Zamach stanu

przejęcie władzy politycznej w państwie (niezgodne z porządkiem konstytucyjnym)

Zamach stanu, także: przewrót, pucz (niem. Putsch, hiszp. golpe de estado, fr. coup d’État) – niezgodne z porządkiem konstytucyjnym, często z użyciem siły (zbrojny zamach stanu), przejęcie władzy politycznej w państwie przez jednostkę lub grupę osób[1]. Jest pogwałceniem normalnego toku życia politycznego i porządku instytucjonalnego.

Zamach stanu
KK z 1997
Ciężar gatunkowy

zbrodnia

Przepis

art. 128 § 1 k.k.

Kara

pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3

Strona podmiotowa

umyślna w zamiarze bezpośrednim kierunkowym

Odpowiedzialność od 15. roku życia

nie

Typ kwalifikowany

nie

Typ uprzywilejowany

nie

Zastrzeżenia dotyczące pojęć prawnych

CharakterystykaEdytuj

Zamachy stanu są w większości organizowane przez wysokich rangą wojskowych, w wyniku czego siły zbrojne stają się głównym aktorem wydarzeń. We współczesnych państwach nie można skutecznie przeprowadzić zamachu stanu bez udziału lub przynajmniej życzliwej neutralności wojska.

Uczestnicy zamachu stanu zmierzają przede wszystkim do opanowania środków łączności, radia, telewizji, węzłów komunikacyjnych oraz siedzib organów władzy. Szybkość działania i zaskoczenie w wielu przypadkach decydują o powodzeniu zamachu stanu.

Zamachowi stanu mogą towarzyszyć wystąpienia społeczne.

Zamach stanu a rewolucjaEdytuj

Od rewolucji różni się tym, że:

  • przeprowadzają go osoby, które już w pewien sposób należały do istniejącej elity władzy, podczas gdy rewolucja jest organizowana przez ludzi spoza układu władzy;
  • nie zmierza do urzeczywistnienia nowego ustroju politycznego, ma na celu jedynie usunięcie ludzi sprawujących rządy[2].

Obecni szefowie państw i rządów, którzy zdobyli władzę w wyniku zamachu stanuEdytuj

Kraj Urząd Osoba Zamach stanu/wojna Data
  Gwinea Równikowa Prezydent Teodoro Obiang Nguema Mbasogo Zamach stanu w Gwinei Równikowej (1979) 3 sierpnia 1979
  Uganda Prezydent Yoweri Museveni Wojna domowa w Ugandzie 29 stycznia 1986
  Tadżykistan Prezydent Emomali Rahmon Wojna domowa w Tadżykistanie 19 listopada 1992
  Kambodża Premier Hun Sen Zamach stanu w Kambodży (1997) sierpień 1997
  Kongo Prezydent Denis Sassou-Nguesso Wojna domowa w Republice Konga 25 października 1997
  Fidżi Premier Frank Bainimarama Zamach stanu na Fidżi (2006) 5 grudnia 2006
  Egipt Prezydent Abd al-Fattah as-Sisi Zamach stanu w Egipcie (2013) 3 lipca 2013
  Tajlandia Premier Prayuth Chan-ocha Zamach stanu w Tajlandii (2014) 22 maja 2014
  Zimbabwe Prezydent Emmerson Mnangagwa Zamach stanu w Zimbabwe (2017) 24 listopada 2017
  Sudan Przewodniczący Tymczasowej Rady Suwerennej Abd al-Fattah Abd er-Rahman Burhan Zamach stanu w Sudanie (2019) 12 kwietnia 2019
  Mjanma Przewodniczący Rady Administracji Państwowej (od II 2021)
Premier (od VIII 2021)
Min Aung Hlaing Zamach stanu w Mjanmie 1 lutego 2021
  Mali p.o. Prezydenta Assimi Goita Zamach stanu w Mali (2021) 25 maja 2021
  Tunezja Prezydent Kajs Su’ajjid[3] 25 lipca 2021
  Gwinea Przewodniczący Narodowego Komitetu Pojednania i Rozwoju (od IX 2021)
p.o. Prezydenta (od X 2021)
Mamady Doumbouya Zamach stanu w Gwinei (2021) 5 września 2021
  Burkina Faso Przewodniczący Patriotycznego Ruchu na rzecz Ochrony i Odbudowy Paul-Henri Sandaogo Damiba Zamach stanu w Burkina Faso (2022) 24 stycznia 2022

Zamach stanu w polskim Kodeksie karnymEdytuj

Problematykę zamachu stanu regulują art. 128 § 1 i 2 Kodeksu karnego. W art. 128 § 3 k.k. opisano przestępstwo pokrewne zamachowi stanu, mianowicie wywieranie wpływu przemocą lub groźbą bezprawną na czynności urzędowe konstytucyjnego organu Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 128.
§ 1. Kto, w celu usunięcia przemocą konstytucyjnego organu Rzeczypospolitej Polskiej, podejmuje działalność zmierzającą bezpośrednio do urzeczywistnienia tego celu, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.
§ 2. Kto czyni przygotowania do popełnienia przestępstwa określonego w § 1, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 3. Kto przemocą lub groźbą bezprawną wywiera wpływ na czynności urzędowe konstytucyjnego organu Rzeczypospolitej Polskiej, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

PrzypisyEdytuj

  1. Na podstawie: Słownik polityki, pod redakcją Marka Bankowicza, Wiedza Powszechna, Warszawa 1996.
  2. Towarzyszą temu niekiedy przekształcenia o charakterze politycznym i prawnym, niezmieniające jednak panującego systemu politycznego.
  3. Zamach stanu w Tunezji, defence24.pl [dostęp 2022-03-22] (pol.).

BibliografiaEdytuj

  • Słownik polityki, pod redakcją Marka Bankowicza, Wiedza Powszechna, Warszawa 1996.