Pałac w Birczy

Pałac w Birczy – znajduje się na zamkowym wzgórzu na wschód od miasteczka Bircza.

Pałac w Birczy
Obiekt zabytkowy nr rej. A-483 z 29.07.1982
Ilustracja
Pałac w Birczy. Elewacja wschodnia
Państwo  Polska
Miejscowość Bircza
Rozpoczęcie budowy I poł. XVIII w.
Położenie na mapie gminy Bircza
Mapa konturowa gminy Bircza, blisko centrum na prawo znajduje się ikonka pałacu z opisem „Pałac w Birczy”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po prawej znajduje się ikonka pałacu z opisem „Pałac w Birczy”
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, blisko centrum na dole znajduje się ikonka pałacu z opisem „Pałac w Birczy”
Położenie na mapie powiatu przemyskiego
Mapa konturowa powiatu przemyskiego, po lewej nieco na dole znajduje się ikonka pałacu z opisem „Pałac w Birczy”
Ziemia49°41′21,1552″N 22°29′10,1769″E/49,689210 22,486160
Fasada zachodnia, ok. 1906

Wzgórze oddzielone było od miasteczka wąwozem, którego dnem przepływa potok (bez nazwy), dopływ Korzonki. Obecnie wąwóz jest częściowo zasypany.

Pierwsza wzmianka o zamku w Birczy pochodzi z I połowy XVIII wieku, przypuszcza się jednak, że jakaś budowla obronna znajdowała się w tym miejscu dużo wcześniej. Zamek kontrolował przebiegające u podnóża drogi biegnące w kierunku Przemyśla i Sanoka, oraz na południe, w kierunku Węgier ("trakt węgierski"). Podejrzewa się, że jedną z pierwszych budowli był bastionowy dwór obronny Bireckich z przełomu XVI i XVII wieku. W I połowie XVIII wieku znajduje się tutaj drewniany, podpiwniczony, kryty gontem zamek należący do rodziny Błońskich. Na przełomie XVIII i XIX wieku zamek był własnością Humnickich.

Na początku XIX wieku zamek został gruntownie przebudowany. Opierając się na starych zamkowych murowanych piwnicach, w miejsce drewnianego Humniccy wybudowali murowany prostokątny zamek.

W 1841 roku zamek stał się własnością rodziny Kowalskich. W latach 60. XIX wieku rozpoczęto gruntowną przebudowę zespołu zamkowego: zlikwidowano wszystkie zabudowania gospodarcze przylegające do elewacji zachodniej i północnej, stworzono nowy kompleks folwarczny powyżej zamku, w większej od niego odległości, odsunięto od zamku bardziej na północ dawny szlak handlowy, doprowadzono do zamku aleję i schody od strony północnej, dobudowano dwie baszty od strony północnej, utworzono park i ogrodzono cały teren.

W 1945 roku, w trakcie walk polsko-ukraińskich pałac został spalony, a ruiny częściowo rozebrane. W wyniku reformy rolnej pałac wraz z parkiem został upaństwowiony.

W latach 50. XX wieku został częściowo odbudowany z przeznaczeniem na szkołę podstawową. Według danych z 1959 r. budynek był w części północnej piętrowy, w południowej parterowy. Dach trójpołaciowy, kryty blachą. Podłogi i stropy drewniane. Przed elewacją północną znajdowała się fontanna.

Około 1960 r. wykonano gruntowny remont: wymieniono schody na żelbetowe, zmieniono stolarkę drzwiową i okienną, część parterową nakryto eternitem. Około 1970 wykonano kolejny remont, adaptując pałac na internat szkoły podstawowej: nadbudowano część południową, wymieniono częściowo stropy, odkopano i wyremontowano piwnice, dach nakryto blachą.

Obecnie obiekt przechodzi renowację[1][2].

PrzypisyEdytuj

  1. W Birczy trwa remont XVII-wiecznego pałacu Humnickich, rzeszow.tvp.pl, 23 lutego 2014 [dostęp 2016-07-02].
  2. Pałac Humnickich w Birczy – informacja o złożonym wniosku - Aktualności - Urząd Gminy w Birczy, bircza.pl, 4 listopada 2014 [dostęp 2016-06-27].

BibliografiaEdytuj

  • Irena Zając, Bircza – miasteczko zabytkowe. „Przemyskie Zapiski Historyczne”. R. 12/13, (2000/2002), s. 243-261.

Linki zewnętrzneEdytuj