Otwórz menu główne

Parlament Europejski

instytucja Unii Europejskiej

Parlament Europejski (PE) – instytucja Unii Europejskiej będąca odpowiednikiem jednoizbowego parlamentu, której członkowie są wybierani przez obywateli państw należących do UE na pięcioletnią kadencję.

Parlament Europejski
Herb Parlament Europejski Nazwa w innych językach Европейски парламент Evropský parlament Europa-Parlamentet Europees Parlement European Parliament Euroopa Parlament Euroopan parlamentti Parlement européen Europäisches Parlament Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο Európai Parlament Parlaimint na hEorpa Parlamento europeo Eiropas Parlaments Europos Parlamentas Parlament Ewropew Parlamento Europeu Parlamentul European Európsky parlament Evropski parlament Parlamento Europeo Europaparlamentet 欧洲议会
Organizacja  Unia Europejska
Rodzaj unikameralny
Rok założenia 1951
Kierownictwo
Przewodniczący David Sassoli
Wiceprzewodniczący
Struktura
Struktura Parlament Europejski Nazwa w innych językach Европейски парламент Evropský parlament Europa-Parlamentet Europees Parlement European Parliament Euroopa Parlament Euroopan parlamentti Parlement européen Europäisches Parlament Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο Európai Parlament Parlaimint na hEorpa Parlamento europeo Eiropas Parlaments Europos Parlamentas Parlament Ewropew Parlamento Europeu Parlamentul European Európsky parlament Evropski parlament Parlamento Europeo Europaparlamentet 欧洲议会
Liczba członków 751
Stowarzyszenia polityczne

     

EPP (182)

     

S&D (154)

     

RE (108)

     

G/EFA (74)

     

ID (73)

     

ECR (62)

     

GUE/NGL (41)

     

Niezrzeszeni (57)
Ordynacja proporcjonalna
Ostatnie wybory 2019
Siedziba
Siedziba Parlament Europejski Nazwa w innych językach Европейски парламент Evropský parlament Europa-Parlamentet Europees Parlement European Parliament Euroopa Parlament Euroopan parlamentti Parlement européen Europäisches Parlament Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο Európai Parlament Parlaimint na hEorpa Parlamento europeo Eiropas Parlaments Europos Parlamentas Parlament Ewropew Parlamento Europeu Parlamentul European Európsky parlament Evropski parlament Parlamento Europeo Europaparlamentet 欧洲议会
Strasburg, Francja (na zdjęciu)
Espace Léopold: Bruksela, Belgia
Sekretariat: Luksemburg i Bruksela
Strona internetowa
Unia Europejska
Flaga UE
Ten artykuł jest częścią serii:
Polityka i instytucje
Unii Europejskiej
Portal Portal Unia Europejska
Posiedzenie Parlamentu Europejskiego w 1985
Sala obrad plenarnych Parlamentu Europejskiego w Strasburgu
Sala obrad plenarnych Parlamentu Europejskiego w Brukseli
Inauguracja obrad w Strasburgu (2014)
Fragment Espace Léopold, kompleksu Parlamentu Europejskiego w Brukseli
Budynek im. Paula Henriego Spaaka, w którym mieści się m.in. sala obrad plenarnych Parlamentu Europejskiego w Brukseli, sale posiedzeń komisji i biura posłów
Wnętrze budynku im. Paula Henriego Spaaka
Sala posiedzeń jednej z komisji Parlamentu Europejskiego w Brukseli
Biblioteka Parlamentu Europejskiego w Brukseli
Wejście do Parlamentarium, centrum dla zwiedzających Parlamentu Europejskiego w Brukseli
Tablica z nazwą uliczki przed Parlamentem Europejskim w Brukseli –Esplanade Solidarność 1980. Nazwa została nadana w 2011

Oficjalną siedzibą Parlamentu Europejskiego jest Strasburg, ale większość prac legislacyjnych ma miejsce w Brukseli, gdzie mieszczą się również komisje parlamentarne, biura poselskie oraz władze klubów. Sekretariat, Biblioteka i część zaplecza technicznego Parlamentu znajdują się w Luksemburgu.

