Otwórz menu główne

Zamach stanu

przejęcie władzy politycznej w państwie (niezgodne z porządkiem konstytucyjnym)

Zamach stanu (przewrót, pucz – niem. Putsch, hiszp. golpe de estado, fr. coup d’État) – niezgodne z porządkiem konstytucyjnym, często z użyciem siły (zbrojny zamach stanu), przejęcie władzy politycznej w państwie przez jednostkę lub grupę osób[1]. Jest pogwałceniem normalnego toku życia politycznego i porządku instytucjonalnego.

Spis treści

CharakterystykaEdytuj

Zamachy stanu są w większości organizowane przez wysokich rangą wojskowych, w wyniku czego siły zbrojne stają się głównym aktorem wydarzeń. We współczesnych państwach nie można skutecznie przeprowadzić zamachu stanu bez udziału lub przynajmniej życzliwej neutralności wojska.

Uczestnicy zamachu stanu zmierzają przede wszystkim do opanowania środków łączności, radia, telewizji, węzłów komunikacyjnych oraz siedzib organów władzy. Szybkość działania i zaskoczenie w wielu przypadkach decydują o powodzeniu zamachu stanu.

Zamachowi stanu mogą towarzyszyć wystąpienia społeczne.

Zamach stanu a rewolucjaEdytuj

Od rewolucji różni się tym, że:

  • przeprowadzają go osoby, które już w pewien sposób należały do istniejącej elity władzy, podczas gdy rewolucja jest organizowana przez ludzi spoza układu władzy;
  • nie zmierza do urzeczywistnienia nowego ustroju politycznego, ma na celu jedynie usunięcie ludzi sprawujących rządy[2].

Obecni szefowie państw i rządów, którzy zdobyli władzę w wyniku zamachu stanuEdytuj

Kraj Urząd Osoba Data
  Oman Sułtan Kabus ibn Sa’id 23 lipca 1970
  Gwinea Równikowa Prezydent Teodoro Obiang Nguema Mbasogo 3 sierpnia 1979
  Uganda Prezydent Yoweri Museveni 29 stycznia 1986
  Sudan Prezydent Umar al-Baszir 30 czerwca 1989
  Czad Prezydent Idriss Déby 2 grudnia 1990
  Kongo Prezydent Denis Sassou-Nguesso 25 października 1997
  Fidżi Premier Frank Bainimarama 5 grudnia 2006
  Mauretania Prezydent Muhammad uld Abd al-Aziz 6 sierpnia 2008
  Tajlandia Lider Narodowej Rady Pokoju i Utrzymania Porządku Prayuth Chan-ocha 22 maja 2014
  Zimbabwe Prezydent Emmerson Mnangagwa 24 listopada 2017

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Na podstawie: Słownik polityki, pod redakcją Marka Bankowicza, Wiedza Powszechna, Warszawa 1996.
  2. Towarzyszą temu niekiedy przekształcenia o charakterze politycznym i prawnym, niezmieniające jednak panującego systemu politycznego.

BibliografiaEdytuj

  • Słownik polityki, pod redakcją Marka Bankowicza, Wiedza Powszechna, Warszawa 1996.