Otwórz menu główne
Ten artykuł dotyczy tramwaju. Zobacz też: inne znaczenia.

Wagon tramwajowy typu K - typ tramwaju zamówiony przez władze Miasta Stołecznego Warszawa w 1939 roku na potrzeby obsługi rozwijającej się sieci tramwajowej. Pierwotnie, zamówienie miało obejmować wyprodukowanie 60 tramwajów, jednak wybuch II wojny światowej spowodował przerwanie produkcji w pierwotnej formie.

GFW K / WIwK K
Zabytkowy tramwaj typu K w Warszawie, stylizowany na początki eksploatacji w stolicy.
Zabytkowy tramwaj typu K w Warszawie, stylizowany na początki eksploatacji w stolicy.
Dane ogólne
Premiera 1941
Lata produkcji 1939-1942
Miejsce produkcji Gdańska Fabryka Wagonów (wagony nr 3901 - 3920)

Wspólnota Interesów Górniczo-Hutniczych w Katowicach: Warsztaty Przetwórcze w Chorzowie (wagony nr 3921 - 3960)

Dane techniczne
Liczba członów 1
Długość 11 294 mm
Szerokość 2200 mm
Wysokość 3160 mm
Masa 15 000 kg
Rozstaw osi w wózkach 3200 mm
Układ osi Bo'
Liczba i moc silników 2 × 42/54/60 kW
Typ silników Lt-31 (60kW)
Napięcie zasilania 600 V
Prędkość maksymalna 55 km/h
Wnętrze
Liczba miejsc siedzących 24 (+4)
Liczba miejsc ogółem 76
Niskopodłogowość 0%
Wysokość podłogi 795 mm
Portal Portal Transport szynowy

Spis treści

HistoriaEdytuj

ZamówienieEdytuj

Zamówienie złożone przez władze Warszawy opiewało na 60 wagonów silnikowych typu K, a także dostawę 40 wagonów doczepnych typu P-15. Wagony nr 3901 - 3920 wyprodukować miała Gdańska Fabryka Wagonów, a wagony nr 3921 - 3960 Warsztaty Przetwórcze w Chorzowie katowickiej Wspólnoty Interesów Górniczo-Hutniczych.

Dostawy wagonów doczepnych do odbiorcy rozpoczęły się jeszcze przed wybuchem działań wojennych, lecz produkcja wagonów silnikowych była dopiero w początkowych etapach, a we wrześniu 1939 roku fabryka została zajęta przez wojska niemieckie.

Nowe wagony dla stolicy miały być naturalną kontynuacją dostarczanych przez lata 30. wagonów o konstrukcji "pullmanowskiej", budowanych zgodnie z trendami w ówczesnych polskich fabrykach tramwajów. Tramwaje miały być dwukierunkowe, wyposażone w cztery pary dwuczęściowych drzwi obsługiwanych manualnie przez pasażerów. Tramwaje we wnętrzu miały posiadać miękkie siedzenia, a także rolety w oknach chroniące pasażerów przed słońcem. Całe wyposażenie było jak na ówczesne polskie standardy bardzo luksusowe.

Tramwaje TF-40 w BerlinieEdytuj

Niedokończone jeszcze tramwaje dla Warszawy przejęło berlińskie przedsiębiorstwo transportowe BVG, które dostosowało zamówienie do swoich potrzeb. Zamówione przez władze Warszawy silniki o mocy 42 kW wymieniono na mocniejsze, o mocy 57 kW. Tramwaje pomalowano w charakterystyczne dla berlińskiego przewoźnika kremowe barwy, zamontowano lokalny system informacji pasażerskiej oparty o tablice z numerem linii oraz przewijany tzw. "film" ze spisem końcówek, a na dachu zamontowano odbierak rolkowy. Tak wyposażone wagony były systematycznie włączane do ruchu w 1941 i 1942 roku, otrzymując numery taborowe z zakresu 3901-3960[1].

Eksploatacja w WarszawieEdytuj

Dostawa tramwajówEdytuj

Po zakończeniu działań wojennych tramwaje zostały rewindykowane przez władze Warszawy. Odnaleziono 51 z 60 wagonów w stanie nadającym się do odbudowy oraz 4 pojazdy, z których w przyszłości wykorzystano wózki. Tramwaje otrzymały numery inwentarzowe od 403 do 453. Część wagonów w najlepszym stanie z racji braków taborowych i skromności zaplecza technicznego uruchomiono bez zmiany malatury, od razu wysyłając je na linię. Pozostałe tramwaje wysłano do zakładów w Chorzowie oraz w Poznaniu, gdzie przechodziły kompletne remonty, doposażenie oraz malowanie. Wszystkie wagony malowano w kremowo-czerwony schemat malowania, który z czasem ustanowiono jako ogólnopolski, część wagonów posiadała dodatkowo początkowo ozdobne szlaczki, nawiązujące do przedwojennego schematu malowania. Kilka wagonów, z racji nadmiaru taboru na rozstaw szyn 1435 mm względem postępów w przekuwaniu sieci, eksploatowano na Warszawskiej Kolei Dojazdowej, w zamian za przeprowadzenie prac remontowych.

