Otwórz menu główne
Ten artykuł dotyczy województwa ruskiego I Rzeczypospolitej. Zobacz też: województwo lwowskie.

Województwo ruskiewojewództwo Korony Królestwa Polskiego, część prowincji małopolskiej, jednostka administracyjna Królestwa Polskiego (od 1569 w składzie Rzeczypospolitej) istniejąca w latach 1434–1772.

Województwo ruskie
Palatinatus Russiae
województwo
1434 – 1772
Herb
Herb województwa ruskiego
Sentencja: Nunquam quiescit[1]
Państwo  I Rzeczpospolita
Prowincja Małopolska
Data powstania 1434
Siedziba wojewody Lwów
Wojewoda zobacz: wojewodowie ruscy
Siedziba sejmiku Sądowa Wisznia
Popis ziemia lwowska pod Glinianami, ziemia przemyska na błoniach Medyki[2]
Powierzchnia 55200[3] km²
Populacja (1770)
• liczba ludności

1 495 000
• gęstość 18 os./km²
Podział administracyjny
Liczba powiatów 13
Liczba reprezentantów
Liczba senatorów 4
Położenie na mapie Rzeczypospolitej
RON województwo ruskie map.svg
Portal Portal Polska
Województwo ruskie w składzie małopolskiej prowincji Korony Polskiej, 1635

Województwo ruskie powstało na mocy przywileju króla Władysława II Jagiełły. Wszystkie województwa polsko-litewskie mają swe źródło w nadaniu w 1347 przez Kazimierza Wielkiego osobnych statutów – występujących w historiografii pod wspólną nazwą „statuty wiślicko-piotrkowskie” – dla Wielkopolski i Małopolski, a jeszcze głębsze – w rozbiciu dzielnicowym. Po unii lubelskiej Rzeczpospolita Obojga Narodów dzieliła się na województwa wchodzące w skład prowincji małopolskiej, wielkopolskiej oraz Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Stolicą województwa był Lwów, sejmiki generalne województwa odbywały się w Sądowej Wiszni. Diecezja przemyska istniała od 1340, diecezję chełmską utworzono w 1375, w 1412 utworzono archidiecezję lwowską na miejsce istniejącej od 1367 metropolii halickiej.

Po I rozbiorze Polski ziemie te przypadły Austrii, obejmując m.in. Lwów, Przemyśl, Rzeszów, Sanok, Jarosław i Bełz oraz zachodni fragment Podola (Tarnopol). Tereny te uzyskały status kraju koronnego Austrii o oficjalnej nazwie Królestwo Galicji i Lodomerii (niem. Königreich Galizien und Lodomerien). Nawiązując do tytułu Rex Galiciae et Lodomeriae, dyplomacja austriacka starała się uzasadnić prawo monarchów austriackich – jako spadkobierców korony węgierskiej – do zajętych ziem.

Spis treści

GraniceEdytuj

Województwo graniczyło od południa z Królestwem Węgierskim (komitaty Zemplén, Ung i Máramaros), od zachodu z województwem krakowskim, od północy z województwem lubelskim i województwem bełskim, a od wschodu z województwami: podolskim i wołyńskim. W skład województwa wchodziły poszczególne ziemie prowincji małopolskiej:

 
Sztandar ziemi chełmskiej z okresu bitwy pod Grunwaldem

Ziemia chełmskaEdytuj

stolica Chełm

 
Sztandar ziemi halickiej z okresu bitwy pod Grunwaldem

Ziemia halickaEdytuj

stolica Halicz

 
Sztandar ziemi lwowskiej z okresu bitwy pod Grunwaldem

Ziemia lwowskaEdytuj

stolica Lwów, starostwo grodowe, sejmik deputacki i gospodarski

 
Sztandar ziemi przemysko-sanockiej z okresu bitwy pod Grunwaldem

Ziemia przemyskaEdytuj

stolica Przemyśl, starostwo grodowe, sejmik deputacki i gospodarski, powiaty (główne):

 
Delineatio Generalis Camporum Desertorum vulgo Ukraina. Cum adjacentibus Provinciis Mapa Wilhelma Beauplana z 1648 wykonana na zlecenie Władysława IV obejmująca województwa: kijowskie, bracławskie, czernihowskie, podolskie, wołyńskie i wschodnią część województwa ruskiego. Północ na dole mapy

Ziemia sanockaEdytuj

stolica Sanok, starostwo grodowe, sejmik deputacki i gospodarski

Miasta i miasteczkaEdytuj

WojewodowieEdytuj

Osobny artykuł: Wojewodowie ruscy.

Grupy etniczneEdytuj

SądyEdytuj

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Stefan Krzysztof Kuczyński, Polskie herby ziemskie. Geneza, treści, funkcje, Warszawa 1993, s. 214.
  2. Antoni Sozański, Wykład politycznej geografii, rządu i administracyi dawnej Polski przy końcu istnienia całego państwa (1648-1772), Kraków 1889, s. 5.
  3. Ogółem obszar prowincji obejmował wg obliczeń Aleksandra Jabłonowskiego 1169,85 mil².
  4. [1], w spisie treści poz. 10

BibliografiaEdytuj

  • Akta Grodzkie i Ziemskie
  • Lustracja województwa ruskiego, podolskiego i bełskiego 1564-1565, Warszawa (I) 2001, 289 stron. ​ISBN 83-7181-193-4​.
  • Lustracje dóbr królewskich XVI-XVIII wieku. Lustracja województwa ruskiego 1661–1665. Część III ziemie halicka i chełmska. Polska Akademia Nauk – Instytut Historii, 1976;
  • Lustracje województw ruskiego, podolskiego i bełskiego 1564 – 1565, wyd. K. Chłapowski, H. Żytkowicz, cz. 1, Warszawa – Łódź 1992;
  • Lustracje województwa ruskiego 1661-1665, wyd. E. i K. Artanowscy, cz. 3, Ziemia halicka i chełmska, Warszawa 1976;
  • Lustracja województwa ruskiego 1661-1665, cz. 1: Ziemia przemyska i sanocka, wyd. K. Arłamowski i w. Kaput, Wrocław-Warszawa-Kraków, 1970;
  • Aleksander Jabłonowski, Polska wieku XVI, t. VII, Ruś Czerwona, Warszawa 1901 i 1903.
  • Urzędnicy grodzcy i ziemscy lwowscy w latach 1352–1783. Karol Maleczyński, Lwów 1938