Browar Zamkowy

Browar Zamkowybrowar w Raciborzu. Spośród czynnych browarów polskich raciborski Browar Zamkowy posiada jedną z najstarszych tradycji warzenia piwa sięgającą początków XVI wieku. Obecny budynek zakładu pochodzi jednakże z XIX wieku, kiedy po pożarze wzniesiono w północno-zachodnim skrzydle dawnego zamku książąt raciborskich nowe zabudowania browarnicze.

Browar Zamkowy
Ilustracja
Browar w Raciborzu
Państwo  Polska
Siedziba Racibórz
Data założenia 1567
Właściciel Browar Zamkowy Sp. z o.o.
Produkcja piwa 20 000 hl
Marki Raciborskie
Dane adresowe
ul. Zamkowa 2
47–400 Racibórz
Położenie na mapie Raciborza
Mapa konturowa Raciborza, w centrum znajduje się punkt z opisem „Browar Zamkowy”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Browar Zamkowy”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Browar Zamkowy”
Położenie na mapie powiatu raciborskiego
Mapa konturowa powiatu raciborskiego, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Browar Zamkowy”
Ziemia50°05′47,2″N 18°13′12,3″E/50,096444 18,220083
Strona internetowa

HistoriaEdytuj

Browar nad MłynówkąEdytuj

Najstarsze, pisemne wzmianki o piwowarstwie raciborskim pochodzą z 1293 i znajdują się w poradzie prawnej udzielonej na prośbę miasta przez radcę i ławników Świdnicy. Rok później książę Przemysław raciborski nadał miastu prawo mili zapowiedniej, określającej, że w obrębie 1 mili od murów miasta raciborzanie posiadali monopol warzenia i wyszynku, rzemiosła i handlu. Piwowarstwo musiało istnieć w Raciborzu już dużo wcześniej, jeszcze za czasów księcia piastowskiego Mieszka Plątonogiego, gdyż raciborska osada przedlokacyjna posiadała prawo targu i wyszynku potwierdzona źródłowo w 1217[1].

Pierwsza jednoznaczna wzmianka o browarze książęcym przy zamku w Raciborzu pochodzi z 1567 z księgi gruntowej komory książęcej[2]. Przypuszcza się, że browar powstał na początku XVI wieku po gospodarczej reorganizacji komory książęcej. Wiadomo również, że w 1559 powstała Karczma Zamkowa, która zapewne szynkowała piwo książęce. Natomiast urbarz książęcy z 1564 wykazywał 1200 talarów dochodu od piwa pszenicznego i jęczmiennego szynkowanego w karczmach dóbr książęcych, które – najprawdopodobniej – musiały szynkować piwo książęce. O znacznej produkcji browaru książęcego na przełomie XVI i XVII w. świadczyć może fakt istnienia własnej plantacji chmielu, dwóch sklepionych składów piwa w podziemiach zamkowych oraz utrzymywanie książęcego poborcy piwnego Bartłomieja Sokoła. Urbarz miejski z 1642 notuje:

Browar stoi tuż za zamkiem nad Młynówką, naprzeciw młyna zamkowego; jest jeszcze w dobrym stanie znajduje się w nim kocioł i wszystkie inne potrzeby (...) Obecnie w ciągu dwóch tygodni daje trzy wary, a najmniej tygodniowo jeden war; na każdy idzie 12 szefli pszenicy alo 20 szefli słodu jęczmiennego, z których robi się i sprzedaje 30 achteli piwa, które przynoszą rocznie, łącznie z opłatami dla pośredników 4500 talarów dochodu (...)[2].

Z kolei spis inwentarza zamkowego z 1812 r. wymienia:

W browarze – miedziany kocioł warzelniczy na 14 achteli, kadź warzelniana z 3 żelaznymi obręczami, mała kadź warzelniania ditto, 2 kadzie chłodnicze z obręczami, 2 duże i 2 małe miary, piła ręczna, duże żelazne drzwiczki do pieca, okute wiadro studzienne, żelazna sztaba, dzieża z 2 pordzewiałymi czerpakami, 3 czerpaki, ceber, 4 kadzie słodowe. W słodowni – mała kadź z 2 żelaznymi obręczami, okuty wrocławski szefel (miara do zboża), 2 okute półszefle wrocławskie, żelazny pojemnik, stół i wiązka desek, wciągarka zbożowa z powrósłem. W drodżowni – 5 gródek do drożdży, 4 sztuki okute ze wszystkich stron, 1 okuta w połowie, kadeczka, kadka (naczynie z okrągłym dnem, szersze u spodu) z 2 żelaznymi obręczami, duża drabina do wtaczania beczek, drabinka z nogami do beczek, 4 duże dzbanki drożdżowe. W piwnicy - 116 achteli (beczek o pojemności 137,64 l), 29 półachteli, 15 ćwierćachteli, 2 żelazne łańcuchy z żerdziami do noszenia beczek, stojak na drożdże, 2 kętnary (drewniane podkłady pod beczki) do achteli, tablica do pisania. U piwowara blaszana półkwarta, 6 miarek dwugroszowych (do wymierzania piwa za 2 grosze)), 2 nożyc do świec, mosiężny kurek, 10 butelek z jasnego szkła, 14 butelek z zielonego szkła, jednokwartowe naczynie szklane, szynkwas, tablica do pisania[2].

Browar na zamku raciborskimEdytuj

19 stycznia 1858 roku wybuchł pożar w browarze. Przyczyną był ogień spod panwi, który ogarnął cały zakład i przeniósł się na zabudowania zamkowe. Odbudowa browaru zamkowego nastąpiła bardzo szybko. Postanowiono go jednak umieścić w nowym miejscu. Wybudowany został od podstaw na miejscu północnego i częściowo zachodniego skrzydła zamku książęcego. Zaopatrzony został również w nowoczesną jak na owe czasy maszynę parową[2]. Gruntowna modernizacja nastąpiła 40 lat później, kiedy browar został ponownie przebudowany i unowocześniony. Po krótkiej przerwie zakład piwowarski ruszył ponownie. W 1898 mistrzem w nim został piwowar Kaufmann. Zarządzał on 55-osobową załogą, która częściowo zamieszkiwała specjalnie wybudowany dom dla czeladników. W 1898 browar zaczął warzyć piwo w stylu pilzneńskim, dzięki któremu zyskał uznanie w wielu miastach polskich i zagranicznych. Na ówczesny sukces piwa zamkowego złożyło się kilka czynników: własna uprawa, zbiór i oczyszczanie jęczmienia browarnego, woda z własnych źródeł w Oborze doprowadzana drewnianym rurociągiem z odległości 6 km, najlepszy chmiel z niemieckiego Hallertau lub czeskiego Żatca, zaniechana już w innych browarach, ale w Raciborzu cały czas stosowana 3 miesięczna wtórna fermentacja w drewnianych kufach leżakowych w chłodnych piwnicach zamkowych.

O ile pod koniec XIX wieku istniało w Raciborzu jeszcze 9 browarów, to na parę lat przed II wojną światową piwo warzył jedynie browar zamkowy. Co prawda śmierć piwowara Kaufmanna spowodowała konsternację wśród raciborskich piwoszy, jednakże w 1930 udało się znaleźć mistrza piwowarskiego, który nawiązał do „kaufmannowskiego piwa szkoły pilzneńskiej” i ponownie schlebił podniebieniom najstarszych raciborzan.

Po II wojnie światowej raciborski browar wznowił warzenie 15 czerwca 1945 roku, a pierwsze piwo trafiło na rynek 15 września 1945 roku. Zakład został znacjonalizowany, a w 1953 włączono go w skład Zakładów Piwowarsko-Słodowniczych w Głubczycach[3]. Do końca 1958 browar wykorzystywał maszyny i urządzenia zamontowane jeszcze w 1897. Dopiero w 1957 rozpoczęto modernizacje. Kufy dębowe zastąpione zostały 16 tankami metalowymi. Dwa lata później zamontowano dodatkowe 24 tanki. Modernizacja browaru zwiększyła zdolności produkcyjne zakładu do 54 tys. hl piwa i 600 ton słodu rocznie. W przybrowarnej słodowni wymieniono po raz pierwszy w Polsce ogniowy układ grzejny na parowy (1962). W 1958 zakład został przekazany pod zarząd Raciborskich Zakładów Fermentacyjnych Przemysłu Terenowego, a w 1959 – Raciborskich Zakładów Spożywczych Przemysłu Terenowego. W 1973 browar ponownie połączono z Zakładami Piwowarskimi w Głubczycach. W 1975 browar połączono z Górnośląskimi Zakładami Piwowarskimi, które w 1991 stały się jednoosobową spółką Skarbu Państwa pod nazwą Górnośląskie Zakłady Piwowarskie S.A. W 1999 Browary Górnośląskie ogłosiły upadłość. Zarząd firmy został zmuszony do wyprzedaży części majątku i zamknięcia zakładu w Raciborzu. Budynki browaru zostały wystawione na sprzedaż[4].

W 2003 nieczynny browar został zakupiony przez przedsiębiorcę z Sosnowca, Jerzego Łazarczyka. Po remoncie i zainstalowaniu urządzeń browarniczych pochodzących ze zlikwidowanego zakładu piwowarskiego w Tymbarku, browar wznowił działalność w 2004 pod nazwą Browar Książęcy Racibórz[5]. W połowie 2008 właściciel browaru poinformował o trudnej sytuacji zakładu. W grudniu 2008 roku część załogi przedsiębiorstwa Browar Racibórz Sp. z o.o. otrzymała wypowiedzenia z pracy[6]. Zakład nie zawiesił jednak produkcji i podejmował starania o przetrwanie kryzysu[7]. Od początku 2009 roku w weekendy był otwarty do zwiedzania dla zorganizowanych grup turystów[8].

W sierpniu 2009 roku poinformowano o wstrzymaniu produkcji w browarze[9][10]. W 2010 roku został on ponownie reaktywowany. Zmieniono wówczas nazwę zakładu na Browar Zamkowy[11].

ProduktyEdytuj

 
Twierdzowe Niepasteryzowane, 2009 r.
Lista produktów (listopad 2017)[12]
Marka Gatunek piwa Parametry
Raciborskie Klasycznie Warzone pils alkohol 5,0% obj.,

ekstrakt 12% wag.

Raciborskie Mocne lager mocny alkohol 7,0% obj.,

ekstrakt 15% wag.

Raciborskie Ciemne ciemny bock alkohol 7,0% obj.,

ekstrakt 15% wag.

Raciborskie Miodowe lager alkohol 5,0% obj.,

ekstrakt 12,3% wag.

Raciborskie Zielone pils alkohol 4,5% obj.,

ekstrakt 11% wag.

Raciborskie Niefiltrowane lager alkohol 5,0% obj.,

ekstrakt 12% wag.

Raciborskie Rżnięte Piwo rżnięte alkohol 4,8% obj.,

ekstrakt 12% wag.

Raciborski Pils pils alkohol 4,5% obj.,

ekstrakt 12% wag.

Raciborskie Świąteczne, Kolekcja Specjalna pils alkohol 4,5% obj.,

ekstrakt 12% wag.

Twierdzowe pasteryzowane/niepasteryzowane pils alkohol 4,5% obj.,

ekstrakt 11%

Twierdzowe ciemne korzenne na miodzie piwo smakowe alkohol 4,5% obj.,

ekstrakt b.d.%

Twierdzowe Ciemne Schwarzbier alkohol 4,5% obj.,

ekstrakt 12%

Koźlak Raciborski Koźlak (gatunek piwa) alkohol 7,0% obj.,

ekstrakt 16,9%

Porter Raciborski Porter bałtycki alkohol 9,0% obj.,

ekstrakt 21,9%

Raciborskie Dyniowe lager specjalny alkohol 6,5% obj.,

ekstrakt 14,0%

Raciborski Lager Pils Amerykański alkohol 4,8% obj.,

ekstrakt 11,0%

Piwo Pełne jasne alkohol 4,7% obj.,

ekstrakt 12,0%

Raciborskie Belgian IPA Belgian India Pale Ale alkohol 5,8% obj.,

ekstrakt b.d.%

Raciborskie Witbier Witbier alkohol 4,8% obj.,

ekstrakt b.d.%

Jubileuszowe Belgian Blond Belgian Blond alkohol 8,5% obj.,

ekstrakt b.d.%

Jubileuszowe Dubbel Belgian Dubbel alkohol 6,0% obj.,

ekstrakt b.d.%

Jubileuszowe Pszeniczne Wędzone Wędzony lager alkohol 4,8% obj.,

ekstrakt b.d.%

Jubileuszowe Pils Pils alkohol 4,8% obj.,

ekstrakt b.d.%

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Grzegorz Wawoczny: Zamek w Raciborzu. Wydawnictwo i Agencja Informacyjna WAW Racibórz, 2002. s. 8. [dostęp 2011-08-09].
  2. a b c d H. Kincel: 420 lat Browaru w Raciborzu. Górnośląskie Zakłady Piwowarskie w Zabrzu. Katowice: Śląskie Wydawnictwo Prasowe RSW Prasa-Książka-Ruch, 1987, s. 10.
  3. Tadeusz Kaczmarek: Księga piw i browarów polskich. Warszawa: Wydawnictwo BC, 1994, s. 160. ISBN 83-902514-0-X.
  4. PAP: Browar w Raciborzu do kupienia za 700 tys. zł (pol.). Money.pl. [dostęp 13 marca 2009].
  5. Józef Krzyk: Otwarcie browaru w Raciborzu (pol.). gazeta.pl. [dostęp 13 marca 2009].
  6. Grzegorz Wawoczny: Browar na skraju upadłości (pol.). naszraciborz.pl. [dostęp 13 marca 2009].
  7. Czy raciborski Browar dostanie szansę przetrwania? (pol.). raciborz.com.pl. [dostęp 13 marca 2009].
  8. Knížecí pivovar Racibórz (cz.). pivni.info. [dostęp 24 sierpnia 2009].
  9. Grzegorz Wawoczny: Koniec warzenia raciborskiego piwa (pol.). naszraciborz.pl. [dostęp 27 sierpnia 2009].
  10. Likwidacja raciborskiego browaru faktem (pol.). raciborz.com.pl, 26 sierpnia 2009. [dostęp 22 września 2009].
  11. Racibórz znowu warzy (pol.). browar.biz. [dostęp 19 lipca 2010].
  12. Gatunki piwa. Browar Zamkowy. [dostęp 2012-01-7].

Linki zewnętrzneEdytuj