Otwórz menu główne

August Sabbe (także: August Sabe[1], pseudonim Kuhte, Kuste[2]; ur. 1 września 1909 w Võrumaal, zm. 28 września[3] 1978 nad rzeką Võhandu koło wsi Paidra[4]) – ostatni żołnierz podziemia antykomunistycznego i niepodległościowego w Estonii (wówczas republiki ZSRR), partyzant formacji „Leśnych Braci”, poległy w czasie próby ujęcia przez agentów KGB.

August Sabbe
ilustracja
szeregowy
Data i miejsce urodzenia 1 września 1909
Võrumaal, Paidra, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 28 września 1978
Paidra, Estońska SRR

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

August Sabbe urodził się 1 września 1909 we wsi Võrumaal, w Estonii, należącej wówczas do Rosji, w rodzinie młynarza[4], jako najmłodsze dziecko. Miał dwóch starszych braci: Heinricha i Rudolfa oraz siostrę Hildę[5]. Heinrich poległ w walce o niepodległość Estonii w 1919.

Uczęszczał do szkoły w Tsolgo. Ojciec zmarł w 1929[6] lub 1930[7]. W 1930 ukończył służbę wojskową w armii estońskiej. Po aneksji Estonii do ZSRR dwukrotnie (w 1941 i 1944/1945) uniknął mobilizacji do Armii Czerwonej, a w 1944 w czasie okupacji niemieckiej uniknął wcielenia do armii III Rzeszy[8], za każdym razem ukrywając się w lesie.

W latach 1945–1949 pracował jako szlifierz, a następnie w młynie. W 1949 po aresztowaniu przez NKWD udało mu się zbiec, ukrywał się w lesie. W 1950 wstąpił do oddziału partyzanckiego „Orion” (nazwa ta jest częściowo fonetycznym zapisem po estońsku rosyjskiego wyrazu Орёл, trb „Orjoł”, pol. „Orzeł”[9]) „Leśnych Braci” pod komendą Jaana Rootsa, jednego z dowódców partyzanckich, działających w okolicy Taevaskoja. Gdy 6 czerwca 1952 Jaan Roots zginął w zasadzce NKWD, a oddział został rozbity, August Sabbe ukrywał się samotnie.

Poszukiwany przez NKWD i KGB, poległ w zasadzce[10] KGB 28 września 1978 po 28 latach służby w partyzantce i ukrywania się w lesie. Pochowany został na cmentarzu Raadi[11] w Dorpacie.

Okoliczności śmierciEdytuj

Istnieje kilka wersji dotyczących śmierci Augusta Sabbe. Według jednej miał wyrwać się agentom KGB podczas aresztowania, wskoczyć do rzeki i utonąć, nie chcąc dać się aresztować (wersja ta jest wątpliwa, w momencie aresztowania August Sabbe, w wieku 69 lat, miał zostać aresztowany przez młodych, sprawnych fizycznie mężczyzn. Rzeka w tamtym miejscu jest wąska, płytka i płynie wolno, drugi brzeg nie był porośnięty i nie dawał dużych szans powodzenia ucieczki). Według innej wersji został zastrzelony w czasie skoku do rzeki[12]. Agentami (przebranymi za wędkarzy), którzy przeprowadzili próbę aresztowania[13] Augusta Sabbe byli: Ervin Oras[14] z KGB i Neeme Tavel[15] z SORVVO[16]. Konfident KGB, który przekazał informacje umożliwiające aresztowanie Augusta Sabbe, miał w nagrodę otrzymać od władz ZSRR samochód marki Żiguli. 5 lat później popełnił samobójstwo[12].

UpamiętnienieEdytuj

Na miejscu śmierci Augusta Sabbe w lesie nad rzeką Võhandu w Paidra znajduje się upamiętniający go głaz z tablicą pamiątkową o treści: Tutaj poległ 28 września 1978 ostatni żołnierz estońskich „Leśnych Braci” August Sabbe. Miejsce śmierci Augusta Sabbe znajduje się w pobliżu drogi 65 między miejscowościami Paidra a Leevi, oznaczone drogowskazem (współrzędne 57°55′24″N 27°10′51″E/57,923283 27,180915)[12].

RodzinaEdytuj

  • ojciec: Jaan Sabbe (1866–1929 lub 1930)
  • matka: Katri Sabbe (zmarła w 1944 r.)
  • rodzeństwo:
    • Rudolf Sabbe (1894–1934)
    • Heinrich Sabbe (poległ w walce o niepodległość Estonii w 1919 r.)
    • Hilda Sabbe (zmarła w 1931 r.)[7]

Zobacz teżEdytuj

  • Józef Franczak ps. „Lalek” – ostatni poległy w boju partyzant podziemia poakowskiego na terenie Polski

PrzypisyEdytuj

  1. Błędna pisownia August Sabe, [w:] Józef Darski: Historia Estonii do lat 50. XX wieku (pol.). Estonia on line. [dostęp 24 października 2009].
  2. Kalju Aarop: Metsavendade juht Jaan Roots (est.). [dostęp 28 października 2009].
  3. Niektóre artykuły wymieniają datę śmierci 27 września 1978 – taka data widnieje m.in. na nagrobku na cmentarzu w Dorpacie zob., na pomniku w miejscu śmierci 28 września 1978 zob.
  4. a b Margit-Mariann Koppel: August Sabbe radadel (est.). [dostęp 23 października 2009].
  5. August Sabbe (est.).
  6. August Sabbe (est.).
  7. a b August Sabbe (võro).
  8. August Sabbe (est.). [dostęp 23 października 2009].
  9. Błędnie przytaczanym w różnych opracowaniach [za:] Margit-Mariann Koppel: August Sabbe radadel (est.). [dostęp 23 października 2009].
  10. Alo Lõhmus: Mart Arold: kohtumine metsavend August Sabbega (est.). [dostęp 23 października 2009].
  11. Vana-Jaani kalmistu (est.). [dostęp 26 października 2009].
  12. a b c August Sabbe – (zdjęcia pomnika i nagrobka) (est.). Geopeitus.ee. [dostęp 26 października 2009].
  13. August Sabbe (est.). [dostęp 26 października 2009].
  14. Ervin Oras – zdjęcie (est.). [dostęp 26 października 2009].
  15. Neeme Tavel – zdjęcie (est.). [dostęp 26 października 2009].
  16. (est.) Sotsialistliku omandi riisumise ja spekulatsiooni vastu võitlemise osakond – estoński oddział sowieckiej (ros.) ОБХСС – отдел по борьбе с хищениями социалистической собственности и спекуляцией – (pol.) Oddział ochrony socjalistycznej własności i walki ze spekulacją – organizacji filialnej, powołanej przez NKWD w 1937.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj