Otwórz menu główne

Vabank

filmowa komedia kryminalna Juliusza Machulskiego z 1981 roku
Ten artykuł dotyczy komedii. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Vabank – polska komedia filmowa z 1981 roku w reżyserii Juliusza Machulskiego, jego pełnometrażowy debiut fabularny. Głównym bohaterem filmu jest kasiarz Henryk Kwinto (Jan Machulski), który po wyjściu z więzienia dąży do organizacji skoku na bank swojego dawnego wiarołomnego wspólnika, Gustawa Kramera (Leonard Pietraszak), odpowiedzialnego za śmierć jego dawnego przyjaciela.

Vabank
Gatunek komedia kryminalna
Rok produkcji 1981
Data premiery 1 marca 1982
Kraj produkcji Polska
Język polski
Czas trwania 108 min
Reżyseria Juliusz Machulski
Scenariusz Juliusz Machulski
Główne role Jan Machulski
Witold Pyrkosz
Leonard Pietraszak
Jacek Chmielnik
Krzysztof Kiersznowski
Muzyka Henryk Kuźniak
Zdjęcia Jerzy Łukaszewicz
Scenografia Jerzy Skrzepiński
Kostiumy Ewa Gralak-Jurczak
Montaż Mirosława Garlicka
Produkcja Studio Filmowe „Kadr”
Kontynuacja Vabank II, czyli riposta (1984)

FabułaEdytuj

 
Kamienica narożna przy Placu Kościuszki (ul. Sieradzka) w Piotrkowie Trybunalskim, imitująca Dom Bankowy Kramera

Akcja rozgrywa się w Warszawie w roku 1934. Po sześciu latach odsiadki kasiarz Henryk Kwinto wychodzi na wolność[1]. Kiedy wraca do swojego mieszkania sprzed osadzenia w zakładzie karnym, dowiaduje się, że jego żona mieszka już z innym mężczyzną[2]. Dawny wspólnik Gustaw Kramer – człowiek, przez którego zdradę Kwinto trafił do więzienia – jest już majętnym dyrektorem banku. Kramer, spotkawszy się z Kwintą, wciska mu pieniądze mające być rekompensatą za zdradę. Jednocześnie uprzedza go, że jego banku nie da się okraść z racji doskonałego zabezpieczenia, wyzywająco mówiąc: „Ucho od śledzia”. Kwinto wybacza dawnemu wspólnikowi, kiedy jednak dowiaduje się, że to Kramer doprowadził do bankructwa i śmierci dawnego przyjaciela Kwinty, Tadeusza Rychlińskiego, decyduje się na dokonanie swojego ostatniego rabunku[1].

Kwinto organizuje brawurowy napad na bank razem z innym swoim przyjacielem, Duńczykiem, który specjalizuje się w blokowaniu systemów bankowych, a także z niedoświadczonymi rabusiami Nutą i Moksem, dla których staje się mentorem. Jednocześnie sam napad zostaje tak zaaranżowany, aby podejrzenia padły na samego właściciela banku. Kramer wobec tego zostaje aresztowany. Część pieniędzy skradzionych podczas rabunku Kwinto zwraca żonie Rychlińskiego za pośrednictwem Moksa. Kiedy policja odwozi Kramera do więzienia, pod bramą stoi Kwinto, który zasłania się gazetą. Delikatnie dotykając ucha, sygnalizuje aresztowanemu swój triumf[1].

ObsadaEdytuj

ProdukcjaEdytuj

 
Pomnik Jana Machulskiego (jako Henryka Kwinty) w Międzyzdrojach

Jak tłumaczy genezę tytułu filmu Grażyna Stachówna:

 
Francuskie wyrażenie va banque! oznacza w grach hazardowych stawkę równą całemu zebranemu bankowi, a w przenośni: iść na całego, niech się dzieje, co chce! Tytuł filmu oddaje jego temat, rodzaj intrygi i działanie bohaterów[3].

Nad projektem Vabanku Juliusz Machulski myślał jeszcze jako student na Wydziale Reżyserii Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej w Łodzi[4]. Jako wzór dla postaci Henryka Kwinty przyszły reżyser obrał autentyczną postać Stanisława Cichockiego, czołowego kasiarza epoki II Rzeczypospolitej. Pierwszy zarys scenariusza Vabanku został napisany w 1977 roku, lecz Juliusz Machulski nie miał nadziei, iż debiutantowi pozwoli się zrealizować jego projekt. Jednakże scenariusz filmu trafił do Zespołu Filmowego „Kadr”, którego kierownik artystyczny, Jerzy Kawalerowicz, przychylnie odniósł się do projektu. Po pozytywnej kolaudacji film został skierowany do produkcji[4].

W rolę Henryka Kwinty wcielił się ojciec debiutującego reżysera, Jan Machulski, kojarzony dotąd z postaciami ludzi młodych z takich filmów, jak Ostatni dzień lata (1958) oraz Sublokator (1966). Jan Machulski w zamiarze syna miał zerwać ze swym dotychczasowym wizerunkiem, w czym miały pomóc takie środki ekspresji, jak ponure spojrzenie oraz brak promiennego uśmiechu. Ojciec Juliusza Machulskiego twierdził później, że: „rola Kwinty okazała się dla mnie dlatego tak trudna, że tak daleka od mojej swobody bycia w roli, od mojego utrwalonego wizerunku, ode mnie samego”[2]. Początkowo rola Duńczyka była przeznaczona dla Andrzeja Łapickiego, jednak ten nie zgodził się na udział w castingu, wobec czego zastąpił go Witold Pyrkosz. Jacek Chmielnik rolę Moksa otrzymał przypadkowo; Machulski spotkał go w łódzkiej restauracji, po czym złożył mu ofertę zagrania w filmie, którą Chmielnik przyjął[4].

Przy tworzeniu swego filmu Juliusz Machulski nawiązał do zmitologizowanego przez kino wizerunku lat 30. XX wieku. Materiał do inspiracji stanowiło zarówno polskie kino komediowe z tejże epoki, jak i film Żądło (1973) George’a Roya Hilla, który cechował się podobnie wyrafinowaną intrygą oraz stylistyką retro[2]. Muzykę do filmu, inspirowaną umownym klimatem epoki, skomponował Henryk Kuźniak[5].

Zdjęcia do filmu powstały w Łodzi (m.in. na ul. Moniuszki, w hotelu Grand w Łodzi, w banku przy al. Kościuszki, na cmentarzu przy ul. Ogrodowej i w budynku sądu przy placu Dąbrowskiego), a także w Piotrkowie Trybunalskim (na placu Kościuszki, ul. Sieradzkiej i kilku podwórkach), gdzie mieścił się bank Kramera[6]. Zdjęcia do Vabanku zakończyły się pod koniec 1981 roku, jeszcze przed wprowadzeniem stanu wojennego w Polsce[4].

NagrodyEdytuj

Rok Podmiot przyznający Wyróżnienie[6]
1981 Koszaliński Festiwal Debiutów Filmowych „Młodzi i Film” Wyróżnienie
Festiwal Polskich Filmów Fabularnych Nagroda za debiut reżyserski
1982 Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Karlowych Warach Dyplom jury
Nagroda Centralnego Komitetu ZMS
Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Manili Nagroda specjalna
Międzynarodowy Festiwal Filmów Komediowych w Vevey Złota Laseczka
1983 Ministerstwo Kultury i Sztuki Nagroda Ministra Kultury i Sztuki II stopnia
1984 Międzynarodowy Festiwal Filmów Komediowych w Marsylii Grand Prix

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj