Otwórz menu główne

Cerkiew św. Michała Archanioła w Świątkowej Wielkiej

Cerkiew św. Michała Archanioła w Świątkowej Wielkiej – dawna łemkowska cerkiew greckokatolicka w Świątkowej Wielkiej z 1757.

Cerkiew św. Michała Archanioła
w Świątkowej Wielkiej
Distinctive emblem for cultural property.svg A-67 z dnia 31.01.1985[1]
kościół filialny
Ilustracja
Widok od strony prezbiterium
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Miejscowość Świątkowa Wielka
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia Matki Bożej Niepokalanej w Desznicy
Wezwanie św. Michała Archanioła
Położenie na mapie gminy Krempna
Mapa lokalizacyjna gminy Krempna
Świątkowa Wielka, cerkiew
Świątkowa Wielka, cerkiew
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Świątkowa Wielka, cerkiew
Świątkowa Wielka, cerkiew
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Świątkowa Wielka, cerkiew
Świątkowa Wielka, cerkiew
Położenie na mapie powiatu jasielskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu jasielskiego
Świątkowa Wielka, cerkiew
Świątkowa Wielka, cerkiew
Ziemia49°31′23,1″N 21°26′00,2″E/49,523083 21,433389

Od 1986 rzymskokatolicki kościół filialny parafii Matki Bożej Niepokalanej w Desznicy.

Obiekt w 1985 wpisany na listę zabytków i włączony do podkarpackiego Szlaku Architektury Drewnianej.

Spis treści

HistoriaEdytuj

Pierwsza cerkiew w Świątkowej Wielkiej powstała przed 1581. Była to świątynia prawosławna, która zmieniła wyznanie razem z mieszkańcami wsi, po podpisaniu aktu unii brzeskiej. Na jej miejscu w 1757 wzniesiono nową cerkiew. Według relacji mieszkańców pierwotnie znajdowała się ona nad potokiem Świerzówką, który wzbierał w czasie wzmożonych opadów deszczu, uniemożliwiając dostęp do budynku. W związku z tym mieszkańcy przenieśli cerkiew na miejsce przy głównej drodze wsi. W drugiej połowie XVIII wieku kontynuowano prace dekoracyjne w świątyni, wykonując polichromię, zaś w 1796 (według innej wersji - w wieku XIX) dostawiono wieżę nad przedsionkiem. W 1914 gont na połaciach dachowych zamieniono na blachę. W 1927, w czasie tzw. schizmy tylawskiej, większość mieszkańców wsi przyjęła prawosławie, jednak cerkiew pozostała w rękach greckokatolickiej mniejszości. W 1933 do cerkwi dobudowano zakrystię.

Po Akcji „Wisła” świątynia została opuszczona. Do 1986 stała pusta, w tym okresie kilkakrotnie padła ofiarą kradzieży. Przed 1958 złodzieje wynieśli z niej dwa ikonostasy: starszy barokowy z XVII wieku, przechowywany na strychu budynku, oraz młodszy z pierwszej połowy XIX wieku, pełniący do 1947 swoje funkcje liturgiczne. W 1959 w trakcie remontu wzmocniono i zaizolowano kamienną podmurówkę. W 1986 zdewastowany obiekt został zaadaptowany na kościół rzymskokatolicki. W latach 1991-93 przeprowadzono konserwację polichromii wnętrza. Generalny remont bryły cerkwi wykonano w 2014.

Architektura i wyposażenieEdytuj

Jest to budowla drewniana, konstrukcji zrębowej, orientowana, trójdzielna (babiniec, nawa, prezbiterium), z zakrystią od północy. Nad babińcem wieża konstrukcji słupowo-ramowej o takiej samej szerokości jak nawa, o pochyłych ścianach, z izbicą na górze zwieńczoną dachem brogowym oraz z baniastym hełmem z pseudolatarnią zakończoną krzyżem na jej szczycie. Podobna, chociaż mniej masywna konstrukcja znajduje się również ponad nawą i prezbiterium, niższym i węższym od niej. Ściany zewnętrzne o zbieżnym nachyleniu. Pierwotnie świątynia była kolorowo malowana zewnętrznie: prezbiterium i część wieży miały kolor zielony, nawa i izbica wieży - niebieski, zaś namiotowe dachy - czerwony. Fryzy otaczające dach wieży malowane były na biało.

Wewnątrz nawa i prezbiterium przykryte zrębowymi kopułami o dwóch załomach, w babińcu strop płaski. Nie zachował się żaden ikonostas. Przetrwała natomiast polichromowana dekoracja stropu świątyni ze scenami koronacji Maryi, wzięcia proroka Eliasza do nieba oraz sceny z życia Chrystusa i jego matki. Między nimi wykonano mniejsze wizerunki proroków starotestamentowych oraz motywy dekoracyjne naśladujące balustrady i kolumny. Z ikon pierwotnie czczonych w cerkwi nadal są w niej przechowywane dwie, napisane w XVII wieku: Ukrzyżowanie otoczone 20 mniejszymi scenami oraz Sąd Ostateczny. Zachowały się także: XVIII wieczny ołtarz główny w sanktuarium, ołtarz boczny rokokowy, barokowa kamienna kropielnica z XVII wieku. Na zachodniej ścianie nawy chór muzyczny o rzeźbionych i polichromowanych balustradach.

Wokół cerkwi znajduje się drewniane ogrodzenie.

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • G.i Z. Malinowscy, E. i P. Marciniszyn, Ikony i cerkwie. Tajemnice łemkowskich świątyń, Carta Blanca, Warszawa 2009, ​ISBN 978-83-61444-15-2
  • Magdalena i Artur Michniewscy, Marta Duda, Cerkwie drewniane Karpat. Polska i Słowacja, Wydawnictwo Rewasz, Pruszków, 2003, str.158-160 ​ISBN 83-89188-08-2
  • Leksykon drewnianej architektury sakralnej województwa podkarpackiego, Krzysztof Zieliński (red.), Rzeszów: Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju i Promocji Podkarpacia „Pro Carpathia”, 2015, s. 278-279, ISBN 978-83-61577-68-3, OCLC 922211420.

Linki zewnętrzneEdytuj