Otwórz menu główne

Kościół Chrześcijan Baptystów w RP

kościół protestancki w Polsce

Kościół Chrześcijan Baptystów w Rzeczypospolitej Polskiejkościół protestancki o charakterze ewangelikalnym, zrzeszający większość baptystów żyjących w Polsce. W 2017 roku liczył 5243 członków (w tym 64 duchownych) w 94 zborach[1].

Kościół Chrześcijan Baptystów w RP
Kościół Chrześcijan Baptystów w Rzeczypospolitej Polskiej
Klasyfikacja systematyczna wyznania
Chrześcijaństwo
 └ Protestantyzm
   └ Baptyzm
Ustrój kościelny kongregacjonalno-synodalny
Prądy teologiczne Baptyzm
Nurty pobożnościowe ewangelikalizm
Siedziba  Polska, Warszawa
Zwierzchnik
• tytuł zwierzchnika
pastor dr Mateusz Wichary
przewodniczący Rady Kościoła
Zasięg geograficzny  Polska
Członkostwo Światowy Związek Baptystyczny
Europejska Federacja Baptystyczna
Polska Rada Ekumeniczna
Alians Ewangeliczny w RP
Strona internetowa
Baptyzm
Chrzest gdansk.png
 PortalKategoria

Jest członkiem Polskiej Rady Ekumenicznej, Konferencji Kościołów Europejskich, Aliansu Ewangelicznego w RP, Europejskiej Federacji Baptystycznej oraz Światowego Związku Baptystycznego. Organem prasowym jest miesięcznik Słowo Prawdy. Siedzibą władz jest miasto stołeczne Warszawa. Podstawą jego bytu prawnego jest ustawa z 30 czerwca 1995 r. o stosunku Państwa do Kościoła Chrześcijan Baptystów w Rzeczypospolitej Polskiej[2]. Przewodniczącym Rady Kościoła jest pastor prezbiter dr Mateusz Wichary.

Spis treści

HistoriaEdytuj

Początki baptyzmu na ziemiach polskichEdytuj

 
Zbór w Tarnowie

Początki baptyzmu na terenie byłego Królestwa Kongresowego łączą się z osobą wiejskiego nauczyciela Gotfryda Fryderyka Alfa (1831–1898), mieszkającego we wsi Adamów koło Pułtuska. Pod wpływem lektury Biblii przeżył on duchowy przełom i dzięki wsparciu misjonarzy baptystycznych z Prus Wschodnich został wraz z grupą innych wierzących ochrzczony dnia 28 listopada 1858 roku. Ten dzień przyjmuje się jako początek baptyzmu na rdzennych ziemiach polskich oraz datę powstania zboru baptystycznego w Adamowie (pierwszego w zaborze rosyjskim).

Baptyzm na współczesnych ziemiach polskich pojawił się jednak wcześniej. W Elblągu pierwszy zbór baptystyczny powstał w 1844, Wrocławiu, Olsztynie i Szczecinie w 1846, a w Legnicy w 1849 roku. Zasadniczy wpływ na powstanie wszystkich tych niemieckich zborów miał Johann Gerhard Oncken, który rozpoczął ruch baptystyczny w Europie poza Wyspami Brytyjskimi. W roku 1904 łódzki zbór liczył 1935 członków.

Okres międzywojennyEdytuj

 
Zbór w Malborku

Do pierwszych lat XX w., baptyzm na ziemiach polskich rozprzestrzeniał się głównie wśród ludności niemieckiej. Po tej dacie zaczął zyskiwać coraz szersze przyjęcie wśród ludności słowiańskiej, w tym Polaków, zwłaszcza na ówczesnych wschodnich rubieżach Rzeczypospolitej. Po I wojnie światowej istniały w Polsce dwie odrębne denominacje baptystyczne: Unia Zborów Baptystów Języka Niemieckiego w Polsce (licząca 41 zborów) oraz Związek Zborów Słowiańskich Baptystów (68 zborów), którego czołowym organizatorem był Karol Władysław Strzelec, a pierwszym prezesem Jan Petrasz.

W 1921 rozpoczęły się rozmowy zjednoczeniowe pomiędzy Związkiem Zborów Słowiańskich Baptystów a Związkiem Ewangelicznych Chrześcijan[3]. W 1923 odbyła się w Brześciu konferencja zjednoczeniowa[4][a], na której wybrano Komitet Zjednoczenia[5]. Baptyści byli reprezentowani przez 40 delegatów, ewangeliczni przez 44[6]. Na czele Związku stanął Ludwik Szenderowski, przedstawiciel ewangelicznych chrześcijan[7]. W 1924 do Związku przystąpiła „misja Fetlera”. Baptyści znaleźli się w mniejszości[8]. Baptyści opuścili Związek we wrześniu 1925 roku[9]. Przyczyną była stronniczość (zdaniem baptystów) prezesa Ludwika Szenderowskiego w kierowaniu Związkiem[10].

