Województwo podkarpackie

województwo w Polsce

Województwo podkarpackie – jednostka podziału administracyjnego Polski, jedno z 16 województw utworzonych w 1999 roku. Powstało poprzez scalenie ziem województw przemyskiego i rzeszowskiego, oraz części krośnieńskiego, tarnobrzeskiego i tarnowskiego. Tym samym objęło obszar podobny do dawnego województwa rzeszowskiego sprzed reformy w 1975 roku (z wyjątkiem powiatu gorlickiego). Obecnie województwo zajmuje powierzchnię 17 845,76 km² (stan na 31 grudnia 2017)[1] i zajmuje 11. miejsce w kraju. Pod względem liczby mieszkańców (około 2,13 mln osób)[2] znajduje się na 9. miejscu w Polsce. Jest najdalej wysuniętym na południe województwem Polski.

województwo podkarpackie
województwo
Herb Flaga
Herb województwa podkarpackiego Flaga województwa podkarpackiego
Państwo  Polska
Kod ISO 3166-2 PL-PK
TERYT 18
Siedziba wojewody i sejmiku Rzeszów
Wojewoda Ewa Leniart
Marszałek Władysław Ortyl
Powierzchnia (31 grudnia 2017[1]) 17 845,76 km²
Populacja (31.12.2019)
• liczba ludności

2 127 164[2]
• gęstość 119,2 os./km²
Urbanizacja 41,56
Tablice rejestracyjne R
Adres Urzędu Wojewódzkiego:
ul. Grunwaldzka 15
35-959 Rzeszów
Adres Urzędu Marszałkowskiego:
al. Łukasza Cieplińskiego 4
35-010 Rzeszów
Podział administracyjny
Plan województwa podkarpackiego
Liczba miast na prawach powiatu 4
Liczba powiatów 21
Liczba gmin miejskich 16
Liczba gmin miejsko-wiejskich 35
Liczba gmin wiejskich 109
Położenie na mapie Polski
Podkarpackie in Poland (+rivers).svg
Strona Urzędu Wojewódzkiego
Strona Urzędu Marszałkowskiego
Portal Portal Polska

HistoriaEdytuj

 
Województwa z lat 1975–1998 z granicą obecnego województwa podkarpackiego

Województwo podkarpackie powstało w 1999 r. w wyniku reformy podziału administracyjnego kraju i objęło tereny dawnych województw: rzeszowskiego, przemyskiego, krośnieńskiego, części tarnobrzeskiego oraz fragmentu tarnowskiego. W latach 1999–2002 województwo podkarpackie obejmowało również obszar Gminy Szerzyny, która przeszła do województwa małopolskiego z dniem 01.01.2003 r.

Położenie historyczneEdytuj

Pod względem historycznym województwo podkarpackie obejmuje południowo-wschodnie obszary przedrozbiorowej Małopolski (części ówczesnych województw: krakowskiego, sandomierskiego i lubelskiego) oraz zachodnią część Rusi Czerwonej (głównie województwo ruskie, część bełskiego). Po rozbiorach ziemie obecnego województwa podkarpackiego znalazły się w granicach zaboru austriackiego stanowiąc środkową część ówczesnej Galicji. Natomiast po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku tereny dzisiejszego województwa przynależały do województw: lwowskiego (większość z Rzeszowem), krakowskiego (część zachodnia) i lubelskiego (skrawki północne).

Logo województwa podkarpackiegoEdytuj

„PODKARPACKIE. PRZESTRZEŃ OTWARTA” – znak promocyjny Województwa Podkarpackiego został ustanowiony przez Sejmik Województwa Podkarpackiego dnia 28 lutego 2011 r.[3]

GeografiaEdytuj

Położenie administracyjneEdytuj

Województwo jest położone w południowo-wschodniej Polsce i graniczy z[4]:

oraz z województwami:

Położenie fizycznogeograficzneEdytuj

Obszar woj. podkarpackiego obejmuje:

Według danych z 31 grudnia 2017 r. powierzchnia województwa wynosiła 17 845,76 km²[1].

Według danych z 31 grudnia 2012 r. w woj. podkarpackim lasy obejmowały powierzchnię 674,4 tys. ha, co stanowiło 37,8% jego powierzchni. 40,9 tys. ha lasów znajdowało się w obrębie parków narodowych[5].

Położenie matematycznogeograficzneEdytuj

 
Tarnica 1346 n.p.m. – najwyższy szczyt polskich Bieszczadów i najwyżej położony punkt województwa

W wymiarze północ–południe województwo rozciąga się na długości 202 km, to jest 1°49′05″. W wymiarze wschód–zachód rozpiętość województwa wynosi 172 km, co w mierze kątowej daje 2°24′21″.

Współrzędne geograficzne skrajnych punktów:

Najwyższym punktem jest wierzchołek Tarnicy – 1346 m n.p.m.

Stosunki wodneEdytuj

 
Wisłok w Rzeszowie

Trzy największe rzeki w województwie to prawe dopływy Wisły: San i Wisłoka oraz dopływ Sanu: Wisłok. Rzeki Strwiąż oraz Mszanka uchodzą do Dniestru i należą do zlewiska Morza Czarnego[6][7]. Wszystkie pozostałe należą do zlewni Morza Bałtyckiego. Rzeki regionu są uważane za jedne z najczystszych w kraju.[potrzebny przypis]

Podział administracyjnyEdytuj

Województwo podkarpackie jest podzielone na 21 powiatów oraz 4 miasta na prawach powiatu.