ModernizacjeEdytuj

 
Tramwaj K o numerze 403-1, reprezentujący stan z końca eksploatacji tej serii wagonów

W ramach modernizacji, w wagonach wymieniano stopniowo takie elementy jak silniki trakcyjne czy nastawniki jazdy na jednolite z tramwajami serii N, masowo dostarczanymi do wielu innych miast Polski. Stosunkowo szybko w tramwajach zlikwidowano rolety przeciwsłoneczne we wnętrzu, a także wymieniono miękkie siedzenia na drewniane ławki w pojazdach, które jeszcze je posiadały. Przenoszono reflektor na środek ściany czołowej wagonu, montowano dodatkowe ogrzewanie, a z czasem likwidowano drugie stanowisko motorniczego oraz drzwi z lewej strony wagonu, czyniąc je jednokierunkowymi. Zmiany objęły także odbieraki prądu - eksploatowane od początku liry wymieniano na pantografy kolejowe, a te z kolei w 1970 roku wymieniono na pantografy typu OTK-1, montowane we wszystkich nowoprodukowanych tramwajach Konstalu[2].

Tramwaje techniczneEdytuj

 
Wagon techniczny na bazie przedwojennego tramwaju K w Warszawie

Z racji dużej wytrzymałości, a także dużego doświadczenia warszawskiego przewoźnika w eksploatacji tego typu tramwajów, już w latach 60. rozpoczęto przebudowy wycofywanych z ruchu tramwajów. Budowano z nich pługi odśnieżne, wagony spawalnicze, holowniki, pojazdy transportowe, szlifierki torowe, Do momentu dostawy nowych, specjalistycznych tramwajów technicznych w 2017 roku, stanowiły najliczniejszą grupę taboru zaplecza technicznego Tramwajów Warszawskich, dzięki swojej wytrzymałości, prostocie konstrukcji oraz uniwersalności do różnych modyfikacji. Dzięki temu, dały możliwość odbudowy licznych wozów muzealnych w późniejszych latach.

Tramwaje K współcześnieEdytuj

 
Wagon typu K ustawiony w formie pomnika

W 2019 roku, zachowane były następujące tramwaje typu K[3][4]:

  • 5 sztuk zabytkowych w Tramwajach Warszawskich (#445 stylizowany na koniec lat 40 , #403-1 stylizowany na lata 70., #446 z otwartym przedziałem pasażerskim, przebudowany na turystyczny z wagonu technicznego, wagon #3909, który jest przywracany do stanu z 1941 roku, podczas służby w Berlinie, a także pojazd #2400, zachowany w formie zabytkowego tramwaju technicznego do transportu materiałów);
  • Jeden pomnik należący do Teatru Kamienica;
  • Jeden nieczynny tramwaj muzealny w zbiorach Warszawskiej Kolei Dojazdowej oraz jeden zimny eksponat w zbiorach Kujawskiego Muzeum Oręża, Nauki i Techniki;
  • Jeden czynny wagon o numerze #437 w zbiorach MPK S.A. w Krakowie, stylizowany na wersję zamówioną przez władze Warszawy w 1939 roku i nigdy nie dostarczoną;
  • 5 wagonów zachowanych w zbiorach prywatnych;
  • 6 wagonów gospodarczych w Tramwajach Warszawskich.

PrzypisyEdytuj

  1. Tramwaj WIwK K #437, Strona Historii i Fotografii Transportu, 6 lipca 2018 [dostęp 2019-06-21] (pol.).
  2. Tramwaje Warszawskie - wagony typu K, tramwar.pl [dostęp 2019-06-21].
  3. Maciej Tomaszewski, Ile zostało z nami tramwajów-berlinek?, Strona Historii i Fotografii Transportu, 20 czerwca 2019 [dostęp 2019-06-21] (pol.).
  4. Walczak, Dariusz (tabor kolejowy). Autor., Tramwaje powojennej Warszawy 1945-1975, Wydawnictwo "Eurosprinter", 2018, ISBN 978-83-63652-30-2, OCLC 1084522930 [dostęp 2019-06-21].

Linki zewnętrzneEdytuj