Spis treści

HistoriaEdytuj

Korzenie obecnego Parlamentu Europejskiego sięgają 1952, kiedy na mocy Traktatu paryskiego powstała Europejska Wspólnota Węgla i Stali. Traktaty rzymskie z 1957 (a ściślej dołączona do nich konwencja) przekształciły je w organ wszystkich trzech Wspólnot Europejskich. Początkowo był nazywany Zgromadzeniem, a później Zgromadzeniem Parlamentarnym[1]. Nazwę Parlament Europejski przyjął on w 1960, co zaakceptował jednolity akt europejski[1].

Początkowo deputowani do PE byli desygnowani przez parlamenty krajów członkowskich[2]. W 1974 na szczycie w Paryżu szefowie państw i rządów państw członkowskich podjęli decyzją o bezpośrednich i powszechnych wyborach do PE, a w 1978 wszedł w życie podpisany w 1976 Akt o powszechnych wyborach do Parlamentu Europejskiego[1]. W 1979 odbyły się pierwsze bezpośrednie i powszechne wybory do PE[1]. Wybrano w nich 410 posłów[1]. Od tego czasu deputowani są wybierani w powszechnych i bezpośrednich przez obywateli państw członkowskich[2]. Nie istnieje jednolita ordynacja wyborcza do PE. Wybory są przeprowadzane z zastosowaniem procedur ustalanych przez państwa członkowskie[2].

Początkowo był on organem konsultacyjnym i nie posiadał realnej władzy. Po wejściu w życie Jednolitego Aktu Europejskiego (1987), Traktatu z Maastricht (1993) i Traktatu amsterdamskiego (1999) Parlament Europejski stopniowo zyskiwał szereg uprawnień, także ustawodawczych (głównie kosztem Rady). Zmianie uległa również jego struktura i stan osoby. Było to konsekwencja pogłębiania się i rozszerzenia zakresu podmiotowego i terytorialnego integracji europejskiej oraz działań samego Parlamentu na rzecz zmiany swojej pozycji w systemie instytucjonalnym Wspólnot Europejskich[3].

KompetencjeEdytuj

Parlament jest przede wszystkim organem prawodawczym, który wspólnie z Radą stanowi akty prawne w toku różnych procedur legislacyjnych. Do funkcji prawodawczej Parlamentu należy też współudział w uchwalaniu budżetu oraz udzielanie Komisji absolutorium z jego wykonania. Parlament Europejski w przeciwieństwie do parlamentów krajowych nie posiada prawa inicjatywy ustawodawczej – na uprawnioną do inicjatyw Komisję może jedynie wpływać podejmowaniem niewiążących ją wezwań do działania.

Parlament Europejski może też kontrolować inne instytucje oraz posiada, do pewnego stopnia, uprawnienia kreacyjne (wyboru składu innych organów Unii):

  • zatwierdza Komisję i jej przewodniczącego;
  • ma prawo uchwalenia wotum nieufności wobec Komisji (większością 2/3 głosów);
  • ma prawo zadawania pytań komisarzom;
  • ma zwyczajową możliwość zadawania pytań Radzie;
  • Komisja jest zobowiązana do składania PE sprawozdań z działalności Unii;
  • Przewodniczący Rady Europejskiej składa Parlamentowi sprawozdania z posiedzeń Rady Europejskiej;
  • PE ma prawo do ustanawiania komisji śledczych na wniosek ¼ swoich członków;
  • powołuje Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich.

Parlament dysponuje także szerokimi (lecz niewiążącymi innych instytucji) uprawnieniami opiniodawczymi. Konsultowanie Parlamentu jest obowiązkowe w przypadku niektórych procedur. Parlament ma też prawo niewezwany wydać opinię w dowolnej, wybranej przez siebie sprawie.

Prawo petycjiEdytuj

Obywatele Unii Europejskiej mają prawo składania petycji do Parlamentu Europejskiego[4]. Prawo to rozciąga się także na wszystkie osoby fizyczne i prawne, mające miejsce zamieszkania lub statutową siedzibę na terenie UE.

SkładEdytuj

Zmiana systemu wyborów do PE i rozszerzenia UE o kolejne państwa spowodowały bardzo duży wzrost liczby deputowanych[1].

Obecnie Parlament Europejski liczy 751 deputowanych[5], sprawujących mandat wolny, wybieranych na pięcioletnią kadencję. W Polsce w stosunku do członków PE używa się potocznie określenia „europarlamentarzysta”, „eurodeputowany” lub „europoseł”, a oficjalne określenie brzmi: „poseł do Parlamentu Europejskiego”. W Wielkiej Brytanii stosuje się określenie „członek Parlamentu Europejskiego” (Member of the European Parliament, w skrócie MEP), we Francji zaś – „deputowany europejski” (un député européen).

Liczba posłówEdytuj

Rok Liczba posłów
1962 162
1979 410
1981 434
1986 518
1994 567
1999 626
2004 732
2007 785
2009 736
2011 754
2013 766
2014 751

Zgodnie ze statutem posła do Parlamentu Europejskiego z 28 września 2005 roku (decyzja 2005/684/WE, Euratom) europosłowie mają otrzymywać jednolite wynagrodzenie w wysokości 38,5% wynagrodzenia sędziego Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, czyli 7665 euro brutto miesięcznie (6 515 euro netto – 15% UE Tax). Oprócz tego każdy deputowany otrzymuje dietę w wysokości 298 euro/dzień za każdy dzień posiedzenia Parlamentu lub komisji PE czy frakcji partyjnej, łącznie ok. 16 dni miesięcznie (ok. 4768 euro/miesiąc)[6]. Łącznie pensja plus dieta pobytowa wynosi ok. 11 283 euro miesięcznie netto[7].

Na działalność biur krajowych europoseł otrzymuje 4202 euro na miesiąc. Fundusz na wynagrodzenie asystentów wynoszący 17 540 euro na miesiąc[7] w 2010 roku został zwiększony o dodatkowe 1500 euro[8]. Poseł otrzymuje również środki na pokrycie kosztów podróży z kraju pochodzenia do siedzib PE.

Deputowani którzy nie uzyskają w kolejnych wyborach mandatów, mogą, w zależności od stażu parlamentarnego, liczyć na odprawę z PE w wysokości od 6 do 24-miesięcznych pensji (art. 13 pkt 2 Statutu posła do PE).

Ordynacja wyborczaEdytuj

Ustalenie szczegółowych zasad przeprowadzania wyborów pozostaje w kompetencji poszczególnych państw członkowskich. W Polsce tę kwestię reguluje ustawa – Kodeks wyborczy.

Podstawowe regulacjeEdytuj

Prawo Unii Europejskiej stanowi jedynie, iż posłów do PE wybiera się w państwach członkowskich w tajnym, powszechnym i bezpośrednim głosowaniu. Wymagane jest przy tym oparcie systemu wyborczego na zasadzie proporcjonalności i takie kształtowanie okręgów wyborczych, które nie naruszy zasady reprezentacji proporcjonalnej. Dopuszczalne jest przy tym wprowadzenie klauzuli zaporowej (progu wyborczego), nie wyższej niż 5% (w Wielkiej Brytanii nie ma progu wyborczego, w Szwecji wynosi on 4%, w Polsce – 5%).

Podział mandatów pomiędzy państwa członkowskieEdytuj

Liczba posłów w Parlamencie Europejskim wybieranych w poszczególnych państwach jest w przybliżeniu proporcjonalna do liczby mieszkańców (z lekką nadreprezentacją krajów mniej ludnych).

Posłom wybranym w RP w 2004 r. przypadały 54 mandaty, a w 2009 r. – 51. Zmiana ta nie oznaczała pomniejszenia polskiej reprezentacji w składzie Parlamentu, ale przywrócenia stanu zgodnego z regulacjami, jakie w tej kwestii wprowadził Traktat z Nicei, i zlikwidowanie 4 mandatowej „nadwyżki”, która miała charakter wyjątkowy i wynikała z faktu, że w 2004 r. Bułgaria i Rumunia nie zdążyły z ratyfikacją Traktatu Akcesyjnego. Właśnie dzięki temu nowo przyjęte w tym czasie państwa – w tym Polska – uzyskały jednorazowo dodatkowe mandaty do podziału.

Prawa wyborcze obywateli UniiEdytuj

Czynne prawo wyborcze (prawo do głosowania) przysługuje każdemu obywatelowi UE, który ukończył 18 lat i nie został go pozbawiony w kraju pochodzenia. Obywatel Unii stale zamieszkały w państwie, którego nie jest obywatelem, ma prawo do głosowania na tych samych warunkach co obywatele tego państwa; np. obywatel Polski, który przeprowadził się na stałe do Londynu, może głosować na angielskich kandydatów zgodnie z brytyjskimi regulacjami (wymagane jest wtedy wpisanie się do rejestru wyborców).

Grupy polityczne w ParlamencieEdytuj

Kandydaci do Parlamentu Europejskiego zwykle startują w wyborach w barwach jednej z partii działającej w ich kraju. Po wejściu do Parlamentu przyłączają się jednak do jednej z funkcjonujących tam grup politycznych lub pozostają niezależni[9]. W sali posiedzeń zajmują miejsca według przynależności do grup, a nie według przynależności narodowej.

Grupa polityczna składa się z co najmniej 25 deputowanych wybranych w co najmniej jednej czwartej państw członkowskich[9].

Frakcje w Parlamencie Europejskim (stan na 03.07.2019)
Skrót Nazwa Orientacja polityczna Liczba posłów[10]
EPP Grupa Europejskiej Partii Ludowej (Chrześcijańscy Demokraci) chrześcijańska demokracja, liberalny konserwatyzm 182
S&D Grupa Postępowego Sojuszu Socjalistów i Demokratów w Parlamencie Europejskim socjaldemokracja 154
RE Odnówmy Europę liberalizm, centryzm 108
G/EFA Grupa Zielonych / Wolne Przymierze Europejskie zielona polityka, regionalizm 74
ID Tożsamość i Demokracja nacjonalizm, eurosceptycyzm 73
ECR Europejscy Konserwatyści i Reformatorzy konserwatyzm, liberalizm gospodarczy 62
GUE/NGL Konfederacyjna Grupa Zjednoczonej Lewicy Europejskiej / Nordycka Zielona Lewica socjalizm demokratyczny, eurokomunizm 41
NI Niezrzeszeni 47
Razem 751

ObradyEdytuj

Parlament Europejski wybiera spośród swych członków przewodniczącego na 2,5-letnią kadencję, który reprezentuje Parlament na zewnątrz i kieruje jego obradami.

Parlament nie używa jednego języka obrad. Obrady Parlamentu odbywają się symultanicznie we wszystkich językach Unii, tzn. każdy poseł może mówić w dowolnym języku urzędowym UE, a jego wystąpienie jest tłumaczone na bieżąco na wszystkie pozostałe języki[11].

Obrady są też tłumaczone na języki wszystkich państw stowarzyszonych, gdyż przedstawiciele parlamentów państw stowarzyszonych mają prawo biernego uczestnictwa w obradach.

Większość prac legislacyjnych odbywa się na posiedzeniach odpowiednich komisji, przygotowujących wnioski, nad którymi głosuje się podczas sesji.

Wszystkie sesje plenarne zwołuje przewodniczący. Trwają one zwykle jeden tydzień w miesiącu i odbywają się w Strasburgu; odbywają się również sesje dwudniowe w Brukseli. W razie potrzeby zwoływane są też sesje nadzwyczajne.

KomisjeEdytuj

Prace legislacyjne prowadzone są w 20 stałych komisjach, w skład których wchodzi od 25 do 73 posłów[12]. Skład komisji odzwierciedla skład Parlamentu[12].

Komisje obradują średnio 1-2 razy w miesiącu w Brukseli[12]. Ich posiedzenia są jawne[12].

Parlament może również powoływać podkomisje i tymczasowe komisje specjalne w celu zbadania specyficznych kwestii[12].

Przewodniczący Parlamentu EuropejskiegoEdytuj

  1.   Paul-Henri Spaak (1952–1954)
  2.   Alcide De Gasperi (1954)
  3.   Giuseppe Pella (1954–1956)
  4.   Hans Furler (1956–1958)
  5.   Robert Schuman (1958–1960)
  6.   Hans Furler (1960–1962)
  7.   Gaetano Martino (1962–1964)
  8.   Jean Duvieusart (1964–1965)
  9.   Victor Leemans (1965–1966)
  10.   Alain Poher (1966–1969)
  11.   Mario Scelba (1969–1971)
  12.   Walter Behrendt (1971–1973)
  13.   Cornelis Berkhouwer (1973–1975)
  14.   Georges Spénale (1975–1977)
  15.   Emilio Colombo (1977–1979)
  16.   Simone Veil (1979–1982)
  17.   Piet Dankert (1982–1984)
  18.   Pierre Pflimlin (1984–1987)
  19.   Henry Plumb (1987–1989)
  20.   Enrique Barón Crespo (1989–1992)
  21.   Egon Klepsch (1992–1994)
  22.   Klaus Hänsch (1994–1997)
  23.   José María Gil-Robles (1997–1999)
  24.   Nicole Fontaine (1999–2002)
  25.   Pat Cox (2002–2004)
  26.   Josep Borrell Fontelles (2004–2007)
  27.   Hans-Gert Pöttering (2007–2009)
  28.   Jerzy Buzek (2009–2012)
  29.   Martin Schulz (2012-2017)
  30.   Antonio Tajani (2017-2019)
  31.   David Sassoli (od 2019)

Zarzuty o niegospodarnośćEdytuj

 
Skrzynie używane do przewożenia rzeczy między siedzibami Parlamentu w Brukseli i Strasburgu

W 2008 poseł Paul van Buitenen opublikował raport, wskazujący na istnienie nieprawidłowości w sposobie rozliczania wydatków przez posłów, mogących prowadzić do niegospodarności, nadużyć, nepotyzmu i korupcji. Autor wskazał na przypadki podnajmowania firm, których właścicielami byli sami posłowie lub ich rodziny, powszechne ignorowanie procedur związanych z rozliczaniem wydatków (np. niedostarczanie faktur lub dostarczanie ich z opóźnieniem) oraz brak egzekwowania tych wymogów przez administrację Parlamentu przy równoczesnym refinansowaniu większości zadeklarowanych wydatków. Wskazano przypadki drastycznego zawyżania kosztów podróży[13], zatrudniania fikcyjnych podmiotów oraz zlecanie płatności rzekomym podwykonawcom na prywatne konta posłów[14][15]. Raport został opublikowany wbrew decyzji Komisji Kontroli Budżetowej, która głosowała przeciwko jego publikacji[16].

Krytykę wywołuje również przenoszenie obrad Parlamentu pomiędzy Brukselą i Strasburgiem. W 2019 jego koszty szacowane były na 180 milionów euro rocznie i 19 tys. ton CO2 miesięcznie[17]. W 2008 w proteście przeciwko przenosinom, określanym mianem „wędrującego cyrku” (ang. travelling circus), zebrano ponad 1,2 miliona podpisów obywateli z całej Unii. Przeciwko trwałemu przeniesieniu obrad Parlamentu poza Strasburg protestuje część posłów francuskich[18][19]. Taka zmiana wymagałaby jednomyślności wszystkich państw członkowskich[17].

W 2010 roku przygotowany został kolejny krytyczny raport na temat wydatków Parlamentu Europejskiego. Szefem zespołu, który go opracował jest poseł Bart Staes[20]. W 2011 roku echem w mediach odbiła się prowokacja zorganizowana przez The Sunday Times, który kilkudziesięciu posłom zaoferował – podszywając się pod fikcyjną firmę – pieniądze za uchwalenie korzystnych dla niej przepisów[21]. W 2011 roku do prasy przedostały się wyniki audytu za lata 2007–2009, ujawniającego kolejne nieprawidłowości w wydatkach PE, utajnione przez Klausa Wellego[22].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f Józef M. Fiszer: Parlament Europejski po wyborach z czerwca 2009 roku [w:] Józef M. Fiszer (red.) Parlament Europejski po traktacie z Lizbony. Warszawa: Instytut Nauk Politycznych Polskiej Akademii Nauk, 2011, s. 128. ISBN 978-83-60580-76-9.
  2. a b c Wielka Encyklopedia PWN. Tom 20. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004, s. 313. ISBN 83-01-14114-X.
  3. Józef M. Fiszer: Parlament Europejski po wyborach z czerwca 2009 roku [w:] Józef M. Fiszer (red.) Parlament Europejski po traktacie z Lizbony. Warszawa: Instytut Nauk Politycznych Polskiej Akademii Nauk, 2011, s. 127. ISBN 978-83-60580-76-9.
  4. Tamara Barriga: Petycje do Parlamentu Europejskiego (pol.). UniaEuropejska.org, 2011-05-17. [dostęp 2014-12-22].
  5. Posłowie według kraju i grupy politycznej (pol.). www.europarl.europa.eu. [dostęp 2013-02-05].
  6. Zwrot kosztów dla posłów do parlamentu europejskiego. Parlament Europejski.
  7. a b Research Note 47. The Taxpayers’ Alliance.
  8. MEPs award themselves €1,500 more in staff expenses. EUobserver, 2010.
  9. a b Józef M. Fiszer: Parlament Europejski po wyborach z czerwca 2009 roku [w:] Józef M. Fiszer (red.) Parlament Europejski po traktacie z Lizbony. Warszawa: Instytut Nauk Politycznych Polskiej Akademii Nauk, 2011, s. 115. ISBN 978-83-60580-76-9.
  10. Zestawienie posłów według państwa członkowskiego i według grupy politycznej | Posłowie do PE | Parlament Europejski, www.europarl.europa.eu [dostęp 2017-11-25] (pol.).
  11. Oficjalna telewizja internetowa Parlamentu Europejskiego, EuroparlTV, także jest dostępna we wszystkich językach unijnych.
  12. a b c d e The Committees of the European Parliament. W: European Parliament [on-line]. europarl.europa.eu. [dostęp 2019-03-27].
  13. Aleksandra Rybińska: Luksusowe życie europejskich polityków. Rzeczpospolita, 12 kwietnia 2009.
  14. Paul van Buitenen, EP Audit Report, 2008.
  15. MEP makes ‘fraud’ report public. BBC, 5 marca 2008.
  16. MEPs vote to keep their expenses scams secret. 27 lutego 2008.
  17. a b Jennifer Rankin: What is the European parliament and do the elections matter?. W: The Guardian [on-line]. theguardian.com, 6 maja 2019. [dostęp 2019-05-29].
  18. EU petitions committee debates Brussels-Strasbourg ‘travelling circus’. EUObserver, 26 lutego 2008.
  19. EU parliament ceiling collapse saved €1.7 million. EU Observer, 2011.
  20. Damning report hits out at EP expenditure. EU Observer, 5 lutego 2010.
  21. Buzek: korupcja europosłów nie może być tolerowana. PAP, 2011.
  22. Tajne pieniądze Brukseli. Wyborcza.pl, 2011.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj