Otwórz menu główne

Prezydenci Polski

lista w projekcie Wikimedia
List Władysława Raczkiewicza do Ignacego Jana Paderewskiego, notyfikujący mu przekazanie władzy prezydenckiej przez Ignacego Mościckiego w 1939 roku

Prezydenci Polski – chronologiczna lista prezydentów Polski i innych osób sprawujących urząd głowy państwa polskiego od 1918 roku.

Spis treści

Królestwo Polskie i II Rzeczpospolita (1918–1939)Edytuj

Niepodległość Polski została zadeklarowana 7 października 1918 roku przez Radę Regencyjną, która 11 listopada tego roku przekazała władzę nad wojskiem Józefowi Piłsudskiemu jako Naczelnemu Wodzowi (14 listopada otrzymał on pełnię władzy sprawowanej wcześniej przez Radę Regencyjną). Pierwszy Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, Gabriel Narutowicz, został zaprzysiężony na urząd 11 grudnia 1922 roku (sprawował go de facto od 14 grudnia).

Lp. Zdjęcie Imię i nazwisko Okres sprawowania Przynależność partyjna lub partia popierająca Uwagi
od do
  Rada Regencyjna:

Od 11 listopada 1918 wraz z Józefem Piłsudskim, jako zwierzchnikiem sił zbrojnych.

do 14 listopada 1918
  Józef Piłsudski – sprawował urząd głowy państwa jako: 14 listopada 1918 14 grudnia 1922[a][1] bezpartyjny popierany i związany z obozem lewicy niepodległościowej[2]
1.   Gabriel Narutowicz 14 grudnia 1922[a] 16 grudnia 1922 bezpartyjny – zgłoszony przez Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie” Zamordowany przez Eligiusza Niewiadomskiego
  Maciej Rataj 16 grudnia 1922 20 grudnia 1922 Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast” tymczasowo wykonywał obowiązki Prezydenta RP po opróżnieniu urzędu, jako marszałek Sejmu
2.   Stanisław Wojciechowski 20 grudnia 1922 14 maja 1926 Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast”
  Maciej Rataj 15 maja 1926 4 czerwca 1926 Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast” tymczasowo wykonywał obowiązki Prezydenta RP po opróżnieniu urzędu, jako marszałek Sejmu
31 maja 1926 r. Zgromadzenie Narodowe wybrało na urząd prezydenta RP Józefa Piłsudskiego, nie przyjął on jednak urzędu. Sanacja
3.   Ignacy Mościcki 4 czerwca 1926 30 września 1939[b] bezpartyjny związany z obozem sanacyjnym

Po puczu wojskowym w 1926 faktycznie najwyższą władzę w państwie miał Józef Piłsudski, który piastował urząd Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych.

Władze Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie (1939–1990)Edytuj

30 września 1939 prezydent Ignacy Mościcki przekazał władzę Władysławowi Raczkiewiczowi, pierwszemu prezydentowi na uchodźstwie. Urząd ten stanowił kontynuację prezydentury II RP. Do 5 lipca 1945 r. Rząd RP na uchodźstwie miał pełne uznanie międzynarodowe (z wyjątkiem ZSRR, III Rzeszy i jej sojuszników), po tej dacie przestał być uznawany przez wspólnotę międzynarodową jako jedyny rząd w Polsce. Większość krajów od razu zaakceptowało istniejący stan rzeczy i podpisało umowy międzynarodowe z nowo powstałym państwem. Przez kilkanaście (do kilkudziesięciu) lat uznawany był przez niewielką liczbę państw (Irlandia, Hiszpania, Kolumbia, Kuba, Liban, Watykan, Wenezuela).

