Województwo lubelskie

województwo w Polsce
Ten artykuł dotyczy województwa lubelskiego od 1999. Zobacz też: województwo lubelskie.

Województwo lubelskiejednostka samorządu terytorialnego i podziału administracyjnego we wschodniej Polsce, o powierzchni 25 122,46 km². Obejmuje głównie południową połowę Niziny Południowopodlaskiej, Polesie Zachodnie i Wołyńskie (po Bug) oraz Wyżynę Lubelską, mały obszar Wyżyny Wołyńskiej, większość polskiego Roztocza i skraj Kotliny Sandomierskiej. Według danych GUS w grudniu 2019 roku zamieszkiwało je około 2,1 mln osób[1]. Siedzibą władz wojewódzkich jest Lublin. Jest najdalej wysuniętym na wschód województwem w Polsce.

Województwo lubelskie
województwo
Herb Flaga
Herb województwa lubelskiego Flaga województwa lubelskiego
Państwo  Polska
Kod ISO 3166-2 PL-LU
TERYT 06
Siedziba wojewody i sejmiku Lublin
Wojewoda Lech Sprawka
Marszałek Jarosław Stawiarski
Powierzchnia (2015) 25 122,46 km²
Populacja (31.12.2019)
• liczba ludności

2 108 270[1]
• gęstość 83,9 os./km²
Urbanizacja 46,5
Tablice rejestracyjne L
Adres Urzędu Wojewódzkiego:
ul. Spokojna 4
20-914 Lublin
Adres Urzędu Marszałkowskiego:
ul. Artura Grottgera 4
20-029 Lublin
Podział administracyjny
Plan województwa lubelskiego
Liczba miast na prawach powiatu 4
Liczba powiatów 20
Liczba gmin miejskich 20
Liczba gmin miejsko-wiejskich 28
Liczba gmin wiejskich 165
Położenie na mapie Polski
Lublin in Poland (+rivers).svg
Strona Urzędu Wojewódzkiego
Strona Urzędu Marszałkowskiego
Portal Portal Polska

Współczesne województwo lubelskie obejmuje kilka głównych krain historycznych. Z regionu Małopolski należą do niego prawie w całości ziemia lubelska[2] i większa część ziemi łukowskiej[3], a ponadto część ziemi stężyckiej i fragment ziemi sandomierskiej[4]. Obejmuje również części Rusi Czerwonej i Polesia leżące przy lewym brzegu Bugu. Od 1809 r. północna część obszaru między Wisłą a Bugiem znajdowała się w siedleckim regionie administracyjnym, nazywanym Podlasiem, obecnie Podlasiem Południowym.

W 2010 r. województwo lubelskie miało najmniejszy spośród innych województw odsetek ludności w wieku produkcyjnym.[potrzebny przypis]

HistoriaEdytuj

 
Mapa jeneralna województwa lubelskiego, 1826
 
Województwo lubelskie w latach 1944–1950
 
Województwo lubelskie w latach 1950–1975
 
Województwa z lat 1975–1998 z granicą obecnego województwa lubelskiego

Historia obszaruEdytuj

Obecne ziemie woj. lubelskiego należały w I Rzeczypospolitej do województw: lubelskiego, ruskiego (ziemia chełmska) i bełskiego. Część powiatu radzyńskiego, powiat bialski oraz powiat włodawski należał do województwa brzeskiego Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Województwo lubelskie w latach 1474–1795Edytuj

Województwo lubelskie w latach 1816–1837Edytuj

Województwo lubelskie Królestwa Polskiego utworzono w 1816 w miejsce departamentu lubelskiego Księstwa Warszawskiego; dzieliło się na 4 obwody i 10 powiatów; w 1837 województwo lubelskie zostało przekształcone w gubernię lubelską.

Województwo lubelskie w okresie II RPEdytuj

Województwo lubelskie w latach 1944–1975Edytuj

Po zmianach w 1950

Województwo lubelskie w latach 1975–1998Edytuj

Województwo lubelskie od 1999Edytuj

W 1999 r. w wyniku reformy administracyjnej powstało nowe województwo rządowo-samorządowe z województw poprzedniego podziału administracyjnego:

W 2006 r. Eurostat posługując się tzw. standardem siły nabywczej, który pozwala porównywać dane ekonomiczne z różnych krajów, uwzględniając różnice cen podał dane za 2003 r., gdzie województwo lubelskie zostało uznane za najbiedniejszy region Unii Europejskiej. Dokładnie w 2003 r. PKB na mieszkańca woj. lubelskiego wyniósł 3538 euro (najmniej w całej UE), co stanowiło 33,2% średniej unijnej[5].

GeografiaEdytuj

 
Mapa fizyczna województwa lubelskiego
 
Średnia roczna temperatura

Według danych z 1 stycznia 2014 r. powierzchnia województwa wynosiła 25 122,49 km², co stanowi 8% powierzchni Polski (3. miejsce w kraju pod względem powierzchni)[6].

Położenie administracyjneEdytuj

Województwo jest położone we wschodniej części Polski, między Wisłą a Bugiem (jedynie część powiatu puławskiego leży po zachodniej stronie Wisły). Graniczy z[7]:

oraz z województwami:

Łączna długość granic województwa wynosi 1144,7 km.

Współrzędne geograficzne i rozciągłość terytoriumEdytuj

Współrzędne geograficzne skrajnych punktów:

W wymiarze północ–południe województwo rozciąga się na długości 226 km, to jest 2°02′10″ rozciągłości południkowej.

W wymiarze wschód–zachód rozpiętość województwa wynosi 177 km, co w mierze kątowej daje 2°31′48″ rozciągłości równoleżnikowej.

Położenie fizycznogeograficzneEdytuj

Terytorium województwa lubelskiego zajmuje części czterech jednostek najwyższego rzędu regionalizacji fizycznogeograficznej Europy. Większa jego część należy do megaregionu Pozaalpejskiej Europy Środkowej. Są to: makroregion Nizina Południowopodlaska (318.9), znajdujący się w granicach prowincji Niż Środkowoeuropejski oraz Wyżyna Lubelska (343.1) i Roztocze (343.2) – makroregiony prowincji Wyżyny Polskie. Polesie Zachodnie (845.1) i Polesie Wołyńskie (845.3) są makroregionami prowincji Polesie należącej do megaregionu Niżu Wschodnioeuropejskiego. Kotlina Sandomierska (512.4-5) jest częścią megaregionu karpackiego.

Spośród wymienionych makroregionów największą powierzchnię województwa zajmują: Wyżyna Lubelska, Nizina Południowopodlaska i Polesie Zachodnie.

Rzeźba terenuEdytuj

Krainy geograficzne województwa lubelskiego należą do trzech pasów rzeźby powierzchni Polski:

Najwyżej położony punkt znajduje się na Roztoczu Wschodnim – jest nim wierzchołek Krągłego Goraju – 388,7 m n.p.m. (okolice wsi Huta Lubycka, pow. tomaszowski), natomiast najniższe miejsce, 106,7 m n.p.m., leży w Dolinie Środkowej Wisły koło wsi Piotrowice w powiecie ryckim[8].

Stosunki wodneEdytuj

Wody powierzchniowe. Całe województwo znajduje się w dorzeczu Wisły. Rzeka główna i jej małe bezpośrednie dopływy odprowadzają wody z zachodniej części terytorium. Środkowa część województwa znajduje się w dorzeczu (drugiego stopnia) Wieprza, wschodnia – Bugu (Narwi), na południu usytuowana jest zlewnia Sanu a najmniejszy teren należy do bezpośredniej zlewni Wisły. Największą rzeką w lubelskiej części dorzecza Bugu jest Krzna, której zlewnia zajmuje północno-wschodnią część województwa. Na Lubelszczyźnie po południowej stronie Roztocza największą rzeką jest Tanew. W południowej części Polesia Zachodniego znajduje się zespół jezior krasowych.

Podział administracyjnyEdytuj

Na terenie województwo znajdują się 4 miasta na prawach powiatu, 20 powiatów, 213 gmin.

Dane z 31 grudnia 2018 r.[9]

Herb Nazwa Rodzaj
powiatu
Siedziba Powierzchnia
(km²)
Ludność Gęstość zaludnienia
(osób/km²)
  Biała Podlaska m. na prawach powiatu - 49,40 57352 1160,97
  Chełm m. na prawach powiatu - 35,28 62670 1776,36
  Lublin m. na prawach powiatu - 147,47 339682 2303,4
  Zamość m. na prawach powiatu - 30,34 63813 2103,26
  bialski ziemski Biała Podlaska 2754,26 111391 40,44
  biłgorajski ziemski Biłgoraj 1681,10 101435 60,34
  chełmski ziemski Chełm 1885,60 78228 41,49
  hrubieszowski ziemski Hrubieszów 1268,02 63698 50,23
  janowski ziemski Janów Lubelski 875,28 46057 52,62
  krasnostawski ziemski Krasnystaw 1031,44 63925 61,98
  kraśnicki ziemski Kraśnik 1005,30 96043 95,54
  lubartowski ziemski Lubartów 1288,74 88789 68,9
  lubelski ziemski Lublin 1679,53 154387 91,92
  łęczyński ziemski Łęczna 636,64 57457 90,25
  łukowski ziemski Łuków 1394,21 107449 77,07
  opolski ziemski Opole Lubelskie 810,02 59726 73,73
  parczewski ziemski Parczew 952,20 34954 36,71
  puławski ziemski Puławy 934,09 113762 121,79
  radzyński ziemski Radzyń Podlaski 965,06 59278 61,42
  rycki ziemski Ryki 614,53 56166 91,4
  świdnicki ziemski Świdnik 468,35 72039 153,81
  tomaszowski ziemski Tomaszów Lubelski 1488,89 83715 56,23
  włodawski ziemski Włodawa 1256,42 38668 30,78
  zamojski ziemski Zamość 1870,29 106935 57,18

Podregiony statystyczneEdytuj

Województwo lubelskie składa się z 4 podregionów statystycznych (GUS)[10] – zgodnych ze standardem NUTS Unii Europejskiej:

MiastaEdytuj

 
Hrubieszówcerkiew prawosławna, posiada 13 kopuł
 
Nałęczów – Sanatorium „Książę Józef” nad stawem w Parku Zdrojowym
 
Kazimierz Dolnykamienice Przybyłów pod św. Mikołajem i św. Krzysztofem

W województwie lubelskim jest 48 miast, w tym 4 miasta na prawach powiatu[9]. Podkreślone zostały siedziby powiatów ziemskich, a pogrubione miasta na prawach powiatu. Dane z 31 grudnia 2018 r.[9]

Lp. Herb Miasto Ludność
(31 grudnia 2018)
Powierzchnia
(km²)
Gęstość zaludnienia
(os./km²)
1.   Lublin 339 682 147,47 2303
2.   Zamość 63 813 30,34 2103
3.   Chełm 62 670 35,28 1776
4.   Biała Podlaska 57 352 49,40 1161
5.   Puławy 47 774 50,61 944
6.   Świdnik 39 312 20,35 1932
7.   Kraśnik 34 539 25,52 1353
8.   Łuków 30 025 35,75 840
9.   Biłgoraj 26 391 21,10 1251
10.   Lubartów 21 995 13,92 1580
11.   Tomaszów Lubelski 19 198 13,29 1445
12.   Łęczna 19 006 19,00 1000
13.   Krasnystaw 18 778 42,13 446
14.   Hrubieszów 17 735 33,03 537
15.   Międzyrzec Podlaski 16 796 20,03 839
16.   Dęblin 16 149 38,33 421
17.   Radzyń Podlaski 15 731 19,31 815
18.   Włodawa 13 220 17,97 736
19.   Janów Lubelski 11 940 14,84 805
20.   Parczew 10 650 8,05 1323
21.   Ryki 9 667 27,22 355
22.   Poniatowa 9 195 15,26 603
23.   Opole Lubelskie 8 470 15,12 560
24.   Bełżyce 6 551 23,46 279
25.   Terespol 5 557 10,11 550
26.   Szczebrzeszyn 5 040 29,12 173
27.   Bychawa 4 942 6,69 739
28.   Rejowiec Fabryczny 4 417 14,28 309
29.   Nałęczów 3 768 13,82 273
30.   Tarnogród 3 351 10,69 313
31.   Kock 3 315 16,78 198
32.   Zwierzyniec 3 194 6,19 516
33.   Krasnobród 3 094 6,99 443
34.   Kazimierz Dolny 2 579 30,44 85
35.   Piaski 2 556 8,44 303
36.   Stoczek Łukowski 2 536 9,15 277
37.   Annopol 2 528 7,73 327
38.   Józefów 2 492 5,00 498
39.   Lubycza Królewska 2 443 3,92 623
40.   Łaszczów 2 154 5,01 430
41.   Tyszowce 2 132 18,52 115
42.   Ostrów Lubelski 2 092 29,77 70
43.   Rejowiec 2 070 6,50 318
44.   Urzędów 1 709 12,91 132
45.   Modliborzyce 1 460 7,90 185
46.   Frampol 1 437 4,67 308
47.   Siedliszcze 1 412 13,16 107
48.   Józefów nad Wisłą 923 3,65 253

DemografiaEdytuj

Dane o ludności z dnia 31 grudnia 2017:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób % osób % osób %
Populacja 2 126 317 100 1 095 864 51,54 1 030 453 48,46
Wiek przedprodukcyjny (0–17 lat) 376 198 17,69 183 835 8,65 192 363 9,05
Wiek produkcyjny (18–65 lat) 1 299 079 61,1 603 457 28,38 695 622 32,71
Wiek poprodukcyjny (powyżej 65 lat) 451 040 21,21 308 572 14,51 142 468 6,7

Według danych z 31 grudnia 2018 r. województwo miało 2 177 619 mieszkańców, co stanowiło 5,5% ludności Polski[9].

  • Piramida wieku mieszkańców woj. lubelskiego w 2014 roku[15].


 

ReligiaEdytuj

GospodarkaEdytuj

Główne przedsiębiorstwa w Lublinie
 
PGE Elektrociepłownia Lublin-Wrotków Sp. z o.o. przy ul. Inżynierskiej (widok od ul. Diamentowej)
 
Lubella SA przy ul. Wrotkowskiej
 
Herbapol Lublin SA przy ul. Diamentowej (widok od ul. Romera)

Wskaźniki gospodarczeEdytuj

W 2018 r. produkt krajowy brutto woj. lubelskiego wynosił 78,7 mld zł, co stanowiło 3,7% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 37,1 tys. zł (67,4% średniej krajowej), co plasowało lubelskie na 16. miejscu względem innych województw[16].

W 2010 r. produkcja sprzedana przemysłu w woj. lubelskim wynosiła 24,5 mld zł, co stanowiło 2,5% produkcji przemysłu Polski. Sprzedaż produkcji budowlano-montażowej w lubelskim wynosiła 5,2 mld zł, co stanowiło 3,2% tej sprzedaży Polski[17].

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. lubelskiego w 2018 roku brutto wynosiło 4061,28 zł, co lokowało je na 11. miejscu względem wszystkich województw[18].

We wrześniu 2019 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie obejmowała ok. 66,0 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 7,1% do aktywnych zawodowo[19].

Według danych z 2016 r. 7,8% mieszkańców w gospodarstwach domowych woj. lubelskiego miało wydatki poniżej granicy ubóstwa skrajnego (tzn. znajdowało się poniżej minimum egzystencji)[20].

PrzemysłEdytuj

Do największych zakładów przemysłowych woj. lubelskiego należą: Zakłady Azotowe "Puławy" S.A., Lubelski Węgiel "Bogdanka" S.A., Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego PZL - Świdnik S.A., Fabryka Kabli "Elpar" sp.z.o.o. w Parczewie, Fabryka Łożysk Tocznych "Kraśnik" S.A., "Perła" Browary Lubelskie S.A. w Lubline, Spółdzielnia Mleczarska "Spomlek" w Radzyniu Podlaskim, Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska "Ryki", OSM "Krasnystaw", Emperia Holding S.A. (sieć Stokrotka), Zakład Mięsny "Wierzejki" sp.j. w Płudach, Pol-Skone sp.z.o.o. w Lublinie, Roto sp.z.o.o. w Lubartowie, Remzap sp.z.o.o. w Puławach, Solbet Lubartów S.A. [21][22].

Do kluczowych przedsiębiorstw działających na terenie województwa lubelskiego można zaliczyć również: Black Red White S.A. w Biłgoraju, Nałęczów Zdrój sp.z.o.o. w Drzewcach k. Nałęczowa (producent wody Cisowianka), Nestlé Polska S.A. w Bochotnicy (producent wody Nałęczowianka), Mostostal Puławy S.A., Cemex Polska w Chełmie, Zakłady Mięsne "Łuków" S.A., Reypol Sp.j. w Janowcu, Stella Pack S.A. w Lubartowie, Drukarnia DAKO Sp. j. w Lubartowie, ZPH Stanisław Krzaczek w Klikawie.

Surowce mineralne, wydobycieEdytuj

Część województwa obejmuje Lubelskie Zagłębie Węglowe.

Zasoby surowców mineralnych:

TransportEdytuj

Osobny artykuł: Port lotniczy Lublin.
 
Port lotniczy Lublin

Port lotniczy Lublin zlokalizowany jest w Świdniku, około 10 km od centrum Lublina. Lotnisko zajmuje 250 ha, a pas startowy ma 2,5 km długości i jest ono skomunikowane szynobusem z Dworcem PKP Lublin. Około 12 km na południowy zachód od miasta leży lotnisko Lublin-Radawiec w Radawcu Dużym.

Województwo lubelskie jest właścicielem 13 autobusów szynowych, kupionych przez Urząd Marszałkowski oraz leasinguje 5 jednostek elektrycznych.

Tabor kolejowy województwa lubelskiego
Seria Typ Numery Liczba Producent
SA103 214Ma 005, 007, 012 3 Pesa [26]
SA107 211M 001, 002 2 Kolzam [26]
SA134 218Md 015 ÷ 019, 026 ÷ 028 8 ZNTK „Mińsk Mazowiecki” [26]
EN57AL 5B/6B 5[a] Pafawa/ZNTK „Mińsk Mazowiecki” [27][28]

Środowisko i jego ochronaEdytuj

Duże kompleksy leśne: Lasy Janowskie i Puszcza Solska tworzące zwarty ciąg w południowej części regionu, Lasy Sobiborskie, Włodawskie i Parczewskie na wschodzie oraz Lasy Kozłowieckie i Łukowskie na północ od Lublina. Mają tu granice zasięgów takie gatunki drzew jak np.: buk pospolity, jodła pospolita, dąb bezszypułkowy.

Według danych z 31 grudnia 2012 r. w woj. lubelskim lasy obejmowały powierzchnię 580,1 tys. ha, co stanowiło 23,1% jego powierzchni. 12,0 tys. ha lasów znajdowało się w obrębie parków narodowych[29].

Obok Roztoczańskiego Parku Narodowego jest obszar Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego – jedynego pojezierza w Polsce znajdującego się poza zasięgiem ostatniego zlodowacenia. W 2002 r. obszarowi temu UNESCO nadało status Międzynarodowego Rezerwatu Biosfery „Polesie Zachodnie”. W centralnej części tego rezerwatu znajduje się Poleski Park Narodowy. Docelowo będzie to jeden z nielicznych na świecie trójpaństwowych rezerwatów biosfery: polsko-ukraińsko-białoruski.

Na terenie województwa lubelskiego znajdują się dwa parki narodowe:

  1. Poleski Park Narodowy
  2. Roztoczański Park Narodowy

17 parków krajobrazowych:

  1. Chełmski Park Krajobrazowy
  2. Kazimierski Park Krajobrazowy
  3. Kozłowiecki Park Krajobrazowy
  4. Krasnobrodzki Park Krajobrazowy
  5. Krzczonowski Park Krajobrazowy
  6. Nadwieprzański Park Krajobrazowy
  7. Park Krajobrazowy Lasy Janowskie
  8. Park Krajobrazowy Podlaski Przełom Bugu
  9. Park Krajobrazowy Pojezierze Łęczyńskie
  10. Park Krajobrazowy Puszczy Solskiej
  11. Poleski Park Krajobrazowy
  12. Południoworoztoczański Park Krajobrazowy
  13. Skierbieszowski Park Krajobrazowy
  14. Sobiborski Park Krajobrazowy
  15. Strzelecki Park Krajobrazowy
  16. Szczebrzeszyński Park Krajobrazowy
  17. Wrzelowiecki Park Krajobrazowy

Według stanu na 2012 w województwie było 87 rezerwatów przyrody[30]. W 2012 r. na obszarze województwa znajdowało się 1513 pomników przyrody. Wśród nich najliczniejszą grupę stanowiły pojedyncze drzewa (1177), grupy drzew (177), głazy narzutowe (39), aleje przydrożne (47), jaskinie (5) i 68 innych obiektów[31]. W 2012 r. na obszarze województwa znajdowało się 7 stanowisk dokumentacyjnych, 267 użytków ekologicznych oraz 7 zespołów przyrodniczo-krajobrazowych[31].

Nauka i oświataEdytuj

Centrum naukowym województwa lubelskiego jest Lublin, w którym siedziby mają cztery uniwersytety oraz kilka innych uczelni wyższych. W pozostałych największych miastach województwa znajdują się ośrodki zamiejscowe oraz uczelnie niepubliczne.

Bezpieczeństwo publiczneEdytuj

W województwie lubelskim działa centrum powiadamiania ratunkowego, które znajduje się w Lublinie i które obsługuje zgłoszenia alarmowe kierowane do numerów alarmowych 112, 997, 998 i 999[32].

AdministracjaEdytuj

Samorząd wojewódzkiEdytuj

Organem uchwałodawczym jest Sejmik Województwa Lubelskiego, składający się z 33 radnych[33]. Sejmik wybiera organ wykonawczy województwa, którym jest Zarząd Województwa Lubelskiego, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem. Siedzibą sejmiku województwa jest Lublin[34]. Obecnie Marszałkiem Województwa Lubelskiego jest Jarosław Stawiarski[35].

Zobacz więcej w artykule Marszałek województwa, w sekcji Województwo lubelskie.

Administracja rządowaEdytuj

Organem administracji rządowej jest wojewoda lubelski, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Lublin[34].

Osobny artykuł: wojewodowie lubelscy.
Wojewodowie lubelscy
Nr Wojewoda Okres urzędowania Premier
od do
1 Krzysztof Michalski 1 stycznia 1999 18 lutego 2000 Jerzy Buzek
2 Waldemar Dudziak 28 lutego 2000 22 października 2001
3 Andrzej Kurowski 22 października 2001 7 grudnia 2005 Leszek Miller i Marek Belka
4 Wojciech Żukowski 7 grudnia 2005 29 listopada 2007 Kazimierz Marcinkiewicz
Jarosław Kaczyński
5 Genowefa Tokarska 29 listopada 2007 26 października 2011 Donald Tusk
6 Jolanta Szołno-Koguc 12 grudnia 2011 11 marca 2014
7 Wojciech Wilk 12 marca 2014 11 listopada 2015
Ewa Kopacz
8 Przemysław Czarnek 8 grudnia 2015 11 listopada 2019 Beata Szydło i Mateusz Morawiecki
9 Lech Sprawka 25 listopada 2019

ArchitekturaEdytuj

Obiekty sakralneEdytuj

Najwięcej obiektów o charakterze sakralnym znajduje się w Lublinie.

Protestancką architekturę sakralną reprezentuje luterański kościół św. Trójcy w Lublinie, a także ruiny zboru kalwińskiego w Piaskach oraz Wieża Ariańska w Wojciechowie. Prawosławie jest reprezentowane przez cerkiew Przemienienia Pańskiego w Lublinie, zaś grekokatolicyzm – przez drewnianą cerkiew Narodzenia NMP na terenie Muzeum Wsi Lubelskiej.

Żydowską architekturę reprezentuje w Lublinie talmudyczna uczelnia Jeszywas Chachmej Lublin, natomiast poza Lublinem synagogi, m.in. w Łęcznej, Kraśniku, Kazimierzu Dolnym i Zamościu.

Zamki i ich ruinyEdytuj

W Lublinie mieści się Zamek przy Starym Mieście, z romańskim donżonem. W obrębie Lublina znajdują się również ruiny zamku w Jakubowicach Murowanych. W Kazimierzu Dolnym mieszczą się ruiny zamku z XVI w. oraz baszta obronna z XIV w. W pobliskiej Bochotnicy znajdują się pozostałości niewielkiego zamku Firlejów, zwanego potocznie „zamkiem Esterki”. Ruiny zamku mieszczą się również w Zawieprzycach. Także Wieża Ariańska w Wojciechowie i zespół zamkowo-pałacowy w Czemiernikach miały charakter obronny.

 
Zalew Zemborzycki – miejsce sportu i rekreacji

TurystykaEdytuj

W lubelskim znajdują się dwie trasy podziemne. W Lublinie funkcjonuje ok. 300-metrowa Lubelska Trasa Podziemna, wiodąca przez piwnice kamienic Starego Miasta. Druga trasa to unikatowe w skali Europy Podziemia Kredowe w Chełmie.

Regiony turystyczne: Roztocza, Puszczy Solskiej i Lasów Janowskich oraz Polesia Lubelskiego.

UwagiEdytuj

  1. Leasing od BRE Banku.

PrzypisyEdytuj

  1. a b Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-05-20].
  2. Bez terenu na prawym brzegu Sanu przy jego ujściu.
  3. Bez okolic Siedlec.
  4. Przy lewym brzegu Wisły koło Puław.
  5. Michał Kot: UE: Lubelskie – najbiedniejszy region UE. Money.pl za PAP, 2006-05-18. [dostęp 2011-08-21].
  6. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2014 r., „Powierzchnia i Ludność w Przekroju Terytorialnym”, Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 24 lipca 2014, ISSN 1505-5507.
  7. geoportal.gov.pl. geoportal.gov.pl. [dostęp 2013-07-27].
  8. Tabl. 3: Układ pionowy powierzchni. W: „Rocznik Statystyczny Województwa Lubelskiego” 2015 [on-line]. Urząd Statystyczny w Lublinie, 2015-12-29. [dostęp 2016-06-25]. W publikacji nie podano nazw mezoregionów fizycznogeograficznych i miejscowości położonej najbliżej wzniesienia, a obok wysokości zapisano tylko nazwy gmin w której leży kulminacja i najniższe miejsce.
  9. a b c d Rocznik Demograficzny 2019. GUS. [dostęp 2019-10-16].
  10. Mapa subregionów województwa lubelskiego (GUS).
  11. Mapa subregionu lubelskiego (GUS).
  12. Mapa subregionu bialskiego (GUS).
  13. Mapa subregionu chełmsko – zamojskiego (GUS).
  14. Mapa subregionu puławskiego (GUS).
  15. polskawliczbach.pl/lubelskie, w oparciu o dane GUS.
  16. GUS, Wstępne szacunki produktu krajowego brutto w przekroju regionów w 2018 roku, stat.gov.pl [dostęp 2020-03-14] (pol.).
  17. Rocznik Statystyczny Województw 2011 (wybrane tablice), Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 24 stycznia 2012, s. 58–59, ISSN 1230-5820.
  18. GUS, Obwieszczenie w sprawie wysokości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w województwach w 2018 roku, stat.gov.pl [dostęp 2020-03-14] (pol.).
  19. Urząd Statystyczny w Lublinie / Województwo, lublin.stat.gov.pl [dostęp 2019-11-22].
  20. GUS, Ubóstwo w Polsce w latach 2015 i 2016, stat.gov.pl [dostęp 2019-11-22] (pol.).
  21. Dziennik Wschodni, Złota Setka 2018 Dziennika Wschodniego. Oto najlepsze firmy Lubelszczyzny [wideo, zdjęcia], Dziennik Wschodni [dostęp 2020-03-14] (pol.).
  22. Setka Kuriera. Zobacz ranking za 2018 r. Oto największe firmy w woj. lubelskim. Prezentujemy pełną listę - Kurierlubelski.pl, - Kurierlubelski.pl [dostęp 2020-03-14] (pol.).
  23. Strona spółki Lubelski Węgiel Bogdanka S.A. (pol.). [dostęp 2015-04-13].
  24. Ogromne pokłady bursztynu na Lubelszczyźnie. Rusza eksploatacja złoża, Polskie Radio Lublin, 22 sierpnia 2019 [dostęp 2020-03-14] (pol.).
  25. Stellarium, "Glaukonit z Niedźwiady", Stellarium Sp. z o.o., 21 września 2017 [dostęp 2020-03-14] (pol.).
  26. a b c Marek Graff. Pojazdy z napędem spalinowym dla ruchu regionalnego w Polsce. „Technika Transportu Szynowego”. 4/2014, s. 28. Emi-press. ISSN 1232-3829 (pol.). 
  27. Lubelskie: Przekazano pięć zmodernizowanych EN57 (pol.). 2012-01-23. [dostęp 2012-07-28].
  28. Lubelski Zakład PR ma 5 EN57 AL (pol.). 2012-01-20. [dostęp 2012-07-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-01-24)].
  29. Raport o stanie lasów w Polsce 2012, Warszawa: Centrum Informacyjne Lasów Państwowych, 2013, s. 78, ISSN 1641-3229.
  30. Rejestr rezerwatów przyrody województwa lubelskiego, RDOŚ Lublin stan na 4 czerwca 2012. [dostęp 2014-02-28].
  31. a b GUS Ochrona Środowiska 2013, kierujący zespołem Dariusz Bochenek, Warszawa s. 310, ISSN 0867-3217. [dostęp 2014-02-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-12-13)].
  32. Wykaz NKA dla lokalizacji Ab. Służb Alarmowych 112 (pol.). uke.gov.pl. [dostęp 2014-12-27].
  33. Zarządzenie Nr 109 Wojewody Lubelskiego z dnia 30 marca 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Lubelskiego z 2010 r., Nr 41, poz. 898).
  34. a b (Art. 3.) Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. (Dz.U. z 1998 r. nr 96, poz. 603).
  35. Skład zarządu – Urząd Marszałkowski Województwa Lubelskiego w Lublinie, www.lubelskie.pl [dostęp 2019-12-05] (pol.).

BibliografiaEdytuj

  • Tadeusz Mencel: Galicja Zachodnia 1795-1809, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1976
  • Władysław Ćwik, Jerzy Reder: Lubelszczyzna. Dzieje rozwoju terytorialnego, podziałów administracyjnych i ustroju władz, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1977
  • Tadeusz Mencel (red.): Dzieje Lubelszczyzny. Tom I, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1974
  • Aleksander Kierek (red.): Dzieje Lubelszczyzny. Tom II, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1979

Linki zewnętrzneEdytuj