Od 1908 działało baptystyczne seminarium teologiczne w Łodzi, które po przerwie związanej m.in. z I wojną światową wznowiło działalność w 1922 roku. Obok tego organizowano liczne kursy dokształcające oraz konferencje dla pracowników zborowych i misyjnych. Prowadzono działalność charytatywną. Baptyści byli jedynym ewangelikalnym ugrupowaniem posiadającym w Polsce własny szpital oraz dom sióstr w Łodzi. W 1923 otwarto drukarnię w Łodzi (oficyna „Kompas”), w której powstawała większość wielojęzycznej literatury baptystycznej rozpowszechnianej na terenie II Rzeczypospolitej i przemycanej także do ZSRR[11].

W 1925 obok licznych baptystycznych czasopism niemieckich zaczęto wydawać polskojęzyczny miesięcznik Słowo Prawdy, który pełnił rolę organu prasowego Związku Zborów Słowiańskich Baptystów w Polsce. Jego pierwszym redaktorem był Ludwik Miksa.

W latach 30. w Brześciu baptyści zorganizowali sierociniec, prowadził go Łukasz Dziekuć-Malej[12]. W 1937 zorganizowano w Narewce przytułek dla starców, kierowany przez Bronisława Spałka[13].

W 1937 obie denominacje baptystyczne istniejące w Polsce, czyli Unia Zborów Baptystów Języka Niemieckiego w Polsce i Związek Zborów Słowiańskich Baptystów w Polsce, postanowiły utworzyć wspólny Kościół Ewangeliczno-Baptystyczny w Rzeczypospolitej Polskiej. Wspólnota ta obejmowała łącznie 31 242 wiernych. Nie doczekała się jednak uznania przez władze II Rzeczypospolitej[14].

W okresie międzywojennym baptyści prowadzili szeroko zakrojoną działalność wydawniczą. W latach 1919–1939 ukazywał się rosyjsko-języczny miesięcznik „Gost'” („Gość”). Ukazało się łącznie 247 jego numerów. W latach 1922–1939 wydawany był „Majak” („Latarnia Morska”). Wydano łącznie 203 numerów tego pisma. W latach 1923–1924 ukazywał się „Christijanin” („Chrześcijanin”). Ukazało się 11 numerów tego miesięcznika. W latach 1932–1935 ukazywał się miesięcznik „Jewangelska Wiera” („Wiara Ewangeliczna”). Ponadto w latach 1933–1939 ukazywał się miesięcznik „Swiet k proswieszczeniju” („Światło rozjaśniające”). Ukazało się łącznie 52 numerów tego pisma[15].

Sytuacja prawna baptystów w okresie międzywojennym kształtowała się odmiennie w każdej z dzielnic porozbiorowych państwa. W dawnej dzielnicy pruskiej wyznanie to miało status religii uznanej. Gorsze położenie zachodziło na terenie b. Kongresówki i w dawnym zaborze austriackim.

Okres okupacji hitlerowskiej i sowieckiejEdytuj

Wojna przyniosła baptystom w Polsce olbrzymie straty, tak pod względem liczby wiernych, których wielu zginęło w trakcie działań okupacyjnych i wojennych bądź znalazło się poza granicami, jak i w wymiarze materialnym. W okresie okupacji na terenie Generalnego Gubernatorstwa baptyści wraz z reprezentantami kilku innych wspólnot ewangelikalnych byli skupieni w zarejestrowanym w 1942 Związku Nieniemieckich Ewangelicko-Wolnokościelnych Zborów, na czele którego stał prezbiter Aleksander Kircun.

Okres Polski LudowejEdytuj

 
Zbór w Szczytnie

Po zakończeniu II wojny światowej ze względu na zmiany granic i deportację mniejszości niemieckiej pozostało w Polsce prawdopodobnie nie więcej niż tysiąc baptystów. Wiele zborów zanikło po wyjeździe baptystów niemieckojęzycznych. W stanie niemal nienaruszonym zachował się tylko region białostocki, który przejął funkcję centrum baptyzmu w powojennej Polsce[16]. 5 maja 1946 decyzją Ministra Administracji Publicznej Polski Kościół Chrześcijan Ewangelicznych Baptystów zyskał w Polsce uznanie prawne[17]. Do tak szybkiej rejestracji w Polsce Ludowej przyczyniło się legalnie działanie od 1942 roku w warunkach okupacji hitlerowskiej na terenie Generalnego Gubernatorstwa[18]. W 1968 Kościół otrzymał zatwierdzenie swojego statutu.

Przez cały okres Polski Ludowej Kościół stopniowo odbudowywał swój stan posiadania. Rosła liczba wiernych i zborów: w 1945 Kościół liczył 1763 wiernych, a w 1989 była to wspólnota skupiająca 6157 osób; w 1953 istniały 64 zbory, a w 1989 było ich 129[19].

Kościół prowadził znaczącą działalność wydawniczą w ramach Wydawnictwa „Słowo Prawdy”, w tym wydawał miesięcznik „Słowo Prawdy” – w 1972 nakład wynosił 3500 egzemplarzy[20].

W 1978 ważnym wydarzeniem była wizyta Billy Grahama[21].

Ze względu na tranzytową pozycję Polski między Zachodem a ZSRR, Służba Bezpieczeństwa usiłowała inwigilować Kościół w celu powstrzymania przepływu literatury religijnej do Związku Radzieckiego i rozpracowania osób zajmujących się tego rodzaju przemytem. Wyróżniającymi się agentami na omawianym polu byli: „Marian”, „Kasprzak” i „Tomasz”[22]. Agenci „Marian”, „Kasprzak”, „Tomasz” i „Stefan” pełnili ważne funkcje w Kościele i mieli za zadanie eliminować wszelkie antykomunistyczne tendencje, które mogłyby się pojawiać w działaniach baptystycznych organizacji na Zachodzie. Mieli oni kształtować w środowisku amerykańskich baptystów przychylne opinie o PRL[23][24]. Henryk Ryszard Tomaszewski ocenił, że spośród baptystycznych działaczy okresu PRL-u niezłomną postawą wobec władz wykazali się: A. Kircun, Jan Mackiewicz, M. Stankiewicz, P. Dajludzionek i K. Wiazowski[25].

Czołowymi działaczami w okresie PRL byli: Krzysztof Bednarczyk, Piotr Dajludzionek, Zygmunt Karel, Aleksander Kircun, Alfred Władysław Kurzawa, Zdzisław Pawlik, Adam Piasecki, Stefan Rogaczewski, Andrzej Seweryn, Michał Stankiewicz, Konstanty Wiazowski.

Okres III RzeczypospolitejEdytuj

 
Zbór Kościoła Chrześcijan Baptystów przy ulicy Kazimierzowskiej 40 w Bielsku Podlaskim

Kluczowym faktem w dziejach Kościoła po 1989 było uzyskanie pełniej wolności prowadzenia działalności religijnej i społecznej, co zostało zagwarantowane w Konstytucji RP z 1997. Kościół też mógł odzyskać część nieruchomości utraconych na skutek wojny i działań władz PRL[26]. Jedyna uczelnia wyższa Kościoła Wyższe Baptystyczne Seminarium Teologiczne w Warszawie uzyskało w 1995 uprawnienie do nadawania ważnego w całym systemie szkolnictwa wyższego tytułu zawodowego licencjata teologii baptystycznej.

Status prawny KościołaEdytuj

Status prawny Kościoła określa ustawa z dnia 30 czerwca 1995 r. o stosunku Państwa do Kościoła Chrześcijan Baptystów w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 1995 r. nr 97, poz. 480). Kościół jest niezależny od jakiejkolwiek zagranicznej władzy duchownej lub świeckiej. Jest on następcą prawnym zborów, organizacji i gmin baptystycznych działających na obecnym terytorium RP przed dniem 1 września 1939 roku.

EkumenizmEdytuj

Kościół jest członkiem Polskiej Rady Ekumenicznej od chwili jej powstania i jest jednym z członków-założycieli tej organizacji. Aktywnie uczestniczył w przedsięwzięciach Rady aż do początku lat 80., kiedy zaangażowanie to uległo osłabieniu, a baptyści niemalże wycofali się z prac PRE[27]. Złożyło się na to kilka czynników. Nastąpiła zmiana pokoleniowa we władzach PKChB, a odchodzące pokolenie nie potrafiło przekonać do idei ekumenicznej młodszego pokolenia. Młodzi liderzy baptystyczni ulegali bardziej niż poprzednicy wpływom antyekumenicznej Południowej Konwencji Baptystycznej. Największy sprzeciw wobec członkostwa w PRE wychodzi ze zborów na Białostocczyźnie[28].

Ustrój KościołaEdytuj

Podstawową jednostką organizacyjną Kościoła jest zbór. Jednym z warunków zaistnienia zboru jest deklaracja ze strony 25 pełnoprawnych członków Kościoła. Obecnie największymi zborami baptystycznym są: I zbór we Wrocławiu oraz zbór w Białymstoku, które liczą ponad 300 członków. Kościół skupia blisko 5300 pełnoprawnych członków (baptyści nie wliczają do swych statystyk nieochrzczonych dzieci i młodzieży).