Lp. Zdjęcie Imię i nazwisko Okres sprawowania Przynależność partyjna lub partia popierająca
od do
  Edward Śmigły-Rydz – wyznaczony 1 września 1939 r. przez prezydenta Mościckiego „na swego następcę na wypadek opróżnienia się urzędu przed zawarciem pokoju”[3] – zgodnie z art. 24 Konstytucji kwietniowej, decyzja odwołana 25 września 1939 r.[4] Obóz Zjednoczenia Narodowego
  Bolesław Wieniawa-Długoszowski – wyznaczony 25 września 1939 r. przez prezydenta Mościckiego „na swego następcę na wypadek opróżnienia się urzędu przed zawarciem pokoju”[4]. – zgodnie z art. 24 Konstytucji kwietniowej, zrzekł się urzędu następcy prezydenta RP, decyzja o wyznaczeniu następcy odwołana 29 września 1939 r.[4]
1.(4)   Władysław Raczkiewicz 30 września 1939 6 czerwca 1947
(do 5 lipca 1945 roku Prezydent i Rząd RP na uchodźstwie posiadały pełne uznanie międzynarodowe)
2.(5)   August Zaleski 9 czerwca 1947 7 kwietnia 1972
  Rada Trzech – organ powstały po odmowie przez Zaleskiego ustąpienia z urzędu Prezydenta RP na Uchodźstwie po zakończeniu kadencji. Działając w sprzeczności z zapisami konstytucyjnymi ogłosiła się ona za kolegialną głowę państwa polskiego. Uznawana za legalną przez większą część emigracji polskiej. W skład Rady wchodzili: 3 sierpnia 1954 7 kwietnia 1972
3.(6)   Stanisław Ostrowski 9 kwietnia 1972 8 kwietnia 1979
4.(7)   Edward Bernard Raczyński 8 kwietnia 1979 8 kwietnia 1986
5.(8)   Kazimierz Sabbat 8 kwietnia 1986 19 lipca 1989
6.(9)   Ryszard Kaczorowski po zaprzysiężeniu Lecha Wałęsy przekazał mu swe uprawnienia, a rząd emigracyjny utworzył komisję likwidacyjną, która do 31 grudnia 1991 zakończyła działalność wszelkich emigracyjnych struktur władzy. 19 lipca 1989 22 grudnia 1990

Rzeczpospolita Polska (1944–1952)Edytuj

Prezydent Krajowej Rady Narodowej[5]Edytuj

Lp. Zdjęcie Imię i nazwisko Okres sprawowania Przynależność partyjna lub partia popierająca
od do
1.   Bolesław Bierut 31 grudnia 1944 4 lutego 1947 Polska Partia Robotnicza
oficjalnie bezpartyjny[6]

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej[5]Edytuj

Można doszukiwać się sprawowania zastępczo urzędu prezydenta przez Marszałka Sejmu Władysława Kowalskiego (Stronnictwo Ludowe) 4-5 lutego 1947 – od momentu wybory na funkcję Marszałka Sejmu Ustawodawczego, do zaprzysiężenia Bolesława Bieruta na urząd Prezydenta RP. Art. 2 ustawy z dnia 11 września 1944 r. o kompetencji Przewodniczącego Krajowej Rady Narodowej[7] stanowił, że wobec opróżnienia urzędu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, zastępuje go Przewodniczący Krajowej Rady Narodowej. Jednak zgodnie z art. 5 tej ustawy, wygasała ona automatycznie z chwilą ukonstytuowania się ciał parlamentarnych wybranych na zasadzie powszechnych wyborów. W mocy pozostawał więc art. 40 ustawy z dnia 17 marca 1921 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (obowiązującej zgodnie z Manifestem PKWN), w myśl którego jeżeli Prezydent Rzeczypospolitej nie może sprawować urzędu, oraz w razie opróżnienia urzędu Prezydenta Rzeczypospolitej wskutek śmierci, zrzeczenia się lub innej przyczyny – zastępuje go Marszałek Sejmu[8].

