Otwórz menu główne

Brahman (sanskryt ब्रह्मन्) – w filozofii indyjskiej i hinduizmie bezosobowy aspekt Absolutu posiadający w pełni cechę wieczności (sat).

EtymologiaEdytuj

Sanskryckie słowo brahman wywodzi się od rdzenia bṛh posiadającego znaczenia zyskiwanie mocy-sił, tężenie[1]. Z sanskrytu oznacza też wzrastanie, przeobrażanie się, nabieranie siły, rozwój i rozszerzenie[potrzebny przypis].

TerminologiaEdytuj

Wyróżnia się dwa aspekty Brahmana: nirgunabrahman i sagunabrahman.

NirgunaEdytuj

To bezpostaciowa, pozbawiona atrybutów najwyższa substancja przenikająca wszechświat i podtrzymująca go. Absolutna wewnętrzna treść wszechświata[2].

SagunaEdytuj

Sagunabrahman to manifestacja nirgunabrahmana pod dowolną formą. Uważany jest wtedy za symbol nirgunabrahmana i służy kultowi religijnemu. Hinduiści dedykują swe bhakti sagunabrahmanowi - najczęściej Wisznu, Śiwie lub Dewi.

WedyEdytuj

W wedach obrazem mitycznym brahmana jest skambha - centralna oś świata[3].

Według wisznuitówEdytuj

Wisznuici uważają go za bezosobowy, przenikający całe materialne stworzenie blask, zwany brahmadźjoti, który emanuje Bhagawan, absolutna całość, ostateczne źródło wszystkiego. Z Niego wszystko emanuje i jest utrzymywane. I w końcu wszystko wchodzi w Niego[4].

Brahman, Paramatma i Bhagavan są jakościowo jednym i tym samym[5].

Trzy koncepcje Brahmana: Prakryti jest Brahmanem jako pole działania, Brahmanem jest też dźiwa (dusza indywidualna), która próbuje kontrolować naturę materialną, i Brahmanem jest również kontroler ich obu, który jest rzeczywistym kontrolerem. Wyróżnia się pięć stopni realizacji Brahmana, które nazywa się brahma puccham. Trzy pierwsze spośród nich – annamaya, pranamaya i gjanamaja – związane są z polem działania żywej istoty. Transcendentalnym do wszystkich tych pól działania jest Wisznu, który nazywany jest anandamaja.

Według ŚankaryEdytuj

Śankara uważał, że Brahman to niewidzialna, wieczna i niezmienna rzeczywistość. Według niego doświadczamy jej poprzez czas, wielość oraz zmianę. Wiedzy o nim nie możemy zyskać z doświadczenia. Prawdziwą wiedzę o nim możemy zyskać poprzez zrozumienie, że jesteśmy jego częściami, natomiast nie osobnymi jednostkami.

Śankara sądził, że posiadamy w pewnym stopniu jego bezpośrednią intuicję, która jest Brahmanem.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Acta Universitatis Wratislaviensis 1465 Classica Wratislaviensia XVI, Wrocław 1993, "Śakti" w "Jogasutrach" i "Jogabhaszji" do nich 8
  2. Próby określenia Absolutu. W: Andrzej Szyszko-Bohusz: Hinduizm, buddyzm, islam. Wyd. 1. Wrocław: Ossolineum, 1990, s. 37. ISBN 83-04-03162-0.
  3. Symbolizm i gnoza w Upaniszadach. W: Andrzej Szyszko-Bohusz: Hinduizm, buddyzm, islam. Wyd. 1. Wrocław: Ossolineum, 1990, s. 42. ISBN 83-04-03162-0.
  4. Bhagawatapurana. Canto 1, 1.01. Stworzenie. Bhaktiwedanta Swami Prabhupada. The Bkaktivedanta Book Trust
  5. Bhagawatapurana. Canto 1, 2.11. Stworzenie. Bhaktiwedanta Swami Prabhupada. The Bkaktivedanta Book Trust

BibliografiaEdytuj

  • Filozofowie. 100 największych myślicieli w dziejach świata, Peter J. King, wydanie polskie: Elipsa, 2006