamiast 10-15 lat[11]. Większość późniejszych prac dotyczy zagadnień związanych z hodowlą zbóż: hodowli odpornościowej na choroby, suszę i zakwaszenie globy, wykorzystania w hodowli zbóż zjawiska heterozji, poliploidalności oraz krzyżówek międzyrodzajowych, ulepszenia metod hodowlanych[12][13]. W pracach nad odpornością odmian na mączniaka, w której przebadał ponad 300 odmian stwierdził, że największą odporność na tę chorobę wykazuje pszenżyto[14]. W latach 1963−1965 prowadził badania dotyczące heterozji żyta tetraploidalnego, które stanowiły wówczas nowość w literaturze w aspekcie metod hodowli żyta tetraploidalnego[15]. Razem z współpracownikami przeprowadził szereg wieloletnich doświadczeń nad wpływem dawek nawozu azotowego i ilości wysiewu na plenność, strukturę plonu i jakość ziarna pszenicy ozimej i jarej, żyta tetraploidalnego oraz jęczmienia jarego[4].

Profesor Andrzej Słaboński jest autorem lub współautorem ponad 160 publikacji, w tym ponad 40 prac oryginalnych oraz artykułów popularnych i upowszechnieniowych. Profesor Słaboński był wychowawcą licznych kadr rolniczych, wypromował ponad 150 magistrów, 8 doktorów, zostawił po sobie dwóch następców z tytułem naukowym profesora[16].

Nagrody i odznaczeniaEdytuj

  • Nagroda Państwowa II Stopnia za wyhodowanie odmian jęczmienia
  • Order Sztandaru Pracy I Klasy
  • dyplom wicemistrza techniki NOT
  • Złota Odznaka Honorowa NOT za twórcze osiągnięcia hodowlane
  • Honorowa Nagroda im. Stanisława Staszica za wybitne osiągnięcia w organizacji i systematycznym wrażaniu nowoczesnej nauki i techniki do produkcji rolnej.

Akademia Rolnicza w Szczecinie w uznaniu zasług profesora Słabońskiego dla nauki polskiej i rolnictwa polskiego nadała Mu najwyższą godność akademicką − tytuł doktora honoris causa, który otrzymał na uroczystym posiedzeniu Senatu w dniu 27 stycznia 1989 r.[17] Jego praca badawcza i hodowlana nad jęczmieniem jarym została wyróżniona w czasie II Kongresu Nauki Polskiej, który odbył się w czerwcu 1973 r. oraz w ankiecie na temat „Największe osiągnięcia nauki polskiej w Polsce Ludowej”, opublikowanej w książce pt. Nauka polska i jej osiągnięcia (Warszawa 1975, PWN).

PrzypisyEdytuj

  1. Wyszukiwarka miejsca pochówku w Szczecinie
  2. Prof. Andrzej Słaboński, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI) [online] [dostęp 2017-07-21].
  3. Słaboński Andrzej, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2017-07-21].
  4. a b c Marian Piech (red.), Profesor Andrzej Słaboński (1908-1995) – w setną rocznicę urodzin. Akademia Rolnicza, 2008.
  5. Walenty Maćkowiak, Niezapomniany hodowca roślin. w: Andrzej Słaboński (1908-1995) – w setną rocznicę urodzin (red. Marian Piech). Akademia Rolnicza, 8-10, 2008.
  6. Andrzej Słaboński, O oznaczaniu polskich odmian pszenicy na podstawie cech młodych roślinek, 1936.
  7. Andrzej Słaboński, Pszenice polskie, 1937.
  8. Andrzej Słaboński, Odmiany owsa. Praca doktorska, 1949.
  9. Andrzej Słaboński, Badania nad jarowizacją różnych rodzajów i odmian zbóż oraz znaczenie tego zabiegu dla uprawy i hodowli roślin., 1956.
  10. Andrzej Słaboński, Jęczmień jary − problemy produkcji i wykorzystania. Biul. Inst. Hod. Rośl. 154, 19-28., 1984.
  11. Andrzej Słaboński, Jęczmień jary i ozimy. PWRiL, 1976.
  12. Andrzej Słaboński, Hodowla odmian pszenicy i owsa odpornych na śniecie i głownie, 1959.
  13. Andrzej Słaboński, Intensyfikacja produkcji zbóż. W: Problemy gospodarki zbożowej w Polsce 295, 9-38, 1984.
  14. Andrzej Słaboński, Perspektywy hodowli odpornościowej roślin zbożowych w Polsce, 1968.
  15. Andrzej Słaboński, Zwiększenie produkcji zbóż i buraków podstawą wyżywienia narodu. Przegląd Hodowlany 6, 33-38., 1984.
  16. Marian Piech, Andrzej Słaboński: prof. zw. dr hab., dr h.c. (1908-1995). W: Ludzie nauki Szczecina w 50-leciu: księga osiągnięć. T.1. [Kom. red. J. Rutkowski i in.) Szczecin Wydaw. Nauk. Uniw.. Szczec. 251-259., 1996.
  17. Jasnowska J. (red.), Czterdziestolecie Akademii Rolniczej w Szczecinie 1954-1994. Wydawnictwo Akademii Rolniczej w Szczecinie Szczecin 1994.