Lp. Zdjęcie Imię i nazwisko Okres sprawowania Przynależność partyjna lub partia popierająca
od do
1.   Bolesław Bierut 5 lutego 1947 20 listopada 1952 Polska Partia Robotnicza
do sierpnia 1948 oficjalnie bezpartyjny[9],od sierpnia 1948 do 15 XII 1948 oficjalnie PPR
od 15 XII 1948 Polska Zjednoczona Partia Robotnicza

Polska Rzeczpospolita Ludowa (1952–1989)Edytuj

Rada PaństwaEdytuj

Osobny artykuł: Rada Państwa (Polska).

Konstytucja PRL z 22 lipca 1952 r. znosiła urząd prezydenta. Jego rolę przejęła Rada Państwa (urząd istniejący już pod rządami Małej Konstytucji z 1947 r.) – konstytucyjna kolegialna głowa państwa, na czele z Przewodniczącym Rady Państwa. Kolejnymi przewodniczącymi Rady Państwa, gdy pełniła ona funkcję głowy państwa byli:

Lp. Zdjęcie Imię i nazwisko Okres sprawowania Przynależność partyjna lub partia popierająca
od do
1.   Aleksander Zawadzki 20 listopada 1952 7 sierpnia 1964 Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Urząd nieobsadzony – zastępcy przewodniczącego: 7 sierpnia 1964 12 sierpnia 1964
2.   Edward Ochab 12 sierpnia 1964 11 kwietnia 1968 Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
3.   Marian Spychalski 11 kwietnia 1968 23 grudnia 1970 Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
4.   Józef Cyrankiewicz 23 grudnia 1970 28 marca 1972 Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
5.   Henryk Jabłoński 28 marca 1972 6 listopada 1985 Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
6.   Wojciech Jaruzelski 6 listopada 1985 19 lipca 1989 Polska Zjednoczona Partia Robotnicza

W 1989 roku Radę Państwa zastąpiono urzędem prezydenta PRL. Rada Państwa działała do 19 lipca 1989 – dnia wyboru pierwszego Prezydenta PRL

Prezydent PRLEdytuj

Lp. Zdjęcie Imię i nazwisko Okres sprawowania Przynależność partyjna lub partia popierająca
od do
1.   Wojciech Jaruzelski 19 lipca 1989 30 grudnia 1989[c] Polska Zjednoczona Partia Robotnicza

III Rzeczpospolita (od 1989 roku)Edytuj

31 grudnia 1989 roku weszła w życie ustawa konstytucyjna o zmianie nazwy państwa na Rzeczpospolita Polska. Do czasu zaprzysiężenia na urząd Prezydenta Rzeczypospolitej Lecha Wałęsy, urząd ten sprawował Wojciech Jaruzelski (wcześniej Prezydent PRL).

Lp. Zdjęcie Imię i nazwisko Okres sprawowania Przynależność partyjna lub partia popierająca Uwagi
od do
1.   Wojciech Jaruzelski 31 grudnia 1989[c] 22 grudnia 1990[10] Polska Zjednoczona Partia Robotnicza Od 19 lipca 1989 Prezydent Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej
2.   Lech Wałęsa 22 grudnia 1990 22 grudnia 1995 „Solidarność”, Porozumienie Centrum
3.   Aleksander Kwaśniewski 23 grudnia 1995 23 grudnia 2005 Sojusz Lewicy Demokratycznej 23 grudnia 2000 rozpoczął drugą kadencję
4.   Lech Kaczyński 23 grudnia 2005 10 kwietnia 2010 Prawo i Sprawiedliwość zginął w katastrofie polskiego Tu-154 w Smoleńsku
Bronisław Komorowski 10 kwietnia 2010 8 lipca 2010 Platforma Obywatelska tymczasowo wykonywał obowiązki Prezydenta RP po opróżnieniu urzędu, jako marszałek Sejmu[11]
Bogdan Borusewicz 8 lipca 2010 8 lipca 2010[12] niezrzeszony, popierany przez Platformę Obywatelską tymczasowo wykonywał obowiązki Prezydenta RP jako marszałek Senatu
Grzegorz Schetyna 8 lipca 2010 6 sierpnia 2010[12] Platforma Obywatelska tymczasowo wykonywał obowiązki Prezydenta RP jako marszałek Sejmu
5.   Bronisław Komorowski 6 sierpnia 2010 6 sierpnia 2015 Platforma Obywatelska
6.   Andrzej Duda 6 sierpnia 2015 obecnie Prawo i Sprawiedliwość

Niedokończone kadencjeEdytuj

Prezydenci zmarli w trakcie pełnienia funkcji:

Prezydenci, którzy ustąpili z funkcji przed upływem kadencji:

Prezydenci, których kadencja została skrócona na mocy ustawy konstytucyjnej:

UwagiEdytuj

  1. a b 11 grudnia 1922 r. Gabriel Narutowicz zaprzysiężony został na Urząd Prezydenta RP, ale dopiero 14 grudnia J. Piłsudski przekazał mu władzę jako Naczelnik Państwa, co zostało ujęte w oficjalnym protokole.
  2. Wybrany na drugą kadencję 8 maja 1933 roku, zaprzysiężenie prezydenta odbyło się 9 maja.
  3. a b 31 grudnia 1989 weszła w życie ustawa zmieniająca Konstytucję PRL wprowadzając nowe nazewnictwo urzędów państwowych.

PrzypisyEdytuj

  1. J. Piłsudski Pisma zbiorowe t. V, Instytut Józefa Piłsudskiego, Warszawa 1937 str. 296.
  2. Podczas manifestanci z PPS dnia 10 listopada 1918 działacze próbowali wręczyć Piłsudskiemu sztandar Pogotowia Bojowego PPS. Piłsudski sztandaru nie przyjął, co skomentował "nie mogę przyjąć znaku jednej partii, mam obowiązek działać w imieniu całego narodu" Bohdan Urbankowski: Józef Piłsudski. Marzyciel i strateg. T. I. Warszawa: 1997. ​ISBN 83-7001-914-5​.
  3. Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 1 września 1939 r. o wyznaczeniu następcy Prezydenta Rzeczypospolitej (M.P. z 1939 r. nr 202, poz. 489).
  4. a b c Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 17 września 1939 r. o wyznaczeniu następcy Prezydenta Rzeczypospolitej.
  5. a b Mołdawa T.: Ludzie władzy 1944–1991. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1991, s. 89.
  6. Faktycznie do sierpnia 1948 tajny członek Biura Politycznego PPR na polecenie Józefa Stalina. Ryszard Terlecki, Miecz i tarcza komunizmu. Historia aparatu bezpieczeństwa w Polsce 1944–1990, Kraków 2007, ​ISBN 978-83-08-04105-5​ s. 34.
  7. Ustawa z dnia 11 września 1944 r. o kompetencji Przewodniczącego Krajowej Rady Narodowej (Dz.U. z 1944 r. nr 5, poz. 23).
  8. Ustawa z dnia 17 marca 1921 r. - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 1921 r. nr 44, poz. 267).
  9. Faktycznie tajny członek Biura Politycznego PPR na polecenie Józefa Stalina. Ryszard Terlecki, Miecz i tarcza komunizmu. Historia aparatu bezpieczeństwa w Polsce 1944–1990, Kraków 2007, ​ISBN 978-83-08-04105-5​ s. 34.
  10. Ustawa z dnia 27 września 1990 r. o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej: Art. 2. 1. Kadencja Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej wybranego przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 19 lipca 1989 r. ulega skróceniu i wygasa z chwilą objęcia urzędu przez Prezydenta wybranego w wyborach powszechnych.
  11. Bronisław Komorowski: Oświadczenie Marszałka Sejmu. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, 2010-04-11. [dostęp 2015-08-07].
  12. a b Marszałek Borusewicz głową państwa. Do osiemnastej?
  13. Dz.U. z 1990 r. nr 67, poz. 397.