Podział na powiaty – powierzchnia dane według GUS z 31 grudnia 2017, liczba ludności z 30 czerwca 2019[1].

Herb Nazwa Rodzaj
powiatu
Siedziba Powierzchnia
(km²)
Ludność Gęstość zaludnienia
(osób/km²)
  bieszczadzki ziemski Ustrzyki Dolne 1139,07 21799 19,14
  brzozowski ziemski Brzozów 539,34 65652 121,73
  dębicki ziemski Dębica 777,48 135348 174,09
  jarosławski ziemski Jarosław 1028,66 120462 117,11
  jasielski ziemski Jasło 830,87 113730 136,88
  kolbuszowski ziemski Kolbuszowa 773,17 62389 80,69
  krośnieński ziemski Krosno 993,11 112301 113,08
  leski ziemski Lesko 834,94 26532 31,78
  leżajski ziemski Leżajsk 583,71 69479 119,03
  lubaczowski ziemski Lubaczów 1308,37 55438 42,37
  łańcucki ziemski Łańcut 451,84 80898 179,04
  mielecki ziemski Mielec 880,50 136591 155,13
  niżański ziemski Nisko 785,64 66699 84,9
  przemyski ziemski Przemyśl 1211,22 74234 61,29
  przeworski ziemski Przeworsk 698,02 78354 112,25
  ropczycko-sędziszowski ziemski Ropczyce 548,31 74416 135,72
  rzeszowski ziemski Rzeszów 1153,33 168614 146,2
  sanocki ziemski Sanok 1156,43 94473 81,69
  stalowowolski ziemski Stalowa Wola 831,74 106272 127,77
  strzyżowski ziemski Strzyżów 503,47 61505 122,16
  tarnobrzeski ziemski Tarnobrzeg 521,06 53115 101,94
  Krosno miasto na prawach powiatu - 43,50 46369 1065,95
  Przemyśl miasto na prawach powiatu - 46,17 60999 1321,18
  Rzeszów miasto na prawach powiatu - 120,41 194886 1618,52
  Tarnobrzeg miasto na prawach powiatu - 85,40 46907 549,26

Podregiony statystyczneEdytuj

Województwo podkarpackie składa się z 4 podregionów statystycznych (GUS)[8] – zgodnych ze standardem NUTS Unii Europejskiej:

DemografiaEdytuj

Obszar województwa zamieszkuje 2 127 462 mieszkańców (dane z 30 czerwca 2019 r.)[1] w 51 miastach, 2159 miejscowościach wiejskich tworzących 1530 sołectw, 160 gmin (stan na 1 stycznia 2011), 21 powiatów oraz 4 miasta na prawach powiatu.

Dane GUS z 30 czerwca 2019[1]

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób % osób % osób %
populacja 2 127 462 100 1 085 572 51 1 041 890 49
powierzchnia 17 845,76 km²
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
119 61 58

Według ostatnich danych GUS-u średnia życia w województwie jest najwyższą w Polsce i wynosi odpowiednio: mężczyźni 73 lata (Polska 71), kobiety 81 lat (Polska 80). Na długowieczność mieszkańców regionu decydujący wpływ mają: czyste środowisko, zdrowy styl życia oraz niski poziom stresu[9]. Województwo podkarpackie jest jednym z pięciu polskich województw obok małopolskiego, mazowieckiego, pomorskiego i wielkopolskiego w którym systematycznie, stale wzrasta liczba ludności.

  • Piramida wieku mieszkańców W. podkarpackiego w 2014 roku[9].
     

UrbanizacjaEdytuj

W województwie podkarpackim jest 51 miast, w tym 4 miasta na prawach powiatu. Miasta zostały uszeregowane według liczby mieszkańców (faktycznego miejsca zamieszkania), na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego z 30 czerwca 2019[1]. Wskaźnik urbanizacji wynosi 41,4% jest to najniższy w Polsce (2017 r.)

 
Fort XV „Borek” Twierdzy Przemyśl
 
Krosno panorama – Parva Cracovia „Mały Kraków”
 