Zbory skupione są w Okręgach Kościoła.

Naczelną władzą Kościoła jest Krajowa Konferencja Kościoła posiadająca uprawnienia uchwałodawcze, która co 4 lata ma charakter wyborczy, m.in. wybiera przewodniczącego Rady Kościoła, który wchodzi w skład Rady Kościoła wraz z 9 przedstawicielami okręgów Kościoła oraz Komisję Rewizyjną. Naczelną władzą wykonawczą Kościoła jest Rada Kościoła.

Przewodniczący Rady Kościoła od roku 1945 do chwili obecnej:

Kościół posiada następujące agendy ogólnopolskie:

  • Komisje:
    • Komisja Ewangelizacji i Edukacji
    • Komisja Studiów i Badań
    • Komisja Finansów i Administracji
    • Komisja Komunikacji, Promocji i Rozwoju
  • Służby:
    • Służba Młodzieży
    • Służba Dziecięca
    • CEL – Centrum Edukacji Liderów
    • Służba Kobiet
  • Duszpasterstwa:
    • Duszpasterstwo Dzieci i Młodzieży
    • Duszpasterstwo Akademickie
    • Duszpasterstwo Osób Stanu Wolnego
    • Duszpasterstwo Rodzin
    • Duszpasterstwo Seniorów
    • Duszpasterstwo Chorych
    • Duszpasterstwo Osadzonych
    • Duszpasterstwo Służb Mundurowych

Uczelnią wyższą Kościoła jest Wyższe Baptystyczne Seminarium Teologiczne w Warszawie.

Organem prasowym Kościoła jest miesięcznikSłowo Prawdy”.

Kościół posiada cztery ośrodki: katechetyczno-wypoczynkowy w Świętajnie, kolonijne: w Bielicach i Narewce, a także ośrodek konferencyjno-rekolekcyjny w WarszawieRadości oraz Dom Opieki w Białymstoku. Kościół jest także organizatorem wielu konferencji, zjazdów, obozów itd.

Członkostwo w organizacjach międzykościelnych i konfesyjnychEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Według K. Bednarczyka Brześć został obrany na miejsce zjazdu ponieważ „Łukasz Dziekuć-Malej był od samego początku największym entuzjastą zjednoczenia”. (K. Bednarczyk: Historia Zborów Baptystów w Polsce do 1939 roku. 1997, s. 151.).

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Dominik Rozkrut i inni, Mały Rocznik Statystyczny Polski 2018, Warszawa: GUS, 16 lipca 2018, s. 114, ISSN 1640-3630.
  2. Tekst ustawy w Internetowym Systemie Aktów Prawnych.
  3. Tomaszewski 2006 ↓, s. 47.
  4. Bednarczyk 1997 ↓, s. 122.
  5. Tomaszewski 2006 ↓, s. 48.
  6. Bednarczyk 1997 ↓, s. 152.
  7. Bednarczyk 1997 ↓, s. 252.
  8. Bednarczyk 1997 ↓, s. 155-156.
  9. Bednarczyk 1997 ↓, s. 157.
  10. Tomaszewski 2006 ↓, s. 120.
  11. Tomaszewski 2006 ↓, s. 70.
  12. Tomaszewski 2006 ↓, s. 64.
  13. Tomaszewski 2006 ↓, s. 56.
  14. Tomaszewski 2008 ↓, s. 174.
  15. Suławska 2012 ↓, s. 73-77.
  16. Nie tylko Niemcy – dzieje baptystów w Polsce Wiara.pl.
  17. Romuald Sztyk. Kościoły i związki wyznaniowe jako podmioty praw majątkowych. „Rejent”, s. 70, maj 1991. 
  18. Małgorzata Winiarczyk-Kossakowska. Uznanie administracyjne związków religijnych. Przyczynek do historii stosunków wyznaniowych w Polsce 1945-1949. „Przegląd Religioznawczy”. 2/252, s. 73, 2014. Polskie Towarzystwo Religioznawcze. ISSN 1230-4379. 
  19. Winiarczyk-Kossakowska 2005 ↓, s. 321-322.
  20. Winiarczyk-Kossakowska 2005 ↓, s. 319.
  21. Billy Graham w Polsce. Michał Stankiewicz (red.). Warszawa: Słowo Prawdy, 1979, s. 1-254.
  22. Plany Departamentu 2007 ↓, s. 280.
  23. Plany Departamentu 2007 ↓, s. 280-281.
  24. Michalak 2014 ↓, s. 230.
  25. Tomaszewski 2010 ↓, s. 138.
  26. Zieliński 2014 ↓, s. 103-104.
  27. Seweryn 2006 ↓, s. 252-254.
  28. Seweryn 2006 ↓, s. 85.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj