Otwórz menu główne

Piotrków Trybunalski

miasto w województwie łódzkim

Piotrków Trybunalskimiasto na prawach powiatu w centralnej Polsce, położone na zachodzie Równiny Piotrkowskiej.

Piotrków Trybunalski
miasto na prawach powiatu
Ilustracja
Widok na stare miasto, ulica Słowackiego, dawna piotrkowska Manufaktura, uliczka przy rynku, Zamek Królewski, panorama rynku
Herb Flaga
Herb Piotrkowa Trybunalskiego Flaga Piotrkowa Trybunalskiego
Państwo  Polska
Województwo  łódzkie
Prawa miejskie XIII w.
Prezydent Krzysztof Chojniak[1]
Powierzchnia 67,24 km²
Populacja (31.12.2017)
• liczba ludności
• gęstość

71 645[2]
1 065,5 os./km²
Strefa numeracyjna 44
Kod pocztowy 97-300 do 97-312
Tablice rejestracyjne EP
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa lokalizacyjna województwa łódzkiego
Piotrków Trybunalski
Piotrków Trybunalski
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Piotrków Trybunalski
Piotrków Trybunalski
Ziemia51°24′24″N 19°41′44″E/51,406667 19,695556
TERC (TERYT) 1062011
SIMC 0967430
Urząd miejski
Pasaż Karola Rudowskiego 10
97-300 Piotrków Trybunalski
Strona internetowa
BIP

Piotrków był miastem królewskim[3] w starostwie piotrkowskim w powiecie piotrkowskim województwa sieradzkiego w końcu XVI wieku[4]. Dopełnienie nazwy o przymiotnik Trybunalski nastąpiło po II wojnie światowej[5]. W latach 1975–1998 miasto było stolicą województwa piotrkowskiego.

Drugie pod względem wielkości miasto w województwie łódzkim i 48. w Polsce. Według danych z 31 grudnia 2017 miasto miało 71 645 mieszkańców[6].

Spis treści

ToponimiaEdytuj

Nazwa Piotrkowa w innych językach brzmi: język rosyjski – dziś Пётркув-Трибунальски, za czasów Królestwa Polskiego – Петроковъ; jidysz – פּעטריקעװ, Petrikew[potrzebny przypis]; język niemiecki – Petrikau[7].

PołożenieEdytuj

Według danych z 1 stycznia 2011 powierzchnia miasta wynosiła 67,24 km²[8].

Według danych z 2002[9] powierzchnia miasta to 67,26 km², co stanowi 0,37% powierzchni całego województwa łódzkiego. Struktura powierzchni miasta:

  • użytki rolne 52%
  • użytki leśne 21%

HistoriaEdytuj

 
Panorama rynku na starym mieście

Historia Żydów w PiotrkowieEdytuj

 
Mała Synagoga (1775 r.)

Miasto posiadało zakaz osiedlania się Żydów – przywilej de non tolerandis Judaeis. Dopiero w XVI w. ludność żydowska zamieszkała w okolicach Piotrkowa zaczęła przybywać na targi i jarmarki. W 1657 wojska Stefana Czarnieckiego dokonały krwawego pogromu Żydów w Piotrkowie. W 1679 król Jan III Sobieski zezwolił na założenie kahału, synagogi, kirkutu, mykwy, rzeźni i sklepów. W 1765 mieszkało tu 1107 Żydów. Piotrków Trybunalski był jednym z najważniejszych w Polsce żydowskich ośrodków wydawniczo-drukarskich.

W 1939 mieszkało tu ok. 11 tys. osób pochodzenia żydowskiego[16]. W październiku 1939 Niemcy utworzyli tu pierwsze getto na ziemiach polskich. Uwięzili w nim ok. 25 tys. osób z Piotrkowa i okolic. W dniach 15–21 października 1942 ok. 22 tys. osób wywieźli do obozu zagłady w Treblince[17].

KlimatEdytuj

Miesiąc I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII
Najwyższa temperatura dzienna (°C) +11,2 +5,1 +12,7 +21,1 +25,3 +28,9 +32,1 +30,8 +23,9 +23,0 +10,6 +7,9
Najniższa temperatura dzienna (°C) –31,2 –13,2 –6,4 –3,9 +1,8 +1,8 +8,0 +5,6 +2,1 –3,2 –2,9 –10,0
Źródło: Typowe lata meteorologiczne i statystyczne dane klimatyczne dla obszaru Polski do obliczeń energetycznych budynków

DemografiaEdytuj

Dane z 2006:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób % osób % osób %
Populacja 79 961 100 42 553 53 37 428 47
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
1188,7 630 558,7
 

Piramida wieku mieszkańców Piotrkowa Trybunalskiego w 2014 roku[2].

Wskaźniki ekonomiczneEdytuj

Średni dochód na jednego mieszkańca dla Piotrkowa Trybunalskiego wynosi 2435,34 zł[9]. Według danych z grudnia 2010[18] w mieście było 4 tys. osób bez pracy a stopa bezrobocia wynosiła 5,17%.

Podział na osiedlaEdytuj

W Piotrkowie Trybunalskim nazwa „osiedle” ma dwa znaczenia: 1/ Tradycyjne – istniejące osiedla 2/ Administracyjne – Jednostki Pomocnicze Gminy (odpowiednik dzielnic w większych miastach lub sołectw w gminach) W niektórych przypadkach nazwy pokrywają się: np. Wierzeje.

 
Panorama północnej części Piotrkowa Trybunalskiego

System TERYT wyróżnia następujące integralne części miasta: Belzatka, Budki, Bugaj, Byki, Byki-Kolonia, Daszówka, Dymacz, Karolinów, Kleszcz, Krakówka, Meszcze, Michałów, Moryca, Pawłówka, Raków, Raków Mały, Szczekanica, Świerczów, Twardosławice, Wierzeje[19].

GospodarkaEdytuj

 
Budynek dawnej Piotrkowskiej Manufaktury przy ulicy Sulejowskiej

Od XIX w. ośrodek przemysłu, m.in. szklarskiego (huty „Kara”, „Hortensja”, „Feniks”), włókienniczego (Zakłady Przemysłu Dziewiarskiego „Sigmatex” – dawna Piotrkowska Manufaktura), maszynowego (Fabryka Maszyn Górniczych „Pioma”, Warszawskie Zakłady Mechaniczne – Polskie Zakłady Lotnicze WZM-PZL). Jedno z dwóch głównych miast PBOP.

Znajduje się tutaj także galeria rozrywkowo-handlowa Focus Mall, otwarta 13 listopada 2009 oraz Galeria „Stary Areszt”, znajdująca się w budynkach dawnego aresztu – usytuowana w okolicach starego miasta.

LogistykaEdytuj

Ze względu na dogodne położenie miasta, wokół miasta powstało kilka rozbudowanych centrów logistycznych.

  • Centrum Dystrybucji IKEA – teren o powierzchni 47 ha, z czego 100 tys. m2 pod zabudową.
  • ProLogis Park Piotrków – teren o powierzchni 30 ha, 4 hale o łącznej powierzchni 83 tys. m2 najemcy: Unilever, Carrefour, NOMI, Vitakraft.
  • Centrum Logistyczne „Kaufland” – teren o powierzchni 27 ha, obiekty magazynowe o powierzchni 120 tysięcy m2 oraz przetwórnia mięsa i chłodnia.

Trwa realizacja dużych projektów logistycznych w Piotrkowie i jego najbliższym otoczeniu:

  • Logistic City Piotrków Distribution Center – teren o powierzchni ponad 100 ha, dotychczas zrealizowano 4 hale o ogólnej powierzchni 136 tys. m2, planowana powierzchnia zabudowy ponad 450 tys. m2. Najemcy: M&M Logistics, PPG,Colep CCL, Erontrans, Compania de Distribucion Integral Logista, Schlecker, JYSK, Trans Południe, KRONOPOL.
  • Poland Central - Europolis – teren położony na terenie gminy Grabica (ok. 7 km od Piotrkowa) o powierzchni 122 ha, docelowa powierzchnia magazynowa wyniesie ponad 500 tys. m2. Najemcy: IKEA, Erontrans, FM Logistic, PSD, Integer.pl.
  • Prologis Park Piotrków II – teren o powierzchni 25 ha, docelowo zaplanowano realizację 6 hal o ogólnej powierzchni zabudowy 125 tys. m2. Najemcy: Stock Polska, Vobis.

PrzemysłEdytuj

Piotrków to także przemysł meblowy (Piotrkowska Fabryka Mebli), papierniczy, szklarski oraz włókienniczy. Swoją siedzibę ma tutaj Emerson, potentat w produkcji papieru komputerowego. W południowej części miasta działa nowoczesny regionalny browar „Kiper” produkujący doceniane Piwa różnego rodzaju. Działa tutaj także duża ilość lokalnych i regionalnych firm budowlanych czy deweloperskich.

Przemysł maszynowyEdytuj

Przemysł włókienniczyEdytuj

  • Sigmatex Sp. z o.o. produkująca dzianiny.

TransportEdytuj

 
Schemat przedstawiający północno-zachodnią obwodnicę i docelowy układ komunikacyjny Piotrkowa Trybunalskiego
 
Fragment trasy W-Z
 
Wschodnia obwodnica Piotrkowa - ulica Miast Partnerskich

Transport drogowyEdytuj

Piotrków Trybunalski stanowi ważny węzeł komunikacyjny. Przez miasto przebiegają drogi krajowe i międzynarodowe:

Drogi wojewódzkie:

Miasto posiada rozbudowany system obwodnic w którego skład wchodzą obwodnice:

W planach jest także budowa obwodnicy śródmiejskiej, mającej być w przyszłości drogą alternatywną dla płatnej autostrady A1 oraz obwodnicy południowej.

Transport autobusowyEdytuj

 
Dworzec autobusowy w Piotrkowie Trybunalskim

Głównym przewoźnikiem międzymiastowym jest Przedsiębiorstwo PKS Piotrków Trybunalski (aktualnie należące go grupy Mobilis). Obsługuje linie dalekobieżne do Warszawy, Lublina i Wrocławia oraz linie lokalne do Łodzi, Sulejowa, Tomaszowa Mazowieckiego, Przedborza, Bełchatowa, Żarnowa i innych miejscowości. Ważną rolę odgrywają też zrzeszeni przewoźnicy prywatni, obsługujący linie miejskie oraz podmiejskie, w tym do Sulejowa, Bełchatowa i Tomaszowa.

Komunikacja miejskaEdytuj

W Piotrkowie Trybunalskim istnieje komunikacja autobusowa, obsługiwana przez MZK Piotrków Trybunalski, oraz linie obsługiwane przez przewoźników prywatnych.

W 2017 roku MZK Piotrków Trybunalski obsługiwało 11 linii autobusowych (numery „0” – „10”) i dysponowało 39 autobusami marki MAN[20]:

  • MAN NL 202 – 18 szt.
  • MAN A 21 – 15 szt.
  • MAN NL 283 – 2 szt.
  • MAN A 76 – 2 szt.
  • MAN A 35 – 2 szt.

Dodatkowo w Piotrkowie Trybunalskim funkcjonują linie przewoźników prywatnych, a także mnóstwo minibusów.

Transport kolejowyEdytuj

Przez stację Piotrków przechodzi: Linia kolejowa nr 1

W Piotrkowie ponadto ma swój początek Linia kolejowa nr 24 przez Bełchatów do stacji Biały Ług.

Po istniejącej dawniej Piotrkowskiej Kolei Wąskotorowej do Sulejowa pozostały jedynie budynki stacji wraz z torowiskiem, tory w obrębie miasta zostały rozebrane[21].

Transport lotniczyEdytuj

W Piotrkowie Trybunalskim działa lotnisko sportowe zdolne do przyjmowania samolotów kategorii dyspozycyjnej czy taksówek powietrznych.

Najbliższym portem lotniczym jest oddalony od centrum Piotrkowa Trybunalskiego o 42 km Międzynarodowy Port Lotniczy im. Władysława Reymonta w Łodzi. Ponadto miasto jest oddalone o około 133 km od Portu lotniczego Warszawa Okęcie i około 137 km od Portu Lotniczego Katowice-Pyrzowice.

W 2008 przy Samodzielnym Szpitalu Wojewódzkim im. Mikołaja Kopernika otworzono sanitarne lądowisko.

TurystykaEdytuj

 
Ulica Rycerska na starym mieście
 
Ulica Szewska na starym mieście

ZabytkiEdytuj

 
Wieża ciśnień (1925-1927)

Architektura współczesna:

  • Bank Pekao S.A. przy al. Armii Krajowej
  • Kryta Pływalnia OSiR przy ul. Belzackiej (budowana w latach 1999–2000)
  • Kościół pw. Miłosierdzia Bożego przy ul. Łódzkiej
  • Kościół pw. NMP Królowej Pokoju przy ul. Belzackiej (1998)
  • Kościół pw. Matki Boskiej Bolesnej przy ul. Krakowskie Przedmieście
  • Hala sportowa „Relax” (lata 80.)
  • Centrum handlowe Focus Mall przy ul. Słowackiego
  • Hotel Mercure Piotrków Trybunalski przy al. Armii Krajowej

Inne miejsca:

 
Park im. ks. Józefa Poniatowskiego

Informacja turystycznaEdytuj

 
Ulica Słowackiego
 
Zamek Królewski, obecnie siedziba muzeum
  • Centrum Informacji Turystycznej[22]
  • PTTK Oddział im. Michała Rawity Witanowskiego w Piotrkowie Trybunalskim[23]
  • Muzeum w Piotrkowie Trybunalskim[24]

Szlaki turystyczneEdytuj

  • Szlak Rekreacyjny Rzeki Pilicy
  • Szlaki miejskie:
    • Trakt Wielu Kultur
    • Filmowy Piotrków
    • Miasto Piwowarów
    • Szlakiem dawnych piotrkowskich hoteli
  • Szlak rekreacyjny wokół Piotrkowa

KulturaEdytuj

BibliotekiEdytuj

Muzea i galerieEdytuj

  • Muzeum w Piotrkowie Trybunalskim
  • Muzeum Piwowarstwa - Centrum Edukacji Browarniczej
  • Ośrodek Działań Artystycznych (2 siedziby)
  • Galeria „U Panien” (Centrum Idei Ku Demokracji/Kościół pw. Matki Bożej Śnieżnej)

KinaEdytuj

  • Kino „Pegaz”, działające w ramach Miejskiego Ośrodka Kultury
  • Multipleks Helios (5 sal – Focus Mall)

Inne ośrodki kulturalneEdytuj

  • Miejski Ośrodek Kultury – „Europejska scena Teatru im. Jaracza” oraz działający w ramach struktur MOK – Ośrodek Edukacji Artystycznej „Wyciągamy dzieci z bramy”
  • Osiedlowy Klub Kultury „Jaskółczyn” – prowadzący między innymi dziecięce i młodzieżowe zespoły tańca

Wydarzenia cykliczneEdytuj

  • IMIENINY PIOTRKÓW – cykl imprez muzycznych, sportowych i rekreacyjnych z okazji Dni Miasta
  • Międzynarodowy Festiwal Sztuki Akcji – Interakcje – zapoczątkowane w 1999 r. wydarzenie artystyczne, w którym uczestniczą miłośnicy sztuki współczesnej i artyści z całego świata
  • Festiwal Kabaretowy – Trybunały Kabaretowe
  • Dni muzyki kameralnej – organizowane w zabytkowej siedzibie Muzeum w Piotrkowie Trybunalskim
  • Ogólnopolski konkurs literacki o „Rubinową Hortensję”
  • Ogólnopolski Konkurs Pianistyczny im. Ignacego Jana Paderewskiego – odbywający się od 1991 r., w Państwowej Szkole Muzycznej I i II stopnia w Piotrkowie Trybunalskim
  • Międzynarodowe Spotkania Rzeźbiarzy – Skrzyżowania
  • Ogólnopolski Festiwal Kultury i Sztuki Chrześcijańskiej „Nadzieja”
  • Ogólnopolski Festiwal Kapel Podwórkowych
  • Masa Krytyczna – każdy ostatni piątek miesiąca o godz. 18.00 spod budynku Uniwersytetu Jana Kochanowskiego

MediaEdytuj

Wykaz tradycyjnych mediów piotrkowskich:

Wykaz internetowych mediów piotrkowskich:

  • Prasa:
    • www.piotrkowski24.pl
    • www.ePiotrkow.pl
    • www.piotrkowtrybunalski.naszemiasto.pl
    • www.ziemiapiotrkowska.com

EdukacjaEdytuj

 
Budynek Gimnazjum nr 5

Poza tym w Piotrkowie Trybunalskim funkcjonuje obecnie:

  • 13 przedszkoli samorządowych
  • 9 szkół podstawowych
  • 10 szkół ponadgimnazjalnych
  • Centrum Kształcenia Praktycznego
  • Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy
  • Bursa Szkolna
  • Katolickie Liceum Ogólnokształcące SPSK (Stowarzyszenie Przyjaciół Szkół Katolickich)
  • Katolickie Gimnazjum SPSK
  • Państwowa Szkoła Muzyczna I i II stopnia

Wspólnoty wyznanioweEdytuj

SportEdytuj

 
Kąpielisko miejskie „Słoneczko”

W 1981 roku w Piotrkowie Trybunalskim odbyły się po raz pierwszy w Polsce Śmigłowcowych Mistrzostw Świata

W latach 1985–1989 w Piotrkowie Trybunalskim odbywały się ogólnopolskie mistrzostwa Breakdance.

W mieście działają następujące kluby sportowe:

Osoby związane z Piotrkowem TrybunalskimEdytuj

Honorowi Obywatele Miasta Piotrkowa TrybunalskiegoEdytuj

Posłowie z Piotrkowa Trybunalskiego (okręg wyborczy)Edytuj

Prezydenci Piotrkowa TrybunalskiegoEdytuj

"Filmowy Piotrków"Edytuj

 
Kamienica narożna, tzw. "Złoty Róg", na piotrkowskiej starówce – „zagrała” Dom Bankowy Kramera w komedii Vabank

Piotrków Trybunalski to miejsce, które pokochali filmowcy. W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat miasto było miejscem pracy wielu ekip filmowych, które właśnie tutaj realizowały filmy cieszące się uznaniem widzów i nagradzane na całym świecie.

Filmy kręcone w Piotrkowie TrybunalskimEdytuj

Współpraca międzynarodowaEdytuj

 
Ulica Miast Partnerskich będąca jednocześnie wschodnią obwodnicą miasta

Współpraca zagraniczna Piotrkowa Trybunalskiego obejmuje przede wszystkim płaszczyznę kulturalną, oświatową, naukową, gospodarczą czy sportową ze swoimi miastami partnerskimi, z którymi podpisało umowę o wzajemnej współpracy oraz z miastami zaprzyjaźnionymi[31].

Miasta i gminy partnerskie:
Miasto Kraj Data podpisania umowy
Esslingen Niemcy   25.09.1992
Mołodeczno Białoruś   13.03.1996
Równe Ukraina   07.06.1997
Velenje Słowenia   24.03.1998
Mosonmagyaróvár Węgry   06.08.2001
Mariampol Litwa   14.09.2002
Vienne Francja   02.07.2005
Neath Port Talbot Wielka Brytania   22.09.2007
Kostroma Federacja Rosyjska   06.06.2009
Ness Cijjona Izrael   19.12.2016
Miasta zaprzyjaźnione
Udine Włochy  
Schiedam Holandia  
Žagubica Serbia  

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Informacja o prezydencie na stronie UM Piotrków Trybunalski. [dostęp 2016-11-02].
  2. a b [1], w oparciu o dane Komisarza Wyborczego w Piotrkowie Trybunalskim oraz GUS.
  3. Przeszłość administracyjna ziem województwa łódzkiego, w: Rocznik Oddziału Łódzkiego Polskiego Towarzystwa Historycznego, Łódź 1929, s. 15.
  4. Województwo sieradzkie i województwo łęczyckie w drugiej połowie XVI wieku. Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 1998, s. 65.
  5. Dzieje Piotrkowa...
  6. Piotrków Trybunalski - Oficjalny portal miejski | Komunikaty Komisarza Wyborczego, www.piotrkow.pl [dostęp 2018-09-04] (pol.).
  7. Zdzisław Włodarczyk. Raport Leopolda Göckingka o stanie Piotrkowa (1793 r.). „Piotrkowskie Zeszyty Historyczne”, s. 148, 2011. [dostęp 2017-02-09]. 
  8. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. „Powierzchnia i Ludność w Przekroju Terytorialnym”, 2013-07-26. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507. 
  9. a b Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset. regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  10. Piotrkow24.pl – Twój przewodnik po Piotrkowie Trybunalskim (pol.). piotrkow24.pl. [dostęp 2013-03-20].
  11. M. Pawlikowski, Sądownictwo grodzkie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012, tenże, Sądownictwo ziemskie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012.
  12. Andrzej Czerkawski, Tadeusz Jurga „Dla Ciebie Ojczyzno” Wydawnictwo „Sport i Turystyka” 1970, s. 232.
  13. Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa ”Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945”, Sport i Turystyka 1988, ​ISBN 83-217-2709-3​, str. 526
  14. Józef Bolesław Garas „Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942 – 1945” Wydawnictwo MON 1971 str. 324.
  15. a b Andrzej Czerkawski, Tadeusz Jurga „Dla Ciebie Ojczyzno” Wydawnictwo „Sport i Turystyka” 1970, s. 239.
  16. Por. Michał Zammel, W pułapce gestapo i NKWD. Historia mojego życia. 2012.
  17. Urzędowski Krzysztof, Przyczynek do historii getta...; Piotrków Trybunalski.
  18. 1.
  19. Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-02-22].
  20. MZK Piotrków Trybunalski - Spis taboru, www.mzk.piotrkow.pl [dostęp 2017-09-02] (pol.).
  21. Marek Potocki, Ogólnopolska Baza Kolejowa [dostęp 2017-09-02] (pol.).
  22. Centrum Informacji Turystycznej w Piotrkowie Trybunalskim.
  23. PTTK Piotrków.
  24. Muzeum w Piotrkowie Trybunalskim, plac Zamkowy 4.
  25. Archidiecezja Łódź. [dostęp 2009-05-21].
  26. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-14].
  27. Świadkowie Jehowy mają Salę.
  28. Filmowe miejsca – Piotrków Trybunalski.
  29. Nowy film Holland. [dostęp 2010-02-04].
  30. Bitwa Warszawska 1920 w 3D.
  31. Idea Miast Partnerskich.

BibliografiaEdytuj

publikacje
  • Dzieje Piotrkowa Trybunalskiego. Pod red. [prof. ] Bohdana Baranowskiego; Łódź 1989, Wyd. Łódzkie, ​ISBN 83-218-0546-9​.
prasa i periodyki
  • Urzędowski Krzysztof, Przyczynek do historii getta w Piotrkowie Trybunalski; [w:] „Biuletyn Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskiej w Łodzi-Instytut Pamięci Narodowej”, tom II, Łódź 1990, s. 35–48.

Linki zewnętrzneEdytuj