Łańcut

miasto i gmina w województwie podkarpackim
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Łańcut (ujednoznacznienie).

Łańcutmiasto w Polsce położone w województwie podkarpackim, na granicy Podgórza Rzeszowskiego i Pradoliny Podkarpackiej. Siedziba władz powiatu i gminy. Leży w dawnej ziemi przemyskiej[4].

Łańcut
miasto i gmina
Ilustracja
Zamek Lubomirskich i Potockich
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Powiat łańcucki
Aglomeracja rzeszowska
Burmistrz Rafał Kumek
Powierzchnia 19,42[1] km²
Populacja (31.12.2017)
• liczba ludności
• gęstość

17 777[2][3]
915,4 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 17
Kod pocztowy 37-100
Tablice rejestracyjne RLA
Położenie na mapie powiatu łańcuckiego
Mapa konturowa powiatu łańcuckiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Łańcut”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Łańcut”
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Łańcut”
Ziemia50°04′05″N 22°13′47″E/50,068056 22,229722
TERC (TERYT) 1810011
SIMC 0974529
Urząd miejski
pl. Sobieskiego 18
37-100 Łańcut
Strona internetowa
BIP
Glorieta w parku zamkowym po remoncie

Łańcut należy do województwa podkarpackiego, leżąc 16 km na wschód od jego stolicyRzeszowa. Przez tereny miasta przebiega autostrada A4, która łączy zachód Europy z Ukrainą.

Według danych z 1 stycznia 2018 Łańcut liczył 17 777 mieszkańców[2].

HistoriaEdytuj

Osobny artykuł: Historia Łańcuta.

Miasto założone zostało przez króla Kazimierza Wielkiego. Lokacja miasta na prawie magdeburskim nastąpiła w roku 1349 z nadania księcia Władysława Opolczyka w dolinie rzeki Wisłok.

Król sprowadził kolonistów niemieckich (zob. Głuchoniemcy[5]) z miasta Landshut (‘strażnica kraju’) w Bawarii[6][7]. Jest to zatem nazwa przeniesiona (ponowiona) przez kolonistów na nowo założone miasto, a następnie adaptowana fonetycznie z języka niemieckiego do polskiego[8]. W pobliżu Łańcuta założono w roku 1450 niemiecką wieś Helwigau. Ludność niemiecka z okolic Łańcuta zachowała swoją odrębność językową do pierwszej połowy XVIII wieku[9].

Nazwa miasta notowana była w formach: Landshut, Lanczuth (1375), Landssuth (1381), Lanchth (1384), Lanczuth (1494), jeszcze w roku 1650 Landshut[10].

W XV wieku wybudowano zamek początkowo drewniany, który do XVI wieku dawał odpór najazdom tatarskim.

W 1635 roku Łańcut uzyskał prawo składu[11].

W wyniku I rozbioru Polski w 1772 r. miasto stało się częścią Austrii, wchodząc w skład Galicji.

W latach 1918–1921, podczas wojny polsko–bolszewickiej, Łańcut był miejscem przetrzymywania jeńców z Ukraińskiej Armii Halickiej (powstał w nim pierwszy obóz w Polsce)[12].

Podczas okupacji niemieckiej administracja tzw. Generalnego Gubernatorstwa wprowadziła dla miasta w 1941 roku nazwę Landshut.

Struktura powierzchniEdytuj

Łańcut ma obszar 19,43 km² (2002)[13], w tym:

  • użytki rolne: 59%
  • użytki leśne: 2%

Miasto zajmuje 4,3% powierzchni powiatu.

DemografiaEdytuj

Osobny artykuł: Ludność Łańcuta.

Miasto liczyło w 2008 roku 18025 mieszkańców (31 grudnia 2008)[14]. Dane z 31 grudnia 2008 r.[15]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób % osób % osób %
Populacja 18 025 100 9493 52,67 8532 47,33
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
928,0 488,8 439,2
  • Piramida wieku mieszkańców Łańcuta (2014)[16].
     

Zabytki i atrakcje turystyczneEdytuj

Zabytki i atrakcje turystyczne Łańcuta
Widok zamku od strony Ogrodu Włoskiego
Ogród Różany
Zameczek romantyczny
Stary kort tenisowy
Oranżeria (1799–1802) – wejście
Kolekcja powozów z XIX i początku XX w.
Ogród Włoski – rzeźba Bachus na panterze

GospodarkaEdytuj

PrzemysłEdytuj

  • Fabryka śrub „Śrubex” SA[17] obecnie „Koelner” SA[18][19]
  • Łańcucka Fabryka Wódek „Polmos Łańcut
  • Zakład Poligraficzny „Techgraf”
  • Zakłady odzieżowe „Vipo
  • Lancerto S.A.

HandelEdytuj

Łańcut jest ośrodkiem usługowym dla mieszkańców regionu.

TransportEdytuj

Przez Łańcut przebiega linia kolejowa KrakówMedyka o znaczeniu międzynarodowym ze stacją kolejową.

OświataEdytuj

 
Liceum Ogólnokształcące nr 1

Obecnie w Łańcucie działają 4 szkoły podstawowe, 2 gimnazja, 4 licea ogólnokształcące oraz 4 profilowane, 6 szkół zawodowych i technicznych. Działają również szkoła artystyczna oraz szkoła policealna. Od roku 2007 funkcjonuje Powiatowe Centrum Kształcenia Praktycznego i Edukacji Zawodowej. W Łańcucie istnieje również Uniwersytet Trzeciego Wieku.

Szkoły podstawoweEdytuj

  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego (ul. Piłsudskiego 7)
  • Szkoła Podstawowa nr 2 im. ks. Jana Twardowskiego (ul. Kościuszki 17)
  • Szkoła Podstawowa nr 3 im. 10 Pułku Strzelców Konnych (ul. 29 Listopada 21)
  • Szkoła Podstawowa nr 4 im. Jana Pawła II w Łancucie (ul. Kochanowskiego 6)

Szkoły ponadgimnazjalneEdytuj

  • I Liceum Ogólnokształcące im. Henryka Sienkiewicza
  • Zespół Szkół Nr 1 im. Janusza Korczaka (ul. Grunwaldzka 11)
  • Medyczna Szkoła Policealna (ul. Grunwaldzka 11)
  • Zespół Szkół Nr 2 im. Jana Kochanowskiego (ul. Podzwierzyniec 41)
  • Zespół Szkół nr 3 im. M. Kopernika
  • Zespół Szkół Technicznych (ul. Armii Krajowej 51A)
  • Centrum Kształcenia Praktycznego i Edukacji Zawodowej im.Felicjana Dzierżanowskiego (ul. Armii Krajowej 51)

Szkoły artystyczneEdytuj

  • Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia im. T. Leszetyckiego w Łańcucie (ul. 3 Maja 19)
  • Szkoła Muzyczna I i II st. Łańcuckiego Towarzystwa Muzycznego (z uprawnieniami szkoły publicznej) (ul. 3 Maja 19)

ReligiaEdytuj

 
Kościół farny św. Stanisława
 
Kościół św. Józefa

Kościół katolickiEdytuj

W Łańcucie mają swoją siedzibę dwa dekanaty należące do archidiecezji przemyskiej:

Kościół Adwentystów Dnia SiódmegoEdytuj

Świecki Ruch Misyjny „Epifania”Edytuj

  • Zbór w Łańcucie, ul. Czarnieckiego 22

Świadkowie JehowyEdytuj

SportEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. „Powierzchnia i Ludność w Przekroju Terytorialnym”, 2013-07-26. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507. 
  2. a b Łańcut w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2016-01-11] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  3. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018 r.
  4. „Historia. Pismo młodych historyków”, r. 1: Wieki średnie. Stowarzyszenie Kół Naukowych Historyków Studentów, Kraków 1993, s. 212.
  5. Ut testat Metrika Koronna, 1658, „quod Saxones alias Głuszy Niemcy około Krosna i Łańcuta osadzeni są iure feudali alias libertate saxonica”, [w:] Ks. dr Henryk Borcz: Parafia Markowa w okresie staropolskim. Markowa sześć wieków, 2005, s. 72–189.
  6. Prof. Stanisław Rospond: Słownik etymologiczny miast i gmin, Ossolineum 1984, ​ISBN 83-04-01090-9​.
  7. Marcin Kromer: Historia Polski l.12.
  8. Polska z Miodkiem – (34) Łańcut, Rzeszów. TVP Polonia, 20.12.1015, godz. 17:25 (powtórka: 21.12.2015, godz. 00:40).
  9. Prof. Barbara Czopek-Kopciuch: Adaptacje niemieckich nazw miejscowych w języku polskim, 1995, ​ISBN 83-85579-33-8​.
  10. Polonia Regnum, et Silesia Ducatus. Mapa Matthäusa Meriana z 1650, na podstawie map Willema Blaeu Janszoona (1571–1638).
  11. Stan Lewicki: Historja handlu w Polsce na tle przywilejów handlowych: (prawo składu), Warszawa 1920, s. 139.
  12. Jeńcy bolszewiccy w Polsce.
  13. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset, dostęp 14. września 2010.
  14. Lucyna Nowak, Joanna Stańczyk, Agnieszka Znajewska, Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.), Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2009, ISSN 1734-6118 [zarchiwizowane z adresu 2013-10-29].
  15. GUS – Ludność Polski 2008.
  16. Łańcut w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2016-01-11] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  17. Fabryka śrub na giełdzie (pol.). 2004-12-29. [dostęp 2010-05-16].
  18. Firma – Historia (pol.). [dostęp 2010-05-16].
  19. Koelner – O spółce. [dostęp 2010-05-11].
  20. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2017-01-15].
  21. Historia klubu Stal Łańcut
  22. Portal 90 minut.pl

Linki zewnętrzneEdytuj