Kielce

miasto w województwie świętokrzyskim
Zobacz też: inne znaczenia.

Kielcemiasto na prawach powiatu w południowo-wschodniej Polsce, stolica województwa świętokrzyskiego. Położone w Górach Świętokrzyskich, nad rzeką Silnicą, historycznie w Małopolsce. Centralny ośrodek aglomeracji kieleckiej, stanowi regionalne centrum gospodarcze, naukowe, kulturalne oraz wystawienniczo-targowe. Według danych GUS z 31 grudnia 2020 roku, w Kielcach mieszkało 193 415 osób[3].

Kielce
miasto na prawach powiatu
Ilustracja
ul. Sienkiewicza, Pałac Biskupów Krakowskich, Bazylika katedralna, plac Artystów, pomnik Homo Homini, Kadzielnia
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  świętokrzyskie
Aglomeracja kielecka
Prawa miejskie przed 1259
Prezydent Bogdan Wenta
Powierzchnia 109,65[1] km²
Wysokość od 260 do 408 m n.p.m.
Populacja (01.01.2021)
• liczba ludności
• gęstość

193 415[2]
1763,9 os./km²
Strefa numeracyjna 41
Kod pocztowy 25-001 do 25-900
Tablice rejestracyjne TK
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa konturowa województwa świętokrzyskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Kielce”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum po prawej na dole znajduje się punkt z opisem „Kielce”
Ziemia50°52′27″N 20°38′00″E/50,874167 20,633333
TERC (TERYT) 2661011
SIMC 0945930
Urząd miejski
Rynek 1
25-303 Kielce
Strona internetowa
BIP

Kielce uzyskały lokację miejską przed 1259 rokiem[4]. W ostatniej ćwierci XVI wieku położone były w powiecie chęcińskim województwa sandomierskiego, były własnością biskupstwa krakowskiego[5].

PołożenieEdytuj

Kielce położone są w Górach Świętokrzyskich. W obrębie miasta ulokowane są pasma Kadzielniańskie i Dymińskie. Kielce przecina niewielka rzeka Silnica, będąca prawostronnym dopływem Bobrzy. Na terenie miasta znajduje się szereg rezerwatów przyrody ożywionej i nieożywionej, m.in. Kadzielnia, Karczówka, Ślichowice, Wietrznia, Biesak-Białogon. Ponadto granice administracyjne miasta obejmują sporą część Chęcińsko-Kieleckiego Parku Krajobrazowego. Historycznie i kulturowo Kielce leżą w północnej Małopolsce, w ziemi sandomierskiej. Charakterystyczną mową tego regionu jest tzw. gwara kielecka, którą posługują się mieszkańcy południowej i środkowej części regionu. Miasto charakteryzuje się znaczną różnicą poziomów – od 260 do 408 m n.p.m. (najwyższe wzniesienie: Telegraf, najniżej położone miejsce – dolina Silnicy)[1].

HistoriaEdytuj

Osobny artykuł: Historia Kielc.

EtymologiaEdytuj

Legenda wiąże powstanie Kielc z Mieszkiem, synem Bolesława Szczodrego. Przed ponad 900 laty w miejscu, gdzie dziś leży stolica województwa świętokrzyskiego, były nieprzebyte, pełne zwierzyny lasy, które przyciągały myśliwych. Polował tu także Mieszko. Kiedy w pogoni za zwierzyną zgubił swoich kompanów, wyjechał na nieznaną polanę i strudzony zasnął w trawie. Przyśniło mu się, że został napadnięty przez zbójców, a ci usiłują wlać mu do ust truciznę. Gdy zaczął już tracić siły, nagle objawił mu się św. Wojciech, uniósł pastorał i na ziemi nakreślił kręty szlak, który przemienił się w strumień wody. Mieszko obudził się, nieopodal ujrzał źródło. Woda w nim była smaczna, przejrzysta, taka jak we śnie. Poczuł przypływ nowych sił i szybko odnalazł swój orszak. Odjeżdżając z polany Mieszko zauważył ogromne, białe kły nieznanego zwierzęcia, być może dzika. Zapowiedział, że wybuduje tu gród z kościołem. Niedługo potem zbudowano w sercu puszczy osadę. Na polanie postawiono kościół pw. św. Wojciecha, a strumień, z którego woda przywróciła księciu siły, mianowano Silnicą. Osadę nazwano zaś Kiełce – na pamiątkę znalezionych tajemniczych kłów. Nazwa z biegiem czasu przekształciła się w Kielce.

Najbardziej prawdopodobna etymologiczna teoria wywodzi nazwę miasta od staropolskiego rzeczownika kielce (liczba mnoga od kielec) oznaczającego "kiełki roślinne" i odnosi się do bagnistego terenu na którym rosła ("kiełkowała") niskopienna wierzbina[6].

 
Obóz wojsk rosyjskich pod Kielcami w czasie powstania styczniowego w 1863 roku
 
Kielecki rynek na początku XX w.
 
Józef Piłsudski ze swoim sztabem w Kielcach w 1914
 
Ratusz (2012 r.)

KalendariumEdytuj

GospodarkaEdytuj

Osobny artykuł: Gospodarka Kielc.

Podstawą rozwoju gospodarczego miasta była – począwszy od XV wieku – eksploatacja i przetwórstwo surowców mineralnych: rud żelaza, miedzi i ołowiu oraz marmurów i piaskowców[14]. Po 1945 nastąpił rozwój przemysłu metalowego i maszynowego, powstały Zakłady Urządzeń Chemicznych Armatury Przemysłowej "Chemar" oraz Fabryka Łożysk Tocznych "Iskra"[15]. Dziś rozwija się tu m.in. przemysł budowlany, materiałów budowlanych, elektromaszynowy, a także spożywczy i przetwórczy[16]. W Kielcach swoje siedziby mają m.in. Cersanit, Barlinek, Opoczno, Echo Investment, North Fish, Kolporter, Formaster S.A. Znajdują się tu także zakłady produkcyjne WSP Społem (producent Majonezu Kieleckiego), Kerry Polska, Vive Textile Recycling Sp zoo, Womar, Iskra, Chemar, DS Smith oraz SHL (znana głównie z produkcji motocykli starszej generacji). Targi Kielce są obecnie wiceliderem rynku targowego w Polsce[17]. Od 2006 roku istnieje Kielecki Park Technologiczny, który przyciąga wiele innowacyjnych start-upów i inwestorów[18]. W miejscowości działało Państwowe Gospodarstwo Rybackie Kielce[19].

HandelEdytuj

W ostatnich latach w Kielcach powstały trzy galerie handlowe: Pasaż Świętokrzyski, Galeria Echo oraz Galeria Korona. Wyremontowany został także główny deptak miasta: ulica Sienkiewicza, na której znajduje się kilka domów handlowych oraz wiele mniejszych sklepów, butików i lokali usługowych. Oprócz centrów handlowych, w mieście funkcjonują 2 targowiska miejskie – przy ul. Seminaryjskiej oraz ul. Mielczarskiego, a także kilka mniejszych targowisk położonych przy osiedlach mieszkaniowych.

DemografiaEdytuj

 
Rynek w Kielcach nocą
Osobny artykuł: Rozwój demograficzny Kielc.

Według stanu na dzień 31 grudnia 2020 w Kielcach mieszkało 193 415 osoby[20].

Na koniec czerwca 2021 roku stopa bezrobocia wyniosła 5,5%[20].

Według danych z końca czerwca 2021 roku przeciętny dochód na mieszkańca wynosił 4798,67 zł brutto[20].

  • Wykres liczby ludności Kielc na przestrzeni ostatnich 4 stuleci:

Największą populację Kielce odnotowały w 1991 roku – według danych GUS 215 005 mieszkańców[21]

  • Piramida wieku mieszkańców Kielc w 2014 roku[22].

Administracja publiczna i wymiar sprawiedliwościEdytuj

 
Sąd Okręgowy

Kielce są siedzibą władz powiatu kieleckiego oraz samorządowego województwa świętokrzyskiego.

W Kielcach urzęduje wojewoda świętokrzyski oraz organy administracji niezespolonej takie jak: dyrektor izby celnej, naczelnik urzędu celnego, dyrektor okręgowego urzędu górniczego, naczelnik obwodowego urzędu miar, dyrektor izby skarbowej, naczelnicy pierwszego i drugiego urzędu skarbowego, dyrektor urzędu kontroli skarbowej, dyrektor urzędu statystycznego, szef wojewódzkiego sztabu wojskowego oraz wojskowy komendant uzupełnień. Mieści się tu również oddział Urzędu Dozoru Technicznego, delegatura Najwyższej Izby Kontroli, Izba Administracji Skarbowej, Wojewódzka Stacja Sanitarno- Epidemiologiczna, Wojewódzki Inspektorat Weterynarii, Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Państwowe Gospodarstwo Wodne "Wody Polskie" – Zarząd Zlewni, Świętokrzyski oddział Narodowego Funduszu Zdrowia, Oddział Narodowego Banku Polskiego, Świętokrzyska Izba Lekarska, Okręgowa Izba Aptekarska, Delegatura Urzędu Komunikacji Elektronicznej, a także delegatura Ministerstwa Skarbu Państwa.

W Kielcach znajduje się sąd okręgowy (jednostką nadrzędną jest dla niego Sąd apelacyjny w Krakowie) oraz sąd rejonowy wraz z jednostką powołaną do rozpoznawania spraw gospodarczych i upadłościowych. Od 1 lipca 2005 roku działa również wojewódzki sąd administracyjny. Funkcjonuje prokuratura okręgowa i dwie prokuratury rejonowe: Kielce-Wschód i Kielce-Zachód (obie znajdujące się przy ulicy Sandomierskiej). W kieleckiej dzielnicy Piaski znajduje się areszt śledczy.

ArchitekturaEdytuj

 
Mapa centrum Kielc
 
Gmach Towarzystwa Wzajemnego Kredytu – obecnie BGŻ

ZabytkiEdytuj

Osobny artykuł: Zabytki Kielc.

TurystykaEdytuj

 
Panorama miasta z Pierścienicy, na pierwszym planie wyciąg narciarski i nieistniejąca już skocznia

Kielce są punktem początkowym:

Na terenie miasta znajdują się:

Przez Kielce przechodzi   niebieski szlak turystyczny z Chęcin do Łagowa. Na terenie dawnego kamieniołomu na Kadzielni znajduje się podziemna trasa turystyczna mająca ok. 160 metrów.

Ważną instytucją turystyczną jest Geopark Kielce.

Pomniki i tablice paniątkowe

W Kielcach znajduje się ponad 250 pomników i tablic, nie licząc tych, które tworzą Aleję Sław[24].

PrzyrodaEdytuj

W granicach administracyjnych Kielc znajduje się część Chęcińsko-Kieleckiego Parku Krajobrazowego, Kielecki Obszar Chronionego Krajobrazu, a także 5 rezerwatów przyrody:

Bezpieczeństwo publiczneEdytuj

W Kielcach znajduje się centrum powiadamiania ratunkowego, które obsługuje zgłoszenia alarmowe kierowane do numerów alarmowych 112, 997, 998 i 999[25].

Policja i Straż Miejska

W Kielcach znajduje się Miejska i Wojewódzka Komenda Policji, 4 Komisariaty Policji oraz Komenda Straży Miejskiej.

Straż Pożarna

W Kielcach znajduje się Wojewódzka i Miejska Komenda Państwowej Straży Pożarnej, 3 Jednostki Ratowniczo Gaśnicze oraz jedna Ochotniczej Straży Pożarnej.

Opieka zdrowotnaEdytuj

Kielce posiadają cztery publicznych szpitali[26]:

  • Wojewódzki Szpital Zespolony w Kielcach
  • Świętokrzyskie Centrum Psychiatrii w Morawicy k. Kielc
  • Szpital MSWiA w Kielcach
  • Świętokrzyskie Centrum Onkologii w Kielcach

W mieście znajdują się też dwie prywatne kliniki lekarskie:

  • Szpital Kielecki
  • Świętokrzyskie Centrum Matki i Noworodka w Kielcach

Edukacja i naukaEdytuj

Uniwersytet Jana Kochanowskiego
 
Instytut Chemii UJK
 
Instytut Edukacji Muzycznej UJK
 
Instytut Sztuk Pięknych UJK
 
Centrum Przedsiębiorczości i Biznesu
 
Centrum Języków Obcych
 
Wydział Matematyczno-Przyrodniczy UJK
 
Akademiki UJK
Osobny artykuł: Szkoły w Kielcach.

Kielce są ośrodkiem naukowym w którym znajduje się dwanaście szkół wyższych:

Dzielnice i osiedla KielcEdytuj

 
Dzielnice i osiedla Kielc

Kielce nie posiadają jednolitego, usankcjonowanego ustawą podziału administracyjnego, stąd nie można jednoznacznie określić granic poszczególnych części. W skład miasta wchodzą następujące części: Baranówek, Barwinek, Białogon, Biesak, Bocianek, Bukówka, Cedro Mazur, Cegielnia, Centrum, Osiedle Chęcińskie, Czarnów, Dąbrowa, Dobromyśl, Domaszowice Wikaryjskie, Dyminy, Herby, Jagiellońskie, Karczówka, Łazy, Na Stoku, Nowy Folwark, Niewachlów I, Niewachlów II, Osiedle Jana Czarnockiego, Osiedle Jana Kochanowskiego, Ostra Górka, Pakosz, Panorama, Piaski, Pietraszki, Pod Dalnią, Podhale, Podkarczówka, Pod Telegrafem, Posłowice, Sady, Sandomierskie, Sieje, Sitkówka, Skrzetle, Słoneczne Wzgórze, Słowik, Szydłówek, Ślichowice, Osiedle Świętokrzyskie, Uroczysko, Wielkopole, Wietrznia, Zacisze, Zagórska Południe, Zagórska Północ, Zagórze, Zalesie, Osiedle Związkowiec.

KulturaEdytuj

 
Dom kultury „Zameczek”

Kielce są zdecydowanie centrum kulturalnym regionu, to tutaj odbywa się większość koncertów i imprez kulturalnych.

FestiwaleEdytuj

Cykliczne wydarzenia kulturalne, odbywające się na terenie Kielc.

Instytucje kulturalne działające na terenie KielcEdytuj

MuzeaEdytuj

MediaEdytuj

 
Siedziba Radia Kielce

Historia kieleckich mediów sięga 1870 roku, kiedy to w trudnych czasach przepełnionych carskimi represjami wyszedł pierwszy numer Gazety Kieleckiej, ukazującej się dwa razy w tygodniu w środy i w soboty (wersja zdigitalizowana dostępna w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej). W tym samym roku działalność rozpoczęli redaktorzy periodyku Pamiętnik kielecki, zawierającego artykuły o tematyce historyczno-krajoznawczej. Po II wojnie światowej wydawano dzienniki: „Słowo Ludu” (od 27 września 1949) oraz „Echo Dnia” (od 1971). Historia radiofonii w Kielcach sięga początków lat 50. XX wieku[33]. Wówczas to, 2 października 1952, Radio Kielce nadało swoją pierwszą audycję za pomocą sieci radiowęzłowej rozmieszczonych w całym mieście. Stacja zyskała swój pierwszy nadajnik radiowy w 1957 roku, na terenie ówczesnej siedziby radia przy ul. Świerczewskiego (dziś Jana Pawła II). Sygnał nadawany był na częstotliwości 1484 kHz, zaś jego zasięg wynosił około 20 km wokół miasta. Pierwsza prywatna stacja radiowa w mieście – Radio FaMa rozpoczęło nadawanie 17 września 1995 Pierwszą prywatną telewizją w Polsce była Telewizja Kablowa Kielce, która powstała w 1991 r. Jej dziennikarze przygotowywali programy informacyjne między innymi dla Polsatu. Ostatnim dyrektorem TKK był Władysław Burzawa.

1 stycznia 2005 r., po wielu latach starań, uruchomiono samodzielny oddział Telewizji PolskiejTVP3 Kielce z siedzibą w Kieleckim Centrum Kultury. W 2020 roku została podpisana umowa pomiędzy TVP a konsorcjum PBO Śląsk na budowę świętokrzyskiego oddziału TVP przy ulicy Ściegiennego 2[34]. Oprócz tego w mieście działa Nowa TV Kielce dostępna w sieci telewizji kablowej Vectra, oraz utworzona w 2007 roku z inicjatywy władz miasta Internetowa Telewizja Kielce.

prasa lokalna

rozgłośnie radiowe

lokalne stacje telewizyjne

historyczne media

TransportEdytuj

DrogowyEdytuj

Osobny artykuł: Obwodnica Kielc.

Sieć drogowa na terenie miasta składa się z dróg krajowych, wojewódzkich, powiatowych, gminnych i wewnętrznych. Wszystkimi drogami publicznymi zarządza Miejski Zarząd Dróg w Kielcach[35]. Kielce stanowią węzeł komunikacyjny, przez miasto przebiegają drogi międzynarodowe i krajowe:

Drogi wojewódzkie:

Łączna długość sieci drogowo-ulicznej na terenie miasta wynosi 384 km i obejmuje:

  • drogi krajowe przebiegające przez 9 ulic o łącznej długości 23,1 km;
  • drogi wojewódzkie nr 745, nr 786, nr 761, nr 762 i nr 764 przebiegające przez 17 ulic o łącznej długości 25,5 km;
  • drogi powiatowe, w skład których wchodzi 109 ulic o łącznej długości 114,9 km;
  • drogi gminne obejmujące 446 ulic o łącznej długości 220,9 km;
  • drogi wewnętrzne, położone na gruntach będących własnością gminy Kielce, w skład których wchodzi 69 ulic o łącznej długości 19,6 km (położone są głównie na terenie osiedli mieszkaniowych)[35].

Nawierzchnię twardą ulepszoną (bitumiczną, betonową, z kostki prefabrykowanej) posiada 220,6 km dróg (57,5% wszystkich dróg) – drogi krajowe i wojewódzkie oraz część dróg powiatowych i gminnych. Nawierzchnię twardą nieulepszoną (tłuczniową, żużlową itp.) posiada 32,4 km dróg (8,4% wszystkich dróg). Nawierzchnię gruntową posiada 131 km dróg. (34,1% wszystkich dróg). Na terenie miasta funkcjonuje około 60 ulic nie zakwalifikowanych do żadnej z powyższych kategorii[35].

KolejowyEdytuj

 
Dworzec kolejowy obecnie, na pierwszym planie Pomnik Niepodległości

Transport kolejowy jest obecny w Kielcach od 1885 roku, kiedy to ukończono budowę linii łączącej Iwanogród (Dęblin) z Dąbrową Górniczą, przebiegającej przez centrum miasta. Obecnie Kielce stanowią skrzyżowanie linii kolejowych łączących Warszawę, Kraków i Częstochowę:

W granicach administracyjnych miasta znajduje się stacje kolejowe: dworzec kolejowy Kielce, Kielce Białogon i Kielce Herbskie, przystanki: Kielce Ślichowice (stanowiący część stacji Kielce Herbskie) i Kielce Słowik, oraz przystanek Kielce Piaski z leżącym tuż obok posterunkiem odgałęźnym Piaski koło Kielc. Przez teren miasta przebiegają także dwie łącznice kolejowe:

W planach jest budowa nowej linii kolejowej tzw. 'szprychy nr 7' do Centralnego Portu Komunikacyjnego, która swój bieg będzie miała od Nowego Sącza - Tarnów - Busko Zdrój - Kielce - Opoczno - CPK

LotniczyEdytuj

Osobny artykuł: Port lotniczy Kielce-Obice.

Cywilne lotnisko sportowe Kielce-Masłów, posiadające drogę startową o długości 1155 m, może przyjmować samoloty do 20 pasażerów. Rozmowy pomiędzy władzami województwa a prywatną firmą lotniczą na temat uruchomienia regularnych połączeń zakończyły się fiaskiem[36].

W 2006 zapadła decyzja o lokalizacji nowego portu lotniczego na terenach Obic i Grabowca w gminach Morawica i Chmielnik[37]. W 2012 wykonano pierwsze prace budowlane, polegające na przebudowie napowietrznej linii elektroenergetycznej. Jednakże z końcem 2013 wygasła wydana przez Urząd Lotnictwa Cywilnego promesa zezwalająca na założenie lotniska cywilnego w Obicach. Kilka miesięcy wcześniej Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska uchyliła decyzję środowiskową. Do maja 2014 roku na planowaną inwestycję przeznaczono ponad 31 mln zł[38]. Po przejęciu władzy przez nowego prezydenta Kielc, zaniechano plany budowy portu lotniczego. Obecnie istnieją zamiary przekształcenia terenów, na których port miał powstać, w przestrzeń inwestycyjną[39].

Najbliższe międzynarodowe lotniska znajdują się w Radomiu-Sadkowie, Krakowie-Balicach, Katowicach-Pyrzowicach, Warszawie-Okęciu, Łodzi-Lublinku, Rzeszowie-Jasionce oraz Lublinie-Świdniku.

W 2011 przy ul. Grunwaldzkiej oddano do użytku sanitarne lądowisko, a w 2018 na dachu Szpitala Kieleckiego przy ul. Kościuszki

Komunikacja miejska i podmiejskaEdytuj

Komunikacji miejska w Kielcach funkcjonuje od 22 lipca 1951 roku, gdy powstał Wydział, a następnie Zakład Komunikacji Miejskiej w ramach Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej w Kielcach, istniejący do dzisiaj pod nazwą Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacji.

W 2003 roku, w formie zakładu budżetowego gminy Kielce, powstał Zarząd Transportu Miejskiego z siedzibą przy ul. Głowackiego 4. Organ zarządza i nadzoruje komunikację miejską w imieniu miasta Kielce (tworzy rozkłady, nakłada kary na przewoźnika itp.) Dyrektorem ZTM jest Barbara Damian. Przewoźnikiem jest Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacji, z siedzibą i bazą przy ul. Jagiellońskiej 92.

W latach 2004–2009 liczba pasażerów kieleckiej komunikacji miejskiej spadła z 33,9 mln do 30,3 mln. W następnych czterech latach zaczęła rosnąć, osiągając w 2013 poziom 35,1 mln osób. Główny powód wzrostu stanowiły: zakup 40 autobusów i utworzenie 13 nowych linii komunikacyjnych, zakup Systemu Informacji Pasażerskiej oraz wprowadzenie systemu Kieleckiej Karty Miejskiej[40]. Od 1 lutego 2018 roku na liniach 34, 46, 50, 51 i 54 kursują autobusy hybrydowe (oznaczane numerami seryjnymi 5xxx dla zwykłych i 6xxx dla przegubowych)[41][42].

Obecnie kursuje 61 linii autobusowych, wśród których są dwie linie nocne (N1 i N2) oraz dwie linie bezpłatne, kursujące w centrum miasta (0W i 0Z). W związku z wakacjami, 2 linie zostały zawieszone[43].

Kilkukrotnie, w latach 30. i 80. XX wieku oraz na początku XXI wieku planowano budowę linii tramwajowej w Kielcach[44][45].

Komunikacja międzymiastowaEdytuj

 
Dworzec autobusowy o charakterystycznym kształcie spodka w oddali wieże Kościoła Świętego Krzyża

Historia komunikacji autokarowej w Kielcach sięga 1945, kiedy to powołano Okręgową Bazę PKS. Już w 1946 organizowane były regularne kursy do Krakowa, Warszawy, Jeleniej Góry, Cieplic oraz do ościennych miejscowości. W 1984 oddano do użytku Dworzec PKS w Kielcach, wówczas jeden z najnowocześniejszych tego typu obiektów w Europie. Jego nietypowa architektura oraz nowatorskie rozwiązania komunikacyjne kwalifikują go do grona najciekawszych atrakcji miasta[46]. Po roku 1990 kielecki PKS został przemianowany na Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej SA w Kielcach, od tego czasu prowadzi regularną komunikację pasażerską dalekobieżną i międzynarodową. W listopadzie 2010 roku Ministerstwo Skarbu Państwa podjęło decyzję o postawieniu spółki w stan likwidacji ze względu na złą kondycję finansową. Obecnie Dworzec należy do gminy Kielce. Władze miasta rozpoczęły gruntowną rewitalizację obiektu, która potrwa dwa lata (2018). Miejsce to stanie się centrum komunikacyjnym Kielc[47]. Dworzec otwarto ostatecznie pod koniec sierpnia, natomiast 1 września 2020 roku przyjechały pierwsze busy[48].

Komunikacja prywatnaEdytuj

W Kielcach intensywnie rozwijają się indywidualne usługi przewozowe. Usługi taksówkarskie oferuje 12 korporacji. Kursy dalekobieżne obsługiwane są przez minibusy należące w większości do Świętokrzyskiego Zrzeszenia Transportu Prywatnego. Firma dysponuje dworcem busowym zlokalizowanym przy ul. Żelaznej 18.

PolitykaEdytuj

Mieszkańcy miasta wybierają posłów z okręgu nr 33 (obejmującego całe województwo świętokrzyskie), senatora z okręgu nr 83 (wraz z powiatem kieleckim), a posłów do Parlamentu Europejskiego z okręgu wyborczego nr 10, obejmującego województwa świętokrzyskie i małopolskie.

Dzięki inicjatywie „Kieleckiego Komitetu Referendalnego” 12 czerwca 2016 roku mieszkańcy miasta mieli okazję uczestniczyć w „Referendum w sprawie odwołania prezydenta miasta Kielce Wojciecha Lubawskiego”. Zorganizował je Arkadiusz Stawicki, przedstawiając m.in. listę ponad 150 zarzutów wobec działań ówczesnego prezydenta. Nie zgadzający się z nimi Lubawski, odwołał się do sądu, ten jednak przyznał rację Stawickiemu[49].

Frekwencja wynosiła ok. 20%, by referendum było wiążące potrzebne było 25% czyli 39,371 osób. Niemniej jednak, od czasu referendum, poparcie dla Wojciecha Lubawskiego spadło o ok. 10-15%, utrzymując się na poziomie 30-35% w sondażach. Potwierdziły to również wyniki ostatnich wyborów samorządowych.

4 listopada 2018 roku, w drugiej turze wyborów samorządowych, prezydentem został wybrany Bogdan Wenta.

SportEdytuj

 
Mecz el. ME 2008 Polska – Armenia

W mieście funkcjonuje 113 zarejestrowanych klubów i stowarzyszeń sportowych[50]. Do dyspozycji mieszkańców udostępniona jest bogata baza sportowa, na którą składa się m.in. jeden z najnowocześniejszych stadionów piłkarskich w Polsce – Stadion Miejski w Kielcach, 9 hal sportowych (w tym Hala Legionów z widownią na 4200 miejsc), Stadion Lekkoatletyczny przy ul. Bocznej 15 oraz 5 krytych pływalni. W miejscowości Miedziana Góra, 12 km od centrum miasta znajduje się Tor wyścigowy Kielce, będący jednym z 2 tego typu obiektów w Polsce[51]. Do najbardziej utytułowanych kieleckich klubów sportowych należą:

  • Błękitni Kielce – nieistniejący klub sportowy, z którego wywodziło się wielu medalistów mistrzostw Polski w boksie
  • Budowlani Kielce – nieistniejący klub sportowy, z sekcji lekkoatletycznej wywodziło się wielu medalistów mistrzostw Polski
  • Klub Sportowy „Tęcza – Społem” w Kielcach – najstarszy wielosekcyjny klub sportowy, mający wielu medalistów oraz wicemistrzów i mistrzów Polski, Europy i Świata
  • UMKS Kielce – zespół koszykówki, awans do pierwszej ligi w sezonie 2011/2012
  • Dafi Społem Kielce – zespół piłki siatkowej mężczyzn, powstały na licencji i po wycofaniu się z rozgrywek Farta Kielce w sezonie 2012/2013 który awansował do PlusLigi w sezonie 2009/2010
  • Kielecki Klub Karate Kyokushin – jeden z największych klubów karate kyokushin w Polsce
  • Korona Kielce – zespół piłki nożnej, awans do ekstraklasy w sezonie 2004/2005 (obecnie 1. liga)
  • Korona-Swim Kielce – Miejski Uczniowski Klub Pływacki
  • Nosan Kielce – zespół bilardowy, wielokrotny medalista drużynowych mistrzostw Polski
  • Vive Kielce – zespół piłki ręcznej, siedemnastokrotny mistrz Polski[52], szesnatokrotny zdobywca pucharu Polski[53] oraz ośmiokrotny uczestnik Ligi Mistrzów (3. miejsce w sezonie 2012/2013 oraz sezonie 2014/2015, 1. miejsce w sezonie 2015/2016)
  • KSS Kielce – zespół piłki ręcznej kobiet,
  • Towarzystwo Sportowe Akwedukt Kielce – Klub triathlonowy, mający wielu medalistów mistrzostw polski i reprezentantów na zawodach międzynarodowych.
  • Stella Kielce – klub łuczniczy odnoszące wiele sukcesów na mistrzostwach Polski, oraz posiadający zawodników w ścisłej kadrze narodowej
  • Czarnovia Kielce – klub piłkarski grający w grupie I świętokrzyskiej klasy A
  • Jokers Kielce – klub futbolu amerykańskiego
  • UMKS „Żak” – judo, klub mający wielu medalistów mistrzostw Polski juniorów i seniorów. W 2015 zdobył drużynowe wicemistrzostwo Polski seniorów.

Wspólnoty wyznanioweEdytuj

 
Kościół NMP Królowej Polski (garnizonowy) dawna cerkiew (1902–1904)

Na terenie miasta działalność prowadzą następujące kościoły i związki wyznaniowe:

Kościoły katolickie

Kościoły protestanckie

Kościoły prawosławne

Świadkowie Jehowy

Rodzimowiercy

  • Stowarzyszenie „Gontyna”[56]

Buddyzm

Mormonizm

Osoby uhonorowane przez miastoEdytuj

Nagrody Miasta KielceEdytuj

Osobny artykuł: Nagroda Miasta Kielce.
Z tym tematem związana jest kategoria: Laureaci Nagrody Miasta Kielce.

Nagroda Miasta Kielce to prestiżowe, przyznawane corocznie (od 1995 roku) wyróżnienie dla osób, które swoją postawą, pracą i działalnością przyczyniły się do promocji i rozwoju Kielc. Laureat otrzymuje statuetkę oraz drobną nagrodę pieniężną[58].

Nadzieje KielcEdytuj

Nagroda przyznawana jest uczniom i absolwentom szkół ponadgimnazjalnych danego roku szkolnego za wybitne osiągnięcia w dziedzinie nauki, kultury, sportu oraz działalności społecznej, a w szczególności[59]:

  • laureatom olimpiady przedmiotowej lub konkursu naukowego,
  • laureatom ogólnopolskiego konkursu artystycznego (muzyka, sztuka, rzemiosło),
  • mistrzom i wicemistrzom świata, Europy i Polski w olimpijskiej konkurencji sportowej o dobrych wynikach w nauce,
  • osobom szczególnie wyróżniającym się w działalności społecznej.

Honorowi obywateleEdytuj

Poniżej w kolejności chronologicznej wymienione są osoby, które otrzymały od miasta honorowe obywatelstwo. W przypadku Józefa Piłsudskiego obywatelstwo to zostało zawieszone aż do lat 90. XX wieku[60].

Ponadto do 2019 roku honorowe obywatelstwo posiadało 31 żołnierzy Armii Czerwonej. Wykreśleni zostali z tej listy 21.02.2019r.[61].

Ludzie urodzeni w KielcachEdytuj

Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie urodzeni w Kielcach.

Kielce jako garnizon wojskowyEdytuj

Osobny artykuł: Garnizon Kielce.

Kielce to także garnizon wojskowy o długich tradycjach, w których stacjonowało wiele jednostek organizacyjnych wojska. Obecnie garnizon znajduje się na Bukówce przy ulicy Wojska Polskiego 300. Obejmuje on swoim zasięgiem miasto Kielce oraz powiaty: kielecki, buski, jędrzejowski, kazimierski, pińczowski, skarżyski, starachowicki, włoszczowski oraz konecki[62].

W 2012 roku garnizon na Bukówce został przekształcony na Centrum Przygotowań do Misji Zagranicznych

Współpraca międzynarodowaEdytuj

Miasta partnerskie, z którymi Miasto Kielce współpracuje[63]:

Miasto Kraj Data podpisania
umowy partnerskiej
 Herning   Dania 20 listopada 1991 r.
 Orange   Francja 1992 r.
 Winnica   Ukraina 10 sierpnia 1993 r.
 Gotha   Niemcy 2 maja 1997 r.
 Budapeszt, Csepel   Węgry 21 kwietnia 2005 r.
 Ramla   Izrael 29 maja 2006 r.

Od 5 października 2009 roku działa w Kielcach konsul honorowy Republiki Federalnej Niemiec. Funkcję tę pełni prezes Targów Kielce dr Andrzej Mochoń.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b Kielce – Podstawowe dane. um.kielce.pl. [dostęp 2012-04-16].
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2021 roku.. W: Główny Urząd Statystyczny [on-line]. stat.gov.pl, 31 grudnia 2020. [dostęp 2021-04-30].
  3. GUS, Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym (stan w dniu 31.12.2020), stat.gov.pl [dostęp 2021-04-30] (pol.).
  4. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 38-39.
  5. Województwo sandomierskie w drugiej połowie XVI wieku. ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 1993, s. 112.
  6. Elżbieta Michow, Ludowe i potoczne etymologie toponimu Kielce z semantyką etniczną, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska Lublin-Polonia”, XXVIII, 2009.
  7. Jerzy Jasiuk, Szkoła Akademiczno-Górnicza, przeglad-techniczny.pl [dostęp 2010-04-21] [zarchiwizowane z adresu 2008-06-13].
  8. Szymon Rudnicki, Żydzi w parlamencie II Rzeczypospolitej, Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2015, s. 30, ISBN 978-83-7666-363-0, ISBN 978-83-7666-412-5.
  9. Józef Bolesław Gargas „Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942 – 1945” Wydawnictwo MON 1971 str. 256
  10. Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939–1945 , Sport i Turystyka 1988, ​ISBN 83-217-2709-3​, str. 313
  11. Praca zbiorowa, Między Wisłą a Pilicą. Tom 8, Kielce 2007, s. 181.
  12. Historia. Politechnika Świętokrzyska. [dostęp 2020-11-23].
  13. Prezydent Kielc zostaje. Referendum nieważne, TVN24 [dostęp 2020-11-08] (pol.).
  14. Historia Kielc. um.kielce.pl. [dostęp 2011-10-03].
  15. Wojciech Jankowski, Mały przewodnik po Polsce, Wydawnictwo Sport i Turystyk Warszawa 1983 ​ISBN 83-217-2329-2​ s. 148
  16. Największe firmy w regionie. um.kielce.pl. [dostęp 2011-10-03].
  17. Targi w Polsce w 2010 roku. polfair.com.pl. s. 22-24. [dostęp 2011-10-03].
  18. Witamy na portalu KPT, www.technopark.kielce.pl [dostęp 2021-08-25].
  19. M.P. z 1990 r. nr 48, poz. 366
  20. a b c Urząd Statystyczny w Kielcach / Kielce, kielce.stat.gov.pl [dostęp 2021-08-25].
  21. GUS Bank Danych Regionalnych, faktyczne miejsce zamieszkania, stan na 31.12.1991.
  22. Kielce w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2015-12-31] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  23. Kieleckie szlaki rowerowe.
  24. Pomniki i tablice pamiątkowe w Kielcach / Oficjalna strona Miasta Kielce, www.um.kielce.pl [dostęp 2021-08-25].
  25. Wykaz NKA dla lokalizacji Ab. Służb Alarmowych 112 (pol.). uke.gov.pl. [dostęp 2014-12-27].
  26. Szpital Wojewódzki – województwo świętokrzyskie.
  27. Galeria Korona Kielce.
  28. Kieleckie teatry w bazie Teatralny.pl, teatralny.pl [dostęp 2016-03-20].
  29. Tymczasowa siedziba teatru – wideo, Urząd Marszałkowski Województwa Świętokrzyskiego, 16 września 2020 [dostęp 2021-08-24] (pol.).
  30. Rozpoczął się remont Teatru Żeromskiego - Radio eM Kielce, www.emkielce.pl [dostęp 2021-08-24] (pol.).
  31. Lidia Cichocka: Muzeum Hammonda w Kielcach w sobotę 15 maja otworzy się w nowej siedzibie - w Pałacyku Zielińskiego. Będzie koncert. Echo Dnia, 11 maja 2021. [dostęp 15 maja 2021].
  32. Ośrodek Myśli Obywatelskiej i Patriotycznej [dostęp 2021-08-25] (pol.).
  33. Historia Radia Kielce.
  34. Telewizja Polska S.A, To już pewne, że powstanie. Umowa na budowę nowej siedziby TVP3 Kielce podpisana, kielce.tvp.pl [dostęp 2021-08-25] (pol.).
  35. a b c Projekt polityki transportowej zrównoważonego rozwoju dla miasta Kielce oraz kieleckiego obszaru metropolitarnego. 06-2006. s. 40-41. [dostęp 2011-06-16].
  36. Marcin Sztandera: Świętokrzyskie bez odlotu Masłów – Warszawa. „Efekt byłby propagandowy”. kielce.gazeta.pl, 6 czerwca 2014. [dostęp 2014-12-31].
  37. A. Kowalczyk: Lotnisko w Obicach. echodnia.eu, 26 czerwca 2006. [dostęp 2014-11-15].
  38. A. Kowalczyk: Ile będzie nas kosztować lotnisko w Obicach?. echodnia.eu, 20 maja 2014. [dostęp 2014-11-15].
  39. Paweł Więcek: Tereny, na których miał powstać port lotniczy w Obicach, zostaną przekształcone w strefę inwestycyjną? W środę spotkanie w tej sprawie. echodnia.eu, 11 maja 2019. [dostęp 15 maja 2019].
  40. Paweł Rydzyński: Kielce: Nieznaczny, ale stabilny wzrost liczby pasażerów komunikacji. transport-publiczny.pl, 2014-09-16. [dostęp 2014-12-31].
  41. Redakcja, "Ciepłe" guziki chętnie są używane przez pasażerów autobusów miejskich w Kielcach, Kielce Nasze Miasto, 2 lutego 2018 [dostęp 2020-11-04] (pol.).
  42. ZTM Kielce - Pierwsze autobusy hybrydowe w Kielcach, ztm.kielce.pl [dostęp 2020-11-04].
  43. ZTM Kielce - Aktualności, ztm.kielce.pl [dostęp 2020-11-04].
  44. Kielce za małe na tramwaje, czyli międzywojenny pomysł na linię Kielce-Chęciny | Muzeum Historii Kielc, www.mhki.kielce.eu [dostęp 2021-08-24].
  45. Wyborcza.pl, kielce.wyborcza.pl [dostęp 2021-08-24].
  46. Dworzec autobusowy ma 25 lat. kielce.gazeta.pl. [dostęp 2011-06-16].
  47. Wyborcza.pl, kielce.wyborcza.pl [dostęp 2020-04-15].
  48. Kielce: Po północy pierwsze odjazdy z dworca autobusowego, www.transport-publiczny.pl [dostęp 2020-11-04] (pol.).
  49. Wyborcza.pl, kielce.wyborcza.pl [dostęp 2020-10-21].
  50. Urząd Miasta Kielce.
  51. Automobilklub Kielecki – tor wyścigowy.
  52. Rafał Hałada, PGE VIVE Kielce mistrzem Polski 2019/2020, Polski sport.pl, 23 marca 2020 [dostęp 2020-10-04] (pol.).
  53. Paweł Kotwica, PGNiG Puchar Polski piłkarzy ręcznych. Jeśli PGE VIVE Kielce awansuje do finału, będzie broniło trofeum w Tarnowie, Echo Dnia Świętokrzyskie, 20 lutego 2020 [dostęp 2020-10-04] (pol.).
  54. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-23].
  55. Inwestycja Stowarzyszenia „Strażnica” na Białogonie. gazeta.pl. [dostęp 2011-10-03].
  56. Adam Czerwiński: Ołtarzyk ze Świętowitem wisi w kącie. wyborcza.pl, 2013-10-03. [dostęp 2016-08-27].
  57. Buddyjski Ośrodek Medytacyjny Kielce. [dostęp 2011-06-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-04-11)].
  58. Nagrody Miasta Kielce.
  59. Regulamin przyznawania Nagrody Nadzieje Kielc.
  60. Honorowi Obywatele Miasta Kielce od 1921 roku.
  61. Instytut Pamięci Narodowej, Sowieccy żołnierze pozbawieni honorowego obywatelstwa Kielc, Instytut Pamięci Narodowej [dostęp 2021-08-24] (pol.).
  62. ..:: Centrum Przygotowań do Misji Zagranicznych :: Dowództwo Garnizonu Kielce ::.., archiwum-cpdmz.wp.mil.pl [dostęp 2020-11-23].
  63. Urząd Miasta Kielce Współpraca z zagranicą. um.kielce.pl. [dostęp 2012-09-17].

BibliografiaEdytuj

  • Kalendarz świętokrzyski 2005. Z dnia na dzień przez stulecia. Kielce 2004.
  • Kielecka Platforma Komunikacja (Historia komunikacji miejskiej)

Linki zewnętrzneEdytuj