Ratusz w Jarosławiu
 
Część zachodnia Rynku w Sanoku

Dane miast województwa podkarpackiego na dzień 30 czerwca 2019

Herb Nazwa Powiat Ludność Powierzchnia
(km²)
Gęstość zaludnienia
(osób/km²)
Siedziba
powiatu
  Rzeszów miasto na prawach powiatu 194.886 120,41 1619 grodzkiego,ziemskiego
  Przemyśl miasto na prawach powiatu 60.999 46,17 1321 grodzkiego,ziemskiego
  Stalowa Wola stalowowolski 60.799 82,52 737 ziemskiego
  Mielec mielecki 60.366 46,89 1287 ziemskiego
  Tarnobrzeg miasto na prawach powiatu 46.907 85,40 555 grodzkiego,ziemskiego
  Krosno miasto na prawach powiatu 46.369 43,50 1066 grodzkiego,ziemskiego
  Dębica dębicki 45.634 33,83 1349 ziemskiego
  Jarosław jarosławski 37.585 34,61 1086 ziemskiego
  Sanok sanocki 37.381 38,08 982 ziemskiego
  Jasło jasielski 35.063 36,52 960 ziemskiego
  Łańcut łańcucki 17.709 19,42 912 ziemskiego
  Ropczyce ropczycko-sędziszowski 15.836 47,10 336 ziemskiego
  Przeworsk przeworski 15.356 22,13 694 ziemskiego
  Nisko niżański 15.324 60,96 251 ziemskiego
  Leżajsk leżajski 13.853 20,58 673 ziemskiego
  Sędziszów Małopolski ropczycko-sędziszowski 12.357 9,96 1241
  Lubaczów lubaczowski 12.018 25,73 467 ziemskiego
  Nowa Dęba tarnobrzeski 11.152 16,70 668
  Ustrzyki Dolne bieszczadzki 9.097 16,79 542 ziemskiego
  Kolbuszowa kolbuszowski 9.075 7,94 1143 ziemskiego
  Strzyżów strzyżowski 8.884 13,89 640 ziemskiego
  Brzozów brzozowski 7.463 11,46 651 ziemskiego
  Rudnik nad Sanem niżański 6.710 36,60 183
  Głogów Małopolski rzeszowski 6.654 13,71 485
  Boguchwała rzeszowski 6.179 9,11 678
  Dynów rzeszowski 6.129 24,55 250
  Nowa Sarzyna leżajski 5.834 9,15 638
  Jedlicze krośnieński 5.736 10,60 541
  Lesko leski 5.424 15,33 354 ziemskiego
  Radymno jarosławski 5.279 13,62 388
  Zagórz sanocki 5.095 22,29 229
  Pilzno dębicki 4.912 16,04 306
  Sokołów Małopolski rzeszowski 4.193 15,54 270
  Rymanów krośnieński 3.825 12,39 309
  Tyczyn rzeszowski 3.824 9,67 395
  Pruchnik jarosławski 3.764 19,91 189
  Radomyśl Wielki mielecki 3.231 8,79 368
  Kańczuga przeworski 3.167 7,60 417
  Zaklików stalowowolski 2.979 11,42 261
  Oleszyce lubaczowski 2.964 5,08 583
  Brzostek dębicki 2.752 8,76 314
  Sieniawa przeworski 2.140 6,74 318
  Błażowa rzeszowski 2.139 4,23 506
  Narol lubaczowski 2.071 12,42 168
  Dukla krośnieński 2.061 5,48 376
  Cieszanów lubaczowski 1.913 15,06 127
  Iwonicz-Zdrój krośnieński 1.787 5,89 303
  Przecław mielecki 1.775 16,04 111
  Baranów Sandomierski tarnobrzeski 1.456 9,15 159
  Ulanów niżański 1.422 8,20 173
  Kołaczyce jasielski 1.409 7,15 197

Administracja i politykaEdytuj

 
Urząd Wojewódzki w Rzeszowie (popularnie zwany Łubianką)

Samorząd wojewódzkiEdytuj

Organem stanowiącym jest Sejmik Województwa Podkarpackiego, składający się z 33 radnych. Siedzibą sejmiku województwa jest Rzeszów. Sejmik wybiera organ wykonawczy województwa, którym jest Zarząd Województwa Podkarpackiego, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem.

Podział klubów w Sejmiku Województwa Podkarpackiego (stan na 28 listopada 2014 r.)[10]:

Marszałkowie województwa:

Administracja rządowaEdytuj

Organem administracji rządowej jest Wojewoda Podkarpacki, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Rzeszów[11]. Podkarpacki Urząd Wojewódzki w Rzeszowie znajduje się przy ulicy Grunwaldzkiej 15. W ramach urzędu działają także 3 delegatury: w Krośnie, Przemyślu i Tarnobrzegu.

Delegatury urzędu wojewódzkiego obejmują swoim zasięgiem działania:

  • delegatura w Krośnie powiaty: bieszczadzki, brzozowski, jasielski, krośnieński, leski, sanocki i miasto Krosno;
  • delegatura w Przemyślu powiaty: jarosławski, lubaczowski, przemyski, przeworski i miasto Przemyśl;
  • delegatura w Tarnobrzegu powiaty: mielecki, niżański, stalowowolski, tarnobrzeski i miasto Tarnobrzeg[12].

Wojewodowie

Wicewojewodowie

Okręgi wyborczeEdytuj

Okręg wyborczy nr 22 do Sejmu RP (stan na 27 października 2015)

Okręg wyborczy nr 23 do Sejmu RP (stan na 27 października 2015)

Okręg wyborczy nr 54 do Senatu RP (stan na 27 października 2015)

Okręg wyborczy nr 55 do Senatu RP (stan na 27 października 2015)

Okręg wyborczy nr 56 do Senatu RP (stan na 27 października 2015)

Okręg wyborczy nr 57 do Senatu RP (stan na 27 października 2015)

Okręg wyborczy nr 58 do Senatu RP (stan na 27 października 2015)

Okręg wyborczy nr 9 do Parlamentu Europejskiego w Polsce (stan na 25 maja 2014)

GospodarkaEdytuj

 
Black Hawk – średni wielozadaniowy amerykański śmigłowiec transportowy produkowany w PZL Mielec[16]
 
Haubicoarmata Krab produkowana w Hucie Stalowa Wola
 
Wyrzutnia WR-40 Langusta produkowana w Hucie Stalowa Wola
 
Leopard 6 Litre Roadster – luksusowy samochód sportowy produkowany przez Leopard Automobile AB w Mielcu
 
Autosan – marka autobusów produkowanych w Sanoku

W 2012 r. produkt krajowy brutto woj. podkarpackiego wynosił 62,4 mld zł, co stanowiło 3,9% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 29,3 tys. zł (70,0% średniej krajowej), co plasowało podkarpackie na ostatnim miejscu względem innych województw[17].

