Łask

miasto w województwie łódzkim
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Łask (ujednoznacznienie).

Łaskmiasto w województwie łódzkim, w powiecie łaskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Łask. Położone na Wysoczyźnie Łaskiej, nad Grabią.

Łask
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Kolegiata Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny i św. Michała Archanioła – od frontu styl barokowy
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  łódzkie
Powiat łaski
Gmina Łask
Prawa miejskie 1422
Burmistrz Gabriel Szkudlarek
Powierzchnia 15,33 km²
Wysokość 176 m n.p.m.
Populacja (31.12.2019)
• liczba ludności
• gęstość

17 143[1]
1118,3 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 43
Kod pocztowy 98-100
Tablice rejestracyjne ELA
Położenie na mapie gminy Łask
Mapa konturowa gminy Łask, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Łask”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, w centrum znajduje się punkt z opisem „Łask”
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa konturowa województwa łódzkiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Łask”
Położenie na mapie powiatu łaskiego
Mapa konturowa powiatu łaskiego, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Łask”
Ziemia51°35′23″N 19°07′57″E/51,589722 19,132500
TERC (TERYT) 1003024
SIMC 0976296
Urząd miejski
ul. Warszawska 14
98-100 Łask
Strona internetowa

Według danych GUS z 31 grudnia 2019 r. miasto liczyło 17 143 mieszkańców[1].

PołożenieEdytuj

Miasto Łask leży nad Grabią na Wysoczyźnie Łaskiej i w Kotlinie Szczercowskiej. Są one częścią Niziny Południowowielkopolskiej. Miasto leży 35 km od Łodzi i znajduje się w jednym z dwudziestu jeden powiatów ziemskich regionu. Niedaleko Łasku leżą jedne z największych miast województwa łódzkiego: Pabianice, Wieluń, Bełchatów, Zduńska Wola i Sieradz.

Pod względem historycznym Łask położony jest w dawnej ziemi sieradzkiej[2]. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. sieradzkiego.

ToponimiaEdytuj

Osobny artykuł: -sk.

Nazwa pochodzi od słowa łaz, czyli miejsca lub uprawnego gruntu powstałego w wyniku wykarczowania i wypalania lasu w pierwotnej gospodarce wypaleniskowo-żarowej. Łaz-sko oznacza siedlisko lub osiedle leżące na łazach[3]. Nazwa miejscowości utworzona została za pomocą przyrostka -sko. Obecna nazwa Łask w gramatycznym rodzaju męskim powstała w późniejszym okresie historii[4], co potwierdzają zapisy w źródłach historycznych. W dokumentach występowały formy zapisu: Łasko (1366, 1422, 1510) czy też Lasko, Laszko, Lassko. W przywileju z 1366 arcybiskupa Jarosława dla kościoła w Łasku, otrzymał on dziesięcinę ze wsi Łaska i Ogrodzona[5].

HistoriaEdytuj

 
Kościół św. Ducha z 1666
Osobny artykuł: Historia Łasku.

Łask był wsią wzmiankowaną już w 1356 r. Prawa miejskie otrzymał w 1422 od polskiego króla Władysława Jagiełły[6]. W 1517 rozpoczęto budowę kościoła w stylu gotyckim. W XVI wieku rozwinął się ośrodek rzemieślniczo-handlowy, lecz w połowie XVII wieku nastąpił upadek miasta, przyspieszony przez Potop szwedzki i epidemię zarazy. W 1666 zbudowano kościół Świętego Ducha. W 1749 Łask bardzo ucierpiał od pożaru. Na przełomie XVIII i XIX w. miasto stało się dużym skupiskiem Żydów[7]. Po przegranej wojnie w obronie Konstytucji 3 maja i II rozbiorze Polski w 1793 Łask znalazł się w zaborze pruskim. Po pokoju w Tylży (1807) Łask włączono do Księstwa Warszawskiego, leżał w departamencie kaliskim, a po 1815 należał do województwa kaliskiego w Królestwie Polskim. W 1903 miasto uzyskało połączenie kolejowe. Na początku XX wieku powstały tu pierwsze zakłady przemysłowe.

W czasie okupacji niemieckiej podczas II wojny światowej, od końca 1940 do sierpnia 1942 w mieście funkcjonowało getto, w którym zgromadzono około 4 tysięcy Żydów z Łasku i okolicy. Podczas jego likwidacji wydzielono grupę 760 wykwalifikowanych robotników, których skierowano do getta łódzkiego, a pozostałych wywieziono do obozu zagłady Kulmhof (Chełmno n. Nerem), gdzie zostali zgładzeni[8].

Podczas wojny, w ówczesnej wsi Utrata k. Łasku (dziś rejon miasta), funkcjonował obóz Centrali Przesiedleńczej (Umwandererzentralstelle) dla Baltendeutschów z Litwy, Łotwy i Estonii przesiedlanych w ramach akcji Heim ins Reich na teren okupowanego przez Niemcy nazistowskie Kraju Warty w celu germanizacji tego terytorium.

Po II wojnie światowej rozwinął się przemysł odzieżowy i metalowy[9], w 1957 r, w pobliżu miasta ulokowano jednostkę wojsk lotniczych.

DemografiaEdytuj

  • Piramida wieku mieszkańców Łasku w 2014 roku[10].

 

ZabytkiEdytuj

 
Barokowy ołtarz w kościele pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny i św. Michała Archanioła.

AdministracjaEdytuj

Od 1999 Łask stał się siedzibą powiatu. Jest też siedzibą gminy.

Podział administracyjny:

  • Łask
  • Kolumna – osada włączona w 1973

Struktura przestrzenna[12]:

  • Łask
    • centralna część śródmieścia
    • dwa zespoły terenów przemysłowo-składowych
    • tereny rozproszonej zabudowy jednorodzinnej
    • Batorego – osiedle mieszkaniowe
    • Mickiewicza – osiedle mieszkaniowe
    • Sobieskiego – osiedle mieszkaniowe
    • Wojskowe – osiedle mieszkaniowe
    • MON – osiedle mieszkaniowe
    • Zajączek – osiedle mieszkaniowe
    • Przylesie – osiedle mieszkaniowe włączone w latach 90.
  • Łask-Kolumna
    • część północna
    • część południowa
    • zespół zabudowy na północ od torów kolejowych

TransportEdytuj

Transport drogowyEdytuj

W okolicy miasta przebiega droga ekspresowa:

Ponadto miasto przecinają drogi wojewódzkie:

Do połowy lat 80. w mieście swój początek miała droga międzynarodowa T12, o relacji: Łask (E12) – Piotrków Trybunalski – RadomPuławyLublinChełmDorohusk[13].

Transport kolejowyEdytuj

W położonym w północnej części miasta (sąsiedztwo wsi Wiewiórczyn) niewielkim węźle kolejowym Łask krzyżują się linie:

Istnieje możliwość dojazdu pociągiem z Łasku do Sieradza, Łodzi, Zduńskiej Woli, Kalisza, Poznania, Warszawy, Ostrowa Wielkopolskiego, Wrocławia i Szczecina. Dużą rolę odgrywa również komunikacja autobusowa. Linie w mieście i okolicach obsługuje głównie PKS Zduńska Wola, można też spotkać tu autobusy PKS Łódź, PKS Sieradz, PKS Wieluń, PKS Częstochowa i innych przewoźników (w tym prywatnych).

Komunikacja miejskaEdytuj

W Łasku jest też komunikacja miejska ZKM, autobusy kursują na liniach[14]:

1/5: (Wybrane kursy: Ulejów – Bałucz –) Łask PKP – Kolumna – Poleszyn – Kolumna – Barycz (kursuje w dni robocze)
2: Łask szpital – pl. 11 Listopada – Sięganów (nie kursuje w wakacje, kursuje w dni robocze)
3: pl. 11 Listopada – Ostrów (nie kursuje w wakacje, kursuje w dni robocze)
5: Przylesie – Łask PKP (kursuje w soboty oraz w niedziele i święta)
B: Łask szpital – Okup/Simowa – Bar Skorpion (nie kursuje w wakacje, kursuje w dni robocze oraz w niedziele i święta)
C: Łask szpital – Zelów
D: Łask Zielona/Dw. PKS – Pabianice Sikorskiego/PZTT lub Waltera Jankego
 
Bilet jednorazowy ulgowy ważny na linii C lub D (na tych liniach bilety na I i III strefę są te same, ZKM Łask nigdy nie wprowadził do sprzedaży biletu, typu: C-3)

Kultura i sztukaEdytuj

Przy Bibliotece Publicznej w Łasku istnieje Muzeum Historii prezentujące historię miasta oraz organizujące wystawy sztuki regionalnej. Działa również Łaski Dom Kultury organizujący przedstawienia teatralne, wystawy oraz zajęcia artystyczne. W klubie garnizonowym „MUZA” odbywają się liczne zajęcia artystyczne w tym próby zespołów jak np. REDRUM.

Ochrona przyrodyEdytuj

W granicach miasta znajdują się liczne formy ochrony przyrody[15]:

Ponadto w parku miejskim im. Rodu Łaskich znajduje się 10 drzew będących pomnikami przyrody. Najokazalszym jest wiąz szypułkowy o obwodzie 594 cm i wysokości 28 m (2013), rosnący na granicy parku, przy drodze krajowej. Wiek drzewa szacuje się na 250–300 lat.

Wspólnoty wyznanioweEdytuj

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe:

Sport i rekreacjaEdytuj

Dostępne ośrodki sportu i rekreacji:

  • Centrum Sportu i Rekreacji:
    • Boisko przy ul. Armii Krajowej 5a
    • Miejska Pływalnia Kryta w Łasku przy ul. Szkolnej 2
    • Kąpielisko Miejskie w Łasku przy ul. Armii Krajowej 75
    • Kompleksu boisk sportowych „ORLIK 2012” przy ul. Szkolnej
  • Szlaki turystyczne (piesze i rowerowe)
  • Spływy kajakowe rzeką Grabią

Łask jako garnizon wojskowyEdytuj

Z tym tematem związana jest kategoria: Wojsko Polskie w Łasku.

W mieście znajduje się jednostka wojskowa, a w okolicach 32 baza lotnicza oraz inne obiekty wojskowe.

Jednostki stacjonujące po 1945:

Na bazie tych jednostek powstała 32 Baza Lotnictwa Taktycznego.

Od 2018 roku w mieście istnieje batalion lekkiej piechoty 9. Łódzkiej Brygady Obrony Terytorialnej

Współpraca międzynarodowaEdytuj

Miasta i gminy partnerskie[19]:

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-05-20].
  2. Krzysztof Rafał Prokop: Arcybiskupi gnieźnieńscy w tysiącleciu. Polska Akademia Umiejętności, Kraków 2000, s. 154. ​ISBN 83-86956-84-4
  3. Stanisław Rospond, Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Zakład Narodowy im.Ossolińskich Wydawnictwo Wrocław 1984, s. 201.
  4. Kazimierz Rymut, Nazwy miast Polski, Zakład Narodowy im.Ossolińskich Wydawnictwo, Wrocław 1987, s. 138.
  5. Stanisław Rospond, Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo, Wrocław 1984, s. 200.
  6. Stanisław Rusin: Ród Łaskich. Łask: Urząd Miasta i gminy w Łasku, 1990.
  7. Historia miasta.
  8. Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich, 1939-1945. W-wa 1979, s. 287.
  9. Wojciech Jankowski, Mały przewodnik po Polsce, Wydawnictwo Sport i Turystyk Warszawa 1983 ​ISBN 83-217-2329-2​ s. 185
  10. Łask w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2016-01-09] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  11. Koronacja w Łasku, lask-sanktuarium.pl [dostęp 2011-10-09].
  12. Zmiana Studium uwarunkowań Zagospodarowania Przestrzennego miasta i gminy Łask. Uchwała Nr XVIII/137/08 Rady Miejskiej w Łasku z dnia 6 lutego 2008 r.
  13. Samochodowy atlas Polski 1:500 000. Wyd. VI. Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 1980, s. 96, 98.
  14. Łask.
  15. Plan Rozwoju Lokalnego dla gminy Łask na lata 2009–2013. [dostęp 2012-06-22].
  16. Dekanat Łask.
  17. Luteranie.pl.
  18. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-14].
  19. Miasta partnerskie.

BibliografiaEdytuj

  • Józef Śmiałowski: Łask Dzieje miasta. Łask: urząd miejski w Łasku, 1998. ISBN 83-911050-0-8.

Linki zewnętrzneEdytuj