Poniatowa

miasto w województwie lubelskim
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Poniatowa w innych znaczeniach tego słowa.

Poniatowamiasto w południowo-wschodniej Polsce, w zachodniej części województwa lubelskiego, w powiecie opolskim, położone na Wyżynie Lubelskiej w Kotlinie Chodelskiej. Siedziba miejsko-wiejskiej gminy Poniatowa.

Poniatowa
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Kościół Ducha Świętego w Poniatowej
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  lubelskie
Powiat opolski
Gmina Poniatowa
Data założenia 1383
Prawa miejskie 1962
Burmistrz Paweł Karczmarczyk (2018)
Powierzchnia 15,26 km²
Wysokość 180 m n.p.m.
Populacja (31.12.2019)
• liczba ludności
• gęstość

9083[1]
595,2 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 81
Kod pocztowy 24-320 (Poniatowa)
Tablice rejestracyjne LOP
Położenie na mapie gminy Poniatowa
Mapa konturowa gminy Poniatowa, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Poniatowa”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Poniatowa”
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa konturowa województwa lubelskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Poniatowa”
Położenie na mapie powiatu opolskiego
Mapa konturowa powiatu opolskiego, blisko centrum na prawo u góry znajduje się punkt z opisem „Poniatowa”
Ziemia51°10′54″N 22°04′07″E/51,181667 22,068611
TERC (TERYT) 0612064
SIMC 0956744
Hasło promocyjne: Przyjazne Otoczenie
Urząd miejski
ul. Młodzieżowa 2
24-320 Poniatowa
Strona internetowa
BIP

Miasto położone jest w historycznej Małopolsce, należało do dawnej ziemi lubelskiej. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do starego woj. lubelskiego.

Według danych GUS z 31 grudnia 2019 r. miasto miało 9083 mieszkańców[1].

HistoriaEdytuj

W czasach Królestwa Polskiego Poniatowa należała do rodu Poniatowskich. Od pierwszej połowy XV wieku w Poniatowej mieszkało kilka gałęzi rodziny Poniatowskich, różniących się między sobą przydomkami: Tłuk, Jarasz oraz Ciołek. Z tej ostatniej wywodzi się król Stanisław August Poniatowski[2].

W okresie od XV do XVII wieku z wsią Poniatowa są związane rodziny Wronowskich i Czelustków. Pojawiają się też inne pojedyncze imiona, nazwiska i przydomki np.: Jaśko Rakowa Noga, Piotr Wydra, Tomasz Pierzyna, Jan Patronek, Sługoccy, Kośmińscy i Koźmianiowie[2].

W Poniatowej w 1941 na terenie zakładów tele- i radiotechnicznych Niemcy stworzyli obóz dla internowanych jeńców sowieckich, przez który do jesieni 1942 przeszło około 22 000 z nich. W tym czasie z głodu zginęło w nim około 18 000 Sowietów. Obóz ten został zlikwidowany w 1942, a na jego miejscu utworzono obóz pracy – zakłady tekstylne Walthera C. Tőbbensa – dla Żydów przywożonych początkowo z Opola Lubelskiego. W kwietniu i maju 1943 do obozu przybyły transporty z likwidowanego getta warszawskiego. W połowie 1943 liczba osadzonych w obozie Żydów wynosiła od 14 do 18 000 osób. 4 listopada 1943 podczas jednodniowej masakry nastąpiła likwidacja obozu. W nocy pomiędzy 3 listopada a 4 listopada 1943, w akcji likwidacji Żydów na Lubelszczyźnie pod kryptonimem Erntefest (pol. dożynki), rozstrzelano bądź spalono żywcem około 15 tysięcy Żydów. Ogółem zginęło ich od 17,5 do 19,5 tysiąca. Jak podaje Leszek Radzikowski, Walter Tőbbens „zorganizował tu miniaturowy obóz dla najbogatszych Żydów z Europy, gdzie za słone opłaty mieli oni prawo pożyć kilka tygodni dłużej i w nieco mniej nędznych warunkach”[3].

Po wojnie, na miejscu zlikwidowanego obozu i masowego mordu, wzniesiono pomnik.

W 1944 Poniatowa została wyzwolona przez żołnierzy