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. podkarpackiego w 3. kwartale 2011 r. wynosiło 3074,48 zł, co lokowało je na 15. miejscu względem wszystkich województw[18].

We wrześniu 2019 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie obejmowała ok. 72,7 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 7,7% do aktywnych zawodowo[19].

W 2012 r. 7,0% mieszkańców w gospodarstwach domowych woj. podkarpackiego miało wydatki poniżej granicy ubóstwa skrajnego (tzn. znajdowało się poniżej minimum egzystencji)[20].

W 2010 r. produkcja sprzedana przemysłu w woj. podkarpackim wynosiła 30,8 mld zł, co stanowiło 3,1% produkcji przemysłu Polski. Sprzedaż produkcji budowlano-montażowej w podkarpackim wynosiła 5,6 mld zł, co stanowiło 3,5% tej sprzedaży Polski[21].

Podkarpackie gospodarstwa rolne są jednak bardzo rozdrobnione, co bardzo negatywnie wpływa na ich rentowność i rzadko kiedy jest jedynym źródłem utrzymania rodziny[22].

Na terenie województwa podkarpackiego funkcjonuje największy w Polsce klaster przemysłu lotniczego – Dolina Lotnicza. Cechuje go duża koncentracja firm przemysłu lotniczego, ośrodków naukowo-badawczych oraz rozwinięte zaplecze edukacyjne i szkoleniowe. Centrum Doliny Lotniczej znajduje się w stolicy regionu Rzeszowie, a głównymi ośrodkami Doliny Lotniczej obok Rzeszowa są największe przemysłowe miasta województwa: Mielec, Krosno, Dębica, Stalowa Wola oraz Sędziszów Małopolski oraz miasta spoza regionu Bielsko-Biała i Świdnik. W większości z tych miast funkcjonują porty lotnicze Rzeszów: RZE, Świdnik LUZ oraz czynne cywilne lotniska sportowe: lotnisko Bielsko-Biała Aleksandrowice, Lotnisko Krosno, lotnisko Mielec, Lotnisko Stalowa Wola-Turbia.

Surowcami kopalnymi są siarka, ropa naftowa oraz gaz ziemny. Surowce mineralne są wydobywane głównie w górzystej, południowej części województwa: piaskowce, wapienie, gipsy (w tym gips alabastrowy), glinki ceramiczne, piaski (w tym piaski szklarskie) i żwiry, a także torf, wody mineralne i geotermalne[23]. Swoją siedzibę mają tutaj największe polskie koncerny naftowo – gazowe: PGNiG Technologie w Krośnie oraz jeden z trzech polskich oddziałów PGNiG w Sanoku. W okolicach Rzeszowa oraz Sanoka znajdują się największe w Polsce podziemne magazyny gazu ziemnego w Brzeźnicy, Husowie, Strachocinie oraz Swarzowie. Ze względu na duże złoża ropy naftowej zlokalizowano tutaj trzy rafinerie w Jaśle, Jedliczu oraz Gorlicach.

Specjalne strefy ekonomiczne:

Parki przemysłowe i technologiczne:

TransportEdytuj

Transport drogowyEdytuj

  • Gęstość dróg krajowych w regionie wynosi 4,2 km/100 km²,
  • Gęstość dróg wojewódzkich w regionie wynosi 8,8 km/100 km²,
  • Gęstość dróg powiatowych w regionie wynosi 36,0 km/100 km²,
  • Gęstość dróg gminnych w regionie wynosi 30,6 km/100 km²[24].

Autostrady:

Drogi ekspresowe:

Drogi krajowe

Transport kolejowyEdytuj

 
Rzeszów Główny – widok z kładki na budynek dworca

Tabor kolejowyEdytuj

Województwo podkarpackie jest właścicielem 26 pojazdów zakupionych przez Urząd Marszałkowski.

Seria Typ Numery Liczba Producent Użytkownik Źródło
EN62A Elf II 21WEb 101 ÷ 105 5 Pesa Bydgoszcz Przewozy Regionalne [25]
EN63 Impuls 36WE 001 1 Newag Przewozy Regionalne [26]
EN63A Impuls 36WEa 019 1 Newag Przewozy Regionalne [27]
EN64 Acatus Plus 40WE 001, 005 2 Pesa Bydgoszcz Przewozy Regionalne [28]
EN76A Elf II 22WEf 101 ÷ 102 2 Pesa Bydgoszcz Przewozy Regionalne [29][30]
EN98 Impuls 37WE 001 ÷ 002 2 Newag Przewozy Regionalne [31]
SA103 214Ma 001 ÷ 002 2 Pesa Bydgoszcz Przewozy Regionalne [32]
SA109 212M 007, 010 2 Kolzam Przewozy Regionalne [32]
SA134 218Md 022, 029 2 ZNTK „Mińsk Mazowiecki” Przewozy Regionalne [32]
SA135 214Ma 010 ÷ 014 5 ZNTK „Mińsk Mazowiecki” Przewozy Regionalne [32]
SA140 222Ma 001 ÷ 002 2 Newag Przewozy Regionalne [33]

Koleje wąskotoroweEdytuj

Transport lotniczyEdytuj

 
Nowy terminal pasażerski Rzeszów-Jasionka

Port lotniczy Rzeszów-Jasionka (międzynarodowy)

Przejścia graniczneEdytuj

Drogowe:

Kolejowe:

Lotnicze przejścia graniczne:

KulturaEdytuj

Instytucje kultury samorządu województwa:

Nauka i oświataEdytuj

Zamki i pałaceEdytuj

 
Zamek w Krasiczynie
 
Pałac Sroczyńskich w Jaśle, miejsce urodzenia Hubala

Lista zamków i pałaców woj. podkarpackiego[potrzebny przypis]:

Bezpieczeństwo publiczneEdytuj

W województwie podkarpackim działa centrum powiadamiania ratunkowego, które znajduje się w Rzeszowie i które obsługuje zgłoszenia alarmowe kierowane do numerów alarmowych 112, 997, 998 i 999[35].

Opieka zdrowotnaEdytuj

 
Szpitalny Oddział Ratunkowy – Szpital Specjalistyczny w Sanoku
 
Szpital Specjalistyczny w Jaśle
 
Szpital Powiatowy im. PCK w Nisku
 
Szpital Specjalistyczny – Podkarpacki Ośrodek Onkologiczny im. ks. B. Markiewicza w Brzozowie
 
Szpital im. Ojca Pio w Sędziszowie Małopolskim

Szpitale w Rzeszowie[36]:

  • Wojewódzki Szpital Specjalistyczny im. Fryderyka Chopina w Rzeszowie,
  • Szpital Wojewódzki nr 2 w Rzeszowie,
  • Szpital Miejski im. Jana Pawła II w Rzeszowie,
  • Szpital MSWiA w Rzeszowie,
  • Szpital Specjalistyczny – Zespół Gruźlicy i Chorób Płuc w Rzeszowie,
  • Szpital Specjalistyczny „Pro-Familia”,

Szpitale w Przemyślu:

  • Szpital Wojewódzki im. św. Ojca Pio w Przemyślu,
  • Szpital Miejski z Przychodnią w Przemyślu (dawniej Szpital Wojskowy nr. 114),
  • Wojewódzki Podkarpacki Szpital Psychiatryczny w Żurawicy,

Szpital w Stalowej Woli:

  • Powiatowy Szpital Specjalistyczny w Stalowej Woli

Szpital w Krośnie:

  • Wojewódzki Szpital Podkarpacki im. Jana Pawła II w Krośnie,

Szpital w Tarnobrzegu:

  • Wojewódzki Szpital im.Zofii z Zamoyskich Tarnowskiej w Tarnobrzegu,

Szpital w Mielcu:

  • Szpital Powiatowy im. Edmunda Biernackiego w Mielcu,

Szpital w Dębicy:

  • Zespół Opieki Zdrowotnej w Dębicy,

Szpital w Jarosławiu:

  • Centrum Opieki Medycznej w Jarosławiu,
  • Specjalistyczny Psychiatryczny Zespół Opieki Zdrowotnej w Jarosławiu,

Szpital w Sanoku:

Szpital w Jaśle:

  • Szpital Specjalistyczny w Jaśle,

Szpital w Łańcucie:

  • Szpital św. Michała Archanioła w Łańcucie,

Szpital w Przeworsku:

  • Szpital Rejonowy w Przeworsku,

Szpital w Ropczycach:

  • Zespół Opieki Zdrowotnej w Ropczycach,

Szpital w Nisku:

  • Szpital Powiatowy im. Polskiego Czerwonego Krzyża w Nisku,

Szpital w Leżajsku:

  • Samodzielny Publiczny Zespół Opieki Zdrowotnej w Leżajsku,

Szpital w Lubaczowie:

  • Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Lubaczowie,

Szpital w Nowej Dębie:

  • Samodzielny Publiczny Zespół Zakładów Opieki Zdrowotnej Nowej Dębie,

Szpital w Ustrzykach Dolnych:

  • Samodzielny Publiczny Zespół Opieki Zdrowotnej w Ustrzykach Dolnych,

Szpital w Kolbuszowej:

  • Samodzielny Publiczny Zespół Opieki Zdrowotnej w Kolbuszowej,

Szpital w Strzyżowie:

  • Zespół Opieki Zdrowotnej w Strzyżowie,

Szpital w Brzozowie:

Szpital w Sędziszowie Młopolskim:

  • Oddziały Szpitala Powiatowego pod wezwaniem Ojca Pio w Sędziszowie Młopolskim,

Szpital w Lesku:

Szpital w Górnie:

Uzdrowiska w Województwie Podkarpackim:

PolicjaEdytuj

Podkarpacka policja posiada 17 jednostek powiatowych i 4 miejskie. Komenda Wojewódzka Policji znajduje się w Rzeszowie[37].

Straż pożarnaEdytuj

 
Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej w Sanoku

Główną siedzibą straży pożarnej jest Komenda Wojewódzka Państwowej Straży Pożarnej w Rzeszowie. Na terenie województwa działa 17 komend powiatowych oraz 4 komendy miejskie PSP. Na obszarze stworzono 27 jednostek ratowniczo-gaśniczych, na bazie kilku z nich powstało kilka grup specjalistycznych: 2 – ratownictwo chemiczno-ekologiczne (Nowa Sarzyna, Rzeszów), 5 – ratownictwo wodno-nurkowe (Tarnobrzeg, Przemyśl, Sanok, Brzozów, Jasło), 2 – ratownictwo wysokościowe (Rzeszów, Krosno)[38].

WojskoEdytuj

Jednostki wojskowe w województwie podkarpackim:

Wojskowe Komendy Uzupełnień w Województwie Podkarpackim:

Ochrona środowiskaEdytuj

 
Panorama Bieszczadów Wysokich z Rozsypańca

Parki narodoweEdytuj

Parki krajobrazoweEdytuj

Obszary Natura 2000Edytuj

Obszary specjalnej ochrony ptaków:

Obszary specjalnej ochrony siedlisk:

Rezerwaty przyrodyEdytuj

Według stanu na dzień 1 stycznia 2005 roku w województwie jest 94 rezerwatów przyrody o łącznej powierzchni 10733,10 ha, czyli 0,6% powierzchni województwa.

Podział rezerwatów według typu:

  • 40 leśnych
  • 25 florystycznych
  • 6 torfowiskowych
  • 3 faunistycznych
  • 13 krajobrazowych
  • 6 geologicznych
  • 1 faunistyczny, wodny
Zobacz więcej w artykule Rezerwaty przyrody w Polsce, w sekcji województwo podkarpackie.

ReligiaEdytuj

 
Gotyckie prezbiterium katedry w Przemyślu

Zdecydowana większość mieszkańców województwa podkarpackiego należy do Kościoła rzymskokatolickiego[39]. Na terenie województwa znajdują się części: metropolia lubelska, metropolia krakowska oraz metropolia przemyska w której skład wchodzi: archidiecezja przemyska w całości oraz dwie diecezje w częściach: diecezja rzeszowska, diecezja zamojsko-lubaczowska. Działa również Kościół Greckokatolicki, Kościół Polskokatolicki, Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny, Kościoły protestanckie oraz Świadkowie Jehowy.

Na terenie województwa podkarpackiego znajdują się ważne sanktuaria katolickie: Sanktuarium Grobu Bożego w Przeworsku, Sanktuarium Pasyjno-Maryjne w Kalwarii Pacławskiej, Sanktuarium MB Pocieszenia w Leżajsku, Sanktuarium MB Miłosierdzia w Starej Wsi, Sanktuarium MB Saletyńskiej w Dębowcu, Sanktuarium Świętego Jana w Dukli.

W Miejscu Piastowym położony jest dom macierzysty Zgromadzeń Świętego Michała Archanioła (michalitów i michalitek), zaś w Starej Wsi koło Brzozowa dom generalny służebniczek starowiejskich.

Produkty tradycyjneEdytuj

Na liście produktów tradycyjnych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi znajduje się 173 produktów z województwa podkarpackiego (21 grudnia 2014) najwięcej w Polsce[40]:

Osobny artykuł: Kuchnia podkarpacka.

SportEdytuj

Z tym tematem związana jest kategoria: Sport w województwie podkarpackim.

Piłka nożnaEdytuj

Najbardziej utytułowanym klubem piłkarskim w województwie jest Stal Mielec, dwukrotny mistrz Polski w sezonach 1972/73 i 1975/76, wicemistrz 1974/75, finalista Pucharu Polski 1975/76 oraz jeden z dwóch polskich ćwierćfinalistów Pucharu UEFA w historii (edycja 1975/76)[41]. W czasach świetności klubu, które przypadły na lata 70. XX wieku, grało w nim wielu reprezentantów Polski i innych czołowych piłkarzy. Na początku lat 90. główny sponsor klubu, PZL Mielec, popadł w poważne tarapaty finansowe, a wraz z nim klub. W sezonie 2014/2015 drużyna seniorów gra w II lidze[42], jednak trofea zdobywają młodzi piłkarze (Mistrzostwo Polski U-17 w 2007, wicemistrzostwo U-19 w 2007).

Stal Mielec nie jest jedynym klubem województwa, który osiągał sukcesy. W rozgrywkach najwyższej ligi w Polsce brały udział również Stal Rzeszów, Stal Stalowa Wola, Siarka Tarnobrzeg, oraz Igloopol Dębica. Stal Rzeszów w 1975 roku zdobyła Puchar Polski.

W sezonie 2014/2015 województwo nie ma żadnego reprezentanta w Ekstraklasie,w I lidze gra Stal Mielec. Natomiast dwa zespoły: Siarka Tarnobrzeg, Stal Stalowa Wola grają w II lidze[43].

SiatkówkaEdytuj

 
Asseco Resovia – Mistrz PlusLigi 2012

Szczególnie zasłużonym klubem jest Resovia, który święcił największe triumfy w latach 70. i 80. Resovia jest siedmiokrotnym Mistrzem Polski, trzykrotnym zdobywcą Pucharu Polski oraz Klubowym Wicemistrzem Świata z 1974 roku. Obecnie drużyna powraca do świetności – w 2004 roku, po dwunastoletniej przerwie, wywalczyła awans do Polskiej Ligi Siatkówki, a w latach 2009, 2010 i 2011 stawała na podium Mistrzostw Polski. 22.04.2012 po 37-latach Asseco Resovia zdobyła tytuł Mistrza Polski. W 2013 zespół z Rzeszowa powtórzył ten sukces. Zespół zajął też 2. miejsce w Pucharze CEV w sezonie 2011/2012.

Również siatkarze Stali Mielec odnosili sukcesy – mężczyźni w 1976 roku zdobyli Puchar Polski, kobiety zaś w 2000 roku wicemistrzostwo Polski i ćwierćfinał Pucharu Konfederacji CEV w 2003 roku.

W sezonie 2011/2012 województwo w PlusLidze reprezentowali siatkarze Resovii, w 1 lidze kobiet zaś siatkarki Stal Mielec S.A.

Od sezonu 2014/2015 w kobiecej Orlen Lidze występuje zespół KS DevelopRes Rzeszów.

ŻużelEdytuj

 
Żużlowcy Stali Rzeszów w trakcie pojedynku w sezonie 2009

Stal Rzeszów od lat reprezentuje województwo w najważniejszych rozgrywkach, klub ten wielokrotnie zdobywał medale wszystkich kolorów w Mistrzostwach Polski. W drugiej lidze startuje zespół KSM Krosno.

KoszykówkaEdytuj

W obecnej chwili Siarka Tarnobrzeg oraz MOSiR Krosno grają w Polskiej Lidze Koszykówki. W I lidze mężczyzn grają Sokół Łańcut, Polonia Przemyśl.

W sezonie 1975 największym osiągnięciem w koszykówce było zdobycie przez Resovię tytuł mistrza Polski. W 1994 i 1995 Polonia Przemyśl zdobyła srebrny i brązowy medal Mistrzostw Polski.

Piłka ręcznaEdytuj

W ZPRP zrzeszonych jest 15 klubów z województwa podkarpackiego, z czego zdecydowaną większość stanowią kluby uczniowskie i szkolne[44]. Stal Mielec zdobyła tytuł Wicemistrza Polski w 1975 roku i Puchar Polski w 1971 roku[41]. Od sezonu 2010/2011 gra w PGNiG Superlidze Mężczyzn, zakończyła tenże sezon na czwartym miejscu. Czuwaj Przemyśl od sezonu 2010/2011 startuje w rozgrywkach I ligi. Juvenia Rzeszów i Orzeł Przeworsk występują na parkietach II ligi[45]. W żeńskiej 1 lidze występują dwa jarosławskie zespoły - TS MKS SAN Jarosław i SPR JKS Jarosław.

Tenis stołowyEdytuj

Forbet-OWG Tarnobrzeg jest najlepszym zespołem Ekstraklasy Kobiet; 19-krotny Drużynowy Mistrz Polski (sezony 1990/91 do 2004/05 oraz od 2006/07 do 2009/2010); 2. miejsce w Pucharze Europy: 1998/99; 2. miejsce w Pucharze ETTU: 2007/2008 i 2009/2010; 1. miejsce w Pucharze ETTU: 2008/2009. W męskiej ekstraklasie zespół reprezentują z powodzeniem 2 kluby: AZS Politechnika Rzeszów i PKS Kolping FRAC Jarosław.

SzachyEdytuj

Hokej na lodzieEdytuj

 
Lodowisko Arena Sanok w Sanoku
 
Lodowisko Arena Sanok w środku

Jedynym reprezentantem województwa, który bierze udział w rozgrywkach Polskiej Hokej Ligi jest Ciarko PBS Bank STS Sanok. Jest to zarazem najbardziej utytułowany klub województwa, który zdobył złoty medal Mistrzostw Polski w 2012[46] i 2014 roku oraz Puchar Polski w 2011[47] i 2012[48].

Regiony partnerskieEdytuj

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g Urząd Statystyczny w Rzeszowie, rzeszow.stat.gov.pl [dostęp 2019-11-21].
  2. a b Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-05-20].
  3. Logo województwa podkarpackiego. [dostęp 2014-12-21].
  4. geoportal.gov.pl. geoportal.gov.pl. [dostęp 2013-07-27].
  5. Raport o stanie lasów w Polsce 2012, Warszawa: Centrum Informacyjne Lasów Państwowych, 2013, s. 78, ISSN 1641-3229.
  6. Hydrografia Bieszczadów, bieszczady.pl, 29 stycznia 2003 [dostęp 2008-12-01] [zarchiwizowane z adresu 2012-02-13].
  7. odyssei.com. [dostęp 1 grudnia 2008].
  8. Mapa subregionów województwa podkarpackiego (GUS).
  9. a b http://www.polskawliczbach.pl/podkarpackie, w oparciu o dane GUS.
  10. Wybory samorządowe 2014 do sejmiku województwa podkarpackiego. Oficjalne wyniki. echodnia.eu, 28 listopada 2014.
  11. (Art. 3.) Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. (Dz.U. z 1998 r. nr 96, poz. 603).
  12. (§ 8. Statut PUW w Rzeszowie) Zarządzenie Nr 134/09 Wojewody Podkarpackiego z dnia 18 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Podkarpackiego z 2009 r., Nr 41, poz. 1183).
  13. Lucyna Podhalicz wicewojewodą podkarpackim - Podkarpacki Urząd Wojewódzki w Rzeszowie, rzeszow.uw.gov.pl [dostęp 2018-02-17] (pol.).
  14. Będzie nowy wicewojewoda podkarpacki? Ze stanowiska odchodzi Lucyna Podhalicz. rzeszow.wyborcza.pl, 30 stycznia 2020. [dostęp 2020-02-15].
  15. Nominacje. Jolanta Sawicka nowym wicewojewodą podkarpackim. Zastąpi Lucynę Podhalicz. rzeszow.wyborcza.pl, 30 stycznia 2020. [dostęp 2020-02-15].
  16. Mielec: Mission Black Hawk.
  17. Rocznik Statystyczny Województw 2014, Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 12 stycznia 2015, s. 625, ISSN 1230-5820.
  18. Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 28 listopada 2011 r. (M.P. z 2011 r. nr 108, poz. 1099).
  19. GUS, Bezrobotni zarejestrowani i stopa bezrobocia. Stan w końcu września 2019 r., stat.gov.pl [dostęp 2019-11-22] (pol.).
  20. Ubóstwo w Polsce w 2013 r.. Główny Urząd Statystyczny, 2012-05-31. s. 20. [dostęp 2014-10-27].
  21. Rocznik Statystyczny Województw 2011 (wybrane tablice), Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 24 stycznia 2012, s. 58–59, ISSN 1230-5820.
  22. Gospodarka województw podkarpackiego. [dostęp 2011-11-11].
  23. Bogactwa naturalne województwa podkarpackiego. [dostęp 2011-11-11].
  24. http://www.pbpp.pl/pliki/ZAKONCZONE/III%20-%20INFRASTRUKTURA%20TECHNICZNA.pdf.
  25. Komplet trzyczłonowych Elfów2 na Podkarpaciu (pol.). inforail.pl, 2018-06-07. [dostęp 2018-07-17].
  26. Luksusowy Impuls 36WE już w Rzeszowie (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2013-11-20. [dostęp 2013-11-20].
  27. Kolejny Impuls wyjeżdża na tory (pol.). inforail.pl, 2015-03-12. [dostęp 2015-03-12].
  28. Podkarpackie zyskało dwa nowe EZT-y (pol.). kurier-kolejowy.pl, 2014-11-24. [dostęp 2014-12-01].
  29. Czteroczłonowy Elf 2 z opóźnieniem dotarł na Podkarpacie (pol.). 2018-08-21. [dostęp 2018-08-22].
  30. Elf2 w narodowych barwach – mocny akcent na koniec kontraktu z Podkarpacia (pol.). inforail.pl, 2018-09-27. [dostęp 2018-09-27].
  31. Paweł Terczyński. EN98 na Podkarpaciu. „Świat Kolei”. 8/2014, s. 4. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  32. a b c d Paweł Terczyński. Nowe zespoły trakcyjne w województwie podkarpackim. „Świat Kolei”. 4/2014, s. 12–13. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  33. Dwa autobusy szynowe 222Ma uroczyście odebrane na Podkarpaciu (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2018-04-06. [dostęp 2018-05-19].
  34. Wyższa Szkoła Handlowa. [dostęp 30 listopada 2011].
  35. Wykaz NKA dla lokalizacji Ab. Służb Alarmowych 112 (pol.). uke.gov.pl. [dostęp 2014-12-27].
  36. Serwis informacyjny UM Rzeszów – Szpitale i przychodnie.
  37. strona internetowa Policji. [dostęp 2011-11-05].
  38. strona internetowa Straż Pożarnej na Podkarpaciu. [dostęp 2011-11-05].
  39. Katolicy na podkarpaciu. Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego. [dostęp 2014-10-20].
  40. Lista produktów tradycyjnych> woj. podkarpackie. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 2014-12-21].
  41. a b Fabryczny Klub Sportowy (FKS) „PZL – STAL” w Encyklopedii miasta Mielca
  42. Skarb – Stal Mielec. 90minut. [dostęp 2014-11-16].
  43. II liga 2014/2015. 90minut. [dostęp 2014-11-16].
  44. Lista klubów w województwie podkarpackim. ZPRP. [dostęp 2011-06-17].
  45. SZPR: Tabela II ligi grupa IV sezon 2011/2012. 2012-04-02.
  46. Przemysław Urbański: Historyczny sukces – relacja z meczu Ciarko PBS Bank Sanok – Comarch Cracovia. SportoweFakty.pl, 2012-03-14. [dostęp 2012-03-15].
  47. PAP: PP w hokeju na lodzie: Trofeum dla Ciarko KH. SportoweFakty.pl, 2010-12-29. [dostęp 2012-03-15].
  48. Przemysław Urbański: Finał PP: Karne i środkowy palec w stronę trybun – relacja z meczu Aksam Unia Oświęcim – Ciarko PBS Bank Sanok. 2011-12-29. [dostęp 2012-03-15].
  49. a b Kierunki współpracy i regiony partnerskie. Urząd Marszałkowski Województwa Podkarpackiego w Rzeszowie. [dostęp 2014-10-27].

Linki zewnętrzneEdytuj