Nagroda Sacharowa

unijna nagroda

Nagroda Sacharowa, pełna nazwa: Nagroda im. Sacharowa za wolność myśli – wyróżnienie przyznawane dla jednej lub kilku osobistości, lub też grupy osób szczególnie zasłużonych w walce na rzecz praw człowieka i wolności. Nagroda ustanowiona w grudniu 1988 przez Parlament Europejski i nazwana na cześć radzieckiego naukowca oraz działacza politycznego Andrieja Sacharowa.

Nagroda im. Sacharowa za wolność myśli
Ilustracja
Wręczenie nagrody Malali Yousafzai w 2013 roku
Nagroda za walka na rzecz prawa człowieka i wolności
Przyznawana przez Parlament Europejski
Lokalizacja  Unia Europejska
Strasburg, Francja
Pierwsze rozdanie 1988
Strona internetowa

Nagroda Sacharowa przyznawana jest zwykle w październiku. Nominacji może udzielić grupa polityczna lub przynajmniej 40 posłów Parlamentu Europejskiego. Komisja do Spraw Zagranicznych i Komisja Rozwoju poprzez głosowanie wybierają trzech finalistów z listy nominowanych, następnie Konferencja Przewodniczących PE wybiera laureata.

Podczas pierwszej edycji nagroda została przyznana Nelsonowi Mandeli i Anatolijowi Marczenko ex aequo. W 1990 nagrodę przyznano Aung San Suu Kyi, która nie mogła jej odebrać aż do 2013 roku ponieważ przebywała w więzieniu w Birmie. W 2020 postanowiono odebrać jej to wyróżnienie m.in. „za wspieranie masakry ludności muzułmańskiej Rohindżów w Mijanmie”[1]. Nagrodę przyznaje się również organizacjom. Pierwszą z nich, która została uhonorowana była argentyńska Matki z Plaza de Mayo w 1992. Pięciu laureatów otrzymało później Pokojową Nagrodę Nobla – kolejno: Nelson Mandela, Aung San Suu Kyi, Malala Yousafzai, Denis Mukwege i Nadia Murad.

LaureaciEdytuj

Rok Wyróżniony Kraj Uwagi
1988   Nelson Mandela[2]   Południowa Afryka
Anatolij Marczenko[3]   ZSRR nagroda przyznana pośmiertnie
1989   Alexander Dubček[4]   Słowacja
1990   Aung San Suu Kyi[5]   Mjanma wykluczona z grona laureatów we wrześniu 2020 r.[6]
1991 Adem Demaçi[7]   Kosowo
1992   Matki z Plaza de Mayo[8]   Argentyna
1993 dziennik Oslobođenje[9]   Bośnia i Hercegowina
1994   Taslima Nasrin[10]   Bangladesz
1995   Leyla Zana[11]   Turcja
1996   Wei Jingsheng[12]   Chińska Republika Ludowa
1997   Salima Ghezali[13]   Algieria
1998   Ibrahim Rugova[14]   Kosowo
1999   Xanana Gusmão[15]   Timor Wschodni
2000 ¡Basta Ya![16]   Hiszpania
2001   Nurit Peled[17]   Izrael
Izzat Ghazzawi[18]   Palestyna
  Zacarias Kamwenho[19]   Angola
2002 Oswaldo Payá[20]   Kuba
2003   Organizacja Narodów Zjednoczonych[21]
  Kofi Annan[21]   Ghana
2004 Białoruskie Stowarzyszenie Dziennikarzy[22]   Białoruś
2005   Kobiety w Bieli[23]   Kuba
  Reporterzy bez Granic[24]
  Hauwa Ibrahim[25]   Nigeria
2006   Alaksandr Milinkiewicz[26]   Białoruś
2007   Salih Mahmoud Osman[27]   Sudan
2008   Hu Jia[28]   Chińska Republika Ludowa
2009 Stowarzyszenie Memoriał[29]   Rosja
2010   Guillermo Fariñas[30]   Kuba
2011 Mohamed Bouazizi[31]   Tunezja nagroda przyznana pośmiertnie
  Asma Mahfuz[32]   Egipt
  Ahmad as-Sanusi[33]   Libia
  Razan Zajtuna[34]   Syria
  Ali Farzat[35]   Syria
2012   Dżafar Panahi[36]   Iran
  Nasrin Sotude[37]   Iran
2013   Malala Yousafzai[38]   Pakistan
2014   Denis Mukwege[39]   Demokratyczna Republika Konga
2015   Raif Badawi[40]   Arabia Saudyjska
2016   Nadia Murad[41]   Irak
  Lamiya Aji Bashar[41]   Irak
2017 opozycja demokratyczna w Wenezueli[42]   Wenezuela
2018   Ołeh Sencow[43]   Ukraina
2019   Ilham Tohti[44]   Chińska Republika Ludowa
2020   Demokratyczna opozycja na Białorusi[45]   Białoruś Jako reprezentanta opozycji wskazano Radę Koordynacyjną ds. Przekazania Władzy na Białorusi[46].
2021   Aleksiej Nawalny[47]   Rosja

PrzypisyEdytuj

  1. Aung San Suu Kyi suspended from the Sakharov Prize Community | News | European Parliament, www.europarl.europa.eu, 9 października 2020 [dostęp 2021-10-23] (ang.).
  2. First Sakharov Prize Laureate Nelson Mandela 1918 - 2013, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] (ang.).
  3. Anatoli Marchenko, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] (ang.).
  4. Alexander Dubcek, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] [zarchiwizowane z adresu 2015-09-25] (ang.).
  5. Aung San Suu Kyi, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] (ang.).
  6. Aung San Suu Kyi wykluczona spośród laureatów nagrody Sacharowa, RMF24, 10 września 2020 [dostęp 2020-09-10] (pol.).
  7. Adem Demaçi, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] (ang.).
  8. Las Madres de Plaza de Mayo, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] (ang.).
  9. Oslobodjenje, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] (ang.).
  10. Taslima Nasrin, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] (ang.).
  11. Leyla Zana, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] (ang.).
  12. Wei Jingsheng, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] (ang.).
  13. Salima Ghezali, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] (ang.).
  14. Ibrahim Rugova, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] (ang.).
  15. José Alexandre „Xanana” Gusmão, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] (ang.).
  16. ¡BASTA YA!, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] (ang.).
  17. Nurit Peled-Elhanan, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] (ang.).
  18. Izzat Ghazzawi, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] (ang.).
  19. Dom Zacarias Kamwenho, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] (ang.).
  20. Oswaldo José Payá Sardiñas, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] (ang.).
  21. a b UN Secretary General Kofi Annan and all the staff of the United Nations, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] (ang.).
  22. The Belarusian Association of Journalists, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] [zarchiwizowane z adresu 2016-10-29] (ang.).
  23. Ladies in White, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] (ang.).
  24. Reporters without Borders, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] (ang.).
  25. Hauwa Ibrahim, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] (ang.).
  26. Aliaksandr Milinkevich, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] (ang.).
  27. Salih Mahmoud Mohamed Osman, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] (ang.).
  28. Hu Jia, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] (ang.).
  29. Memorial, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] (ang.).
  30. Guillermo Fariñas, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] (ang.).
  31. Mohamed Bouazizi, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] (ang.).
  32. Asmaa Mahfouz, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] (ang.).
  33. Ahmed El Zuber El Senussi, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] (ang.).
  34. Razan Zaitouneh, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] [zarchiwizowane z adresu 2017-10-28] (ang.).
  35. Ali Ferzat, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] (ang.).
  36. Jafar Panahi, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] [zarchiwizowane z adresu 2017-10-28] (ang.).
  37. Nasrin Sotoudeh, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] [zarchiwizowane z adresu 2017-10-28] (ang.).
  38. Malala Yousafzai receives 2013 Sakharov Prize for Freedom of Thought, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] [zarchiwizowane z adresu 2016-01-13] (ang.).
  39. Denis Mukwege, Sakharov Prize Network [dostęp 2017-11-01] (ang.).
  40. Parlament Europejski uhonorował blogera, który „ośmieszył islam” (pol.). tvn24.pl, 29-10-2015. [dostęp 2017-11-01].
  41. a b Aleksandra Gresz (AIP): Nagroda Sacharowa 2016 dla Nadii Murady Basee Tahy i Lamii Aji Baszar - byłych niewolnic ISIS. polskatimes.pl, 27 października 2016. [dostęp 2016-10-27].
  42. Wenezuelska opozycja z Nagrodą Sacharowa (www.tvn24.pl), TVN24, 26 października 2017 [dostęp 2017-10-26] (pol.).
  43. Nagroda imienia Sacharowa. W tym roku odznaczono ukraińskiego reżysera Ołeha Sencowa, Gazeta.pl, 25 października 2018 [dostęp 2018-10-25] (pol.).
  44. Ilham Tohti laureatem Nagrody Sacharowa, wyborcza.pl, 24 października 2019 [dostęp 2019-11-15] (pol.).
  45. Białoruska opozycja z Nagrodą im. Sacharowa. Wyróżnienie za „obronę wolności myśli”, Wprost, 22 października 2020 [dostęp 2020-10-29] (pol.).
  46. Demokratyczna opozycja na Białorusi - 2020, Białoruś, Parlament Europejski [dostęp 2020-10-29] (pol.).
  47. Alexej Nawalny bekommt Menschenrechtspreis der EU, Der Spiegel, 20 października 2021, ISSN 2195-1349 [dostęp 2021-10-20] [zarchiwizowane z adresu 2021-10-20] (niem.).

Linki zewnętrzneEdytuj