Bitwa pod Ostródą

Bitwa pod Ostródą – starcie zbrojne, które miało miejsce 23 października 1628 roku w rejonie Ostródy w czasie wojny polsko-szwedzkiej (1626–1629), pomiędzy wojskami polskimi dowodzonymi przez hetmana polnego koronnego Stanisława Koniecpolskiego a oddziałem wojsk szwedzkich dowodzonym przez pułkownika Wolfa Heinricha von Baudissina.

Bitwa pod Ostródą
Wojna polsko-szwedzka (1626–1629)
Czas 23 października 1628
Miejsce lasy pomiędzy Piławkami a Faltyjankami
Terytorium Polska
Przyczyna wyprawa oddziału szwedzkiego w kierunku Ostróda
Wynik wygrana Polaków
Strony konfliktu
I Rzeczpospolita Królestwo Szwecji
Dowódcy
Stanisław KoniecpolskiJakub Butler Wolf Heinrich von Baudissin
Siły
2700 kawalerii 800 piechoty 1000 kawalerii
Straty
Brak danych 250 zabitych, 50 w niewoli
Położenie na mapie gminy Miłomłyn
Mapa lokalizacyjna gminy Miłomłyn
miejsce bitwy
miejsce bitwy
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
miejsce bitwy
miejsce bitwy
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
miejsce bitwy
miejsce bitwy
Położenie na mapie powiatu ostródzkiego
Mapa lokalizacyjna powiatu ostródzkiego
miejsce bitwy
miejsce bitwy
Ziemia53°44′29″N 19°53′52″E/53,741389 19,897778

Przed bitwąEdytuj

Po utracie Brodnicy hetman Koniecpolski rozpoczął „wojnę szarpaną” przeciwko wojskom szwedzkim. W trakcie wymarszu znad Osy utraciła ona ponad 5000 ludzi. Jak pisał jeden ze szwedzkich oficerów:”Nasi Szwedzi codzień umykają z szeregów, a cudzoziemcy są tak zniechęceni, że lada dzień buntu oczekiwać wypada... W kraju tutejszym nędza. Dobrych kwater brakuje tak dalece, że na półk ledwie cztery domy się dostaje. Drogi tak okropne, że z działami ledwie pół mili dziennie zrobić można. Nieprzyjaciel zaś rąbie z tyłu i wszelkie dowozy odcina.”[1]

Przebieg bitwyEdytuj

Koniecpolski dzięki przejęciu wrogiej korespondencji, dowiedział się o wymarszu z Pasłęka, regimentu jazdy pod dowództwem pułkownika Baudissina[2]. Postanowił urządzić zasadzkę przy drodze łączącej Miłomłyn i Ostródę. Siły polskie liczyły ok. 3500 żołnierzy[3]. W ich skład wchodził regiment dragonów pod dowództwem Jakuba Butlera[4],kilka chorągwi lekkiej jazdy oraz chorągwie husarii[5] .Regiment liczył kilkuset ludzi, głównie niemieckich najemników, którzy wraz z dowódcą opuścili duńską armię i przeszli do armii szwedzkiej[6]. Pułki te stały się jednymi z najlepszych niemieckich pułków kawalerii w służbie szwedzkiej w latach 1626–1634. Wiadomo, że na początku kampanii liczył 1500 jeźdźców, zgrupowanych w 12 kompaniach,jednak w trakcie walk poniósł duże straty i w październiku liczył niewiele ponad tysiąc żołnierzy.[3] Regiment dotarł do obozu szwedzkiego znajdującego się w Miłomłynie, skąd został wysłany przez króla szwedzkiego do Ostródy w celu zdobycia prowiantu oraz zabezpieczeniu ciężkich dział pozostawionych tam przez Szwedów.[3]

Do starcia doszło pomiędzy Piławkami a Faltyjankami, prawdopodobnie niedaleko młynu wodnego, znajdującego się w wąwozie przy trakcie. Młyn w trakcie walk spalono[7]. Szwedzi natknęli się na polską kawalerię pokonującą bród. Baudissin nieświadomy polskiej przewagi zdecydował się zaatakować Polaków. [8]Rajtarzy rozpoczęli pościg za wycofującymi się w kierunku wąwozu oddziałami polskimi , jednak w trakcie szarży wpadli pod ostrzał ukrytych w lesie oddziałów pułkownika Butlera. Prowadzący szarżę Baudissin został ranny, natomiast jego regiment zaatakowało kilka polskich chorągwi(husarskich), ukrytych dotychczas zza drzewami. Dzięki zapadającemu zmrokowi, większości rajtarów udało się wyrwać z okrążenia. [3] W toku walki niemieccy najemnicy ponieśli ciężkie straty. Zginęło 250 żołnierzy, a sam pułkownik oraz 50 żołnierzy zostali wzięci do niewoli. Inne źródła mówią o wybiciu całego regimentu w liczbie 350 żołnierzy, jednak należy traktować je z dystansem. [9]. Jak pisał uradowany hetman KoniecpolskiBaudis [ma tu na myśli Baudissina] (…) w ręce się nasze z wielą swoich znacznych żołnierzów dostał, i jego regiment, który siła Gustawa kosztował i wiele sobie po nim obiecywał, jest zniesiony”). Szwedzi przyznali się do utraty trzech kornetów (o czym jednak hetman w liście nie wspomina), a gdy Baudissin został wymieniony na polskich jeńców i wrócił do armii szwedzkiej, otrzymał reprymendę za stosowanie ‘niemieckiej taktyki’ (czyli karakolu) w obliczu polskiej jazdy[10].

Koniecpolski zdecydował się na odwrót, uznając pozycję pod Ostródą za zbyt niewygodną do obrony. Pojmany dowódcą udzielił hetmanowi informacji na temat finansowania wojsk szwedzkich przez Holendrów.[2] Starcie nie miało większego znaczenia strategicznego. Regiment Baudissina pomimo sporych strat nie został całkowicie zniszczony. Uczestniczył później w bitwach pod Górznem i Trzcianą. Jego dowódca został wkrótce zwolniony z polskiej niewoli. W trakcie wojny trzydziestoletniej awansował do stopnia generała kawalerii armii szwedzkiej. Następnie służył w armii saskiej. Dzień po bitwie Ostródę zajęły, liczące 4000 żołnierzy wojska szwedzkie pod wodzą króla Gustawa II Adolfa[11].

PrzypisyEdytuj

  1. Tadeusz Korzon, Dzieje wojen i wojskowości w Polsce, 1912, s. 253–254.
  2. a b Stanisław Przyłecki, Pamiętniki o Koniecpolskich: przyczynek do dziejów polskich XVII wieku, 1842.
  3. a b c d Arkadiusz Bożejewicz, Starcie pod Ostródą 23 października 1628 r. Przykład "małej wojny" w wielkim konflikcie, [w:] Aleksander Smoliński (red.), Do szarży marsz, marsz... Studia z dziejów kawalerii, t. 7, Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2018.
  4. n, Butler [Butlar, Buttler, Buthler, Putler], James [Johann] Christian | Der Dreißigjährige Krieg in Selbstzeugnissen, Chroniken und Berichten [dostęp 2020-08-31] (niem.).
  5. Arkadiusz Bożejewicz, Bitwa pod Kamieńcem Podolskim 22 października 1633 roku – próba charakterystyki, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2019, DOI10.18778/8142-717-3.07, ISBN 978-83-8142-717-3 [dostęp 2020-08-31].
  6. Sophus Bauditz, Dansk biografisk Lexikon. Tillige omfattende Norge for Tidsrummet 1537-1814., wyd. 1, t. Band 1: Aaberg-Beaumelle, Kopenhagen: Gyldendalske Boghandels Forlag, 1887 [dostęp 2020-08-31].
  7. Johannes Müller, Dzieje Ostródy, Ostróda 2010, s. 91.
  8. Gustaf Adolf (Sverige, Konung, II.), Lettres et mémoires de Gustav Adolphe de ses ministres et de ses généraux sur les guerres des Suédois en Pologne et en Allemagne: depuis 1625 jusqu'en 1632 avec un appendice relatif aux campagnes de 1633 et de 1634 : Collection tirée des archives de Suède, 1790, s. 84.
  9. Leszek Podhorodecki, Hetman Stanisław Koniecpolski, Bellona, 2011, s. 176, ISBN 978-83-11-12048-8, Autor mylnie podaje jako miejsce starcia Ornetę.
  10. Szwedzkie sztandary zdobyte przez wojska polskie i litewskie w okresie 1600-1629 | Historia Wojskowa [dostęp 2020-08-31] (pol.).
  11. Konstanty Górski, K. Górski, Wojna Rzeczypospolitej Polskiej ze Szwecyją za panowania Zygmunta III-ego, od roku 1621-ego do roku 1629-ego, Warszawa 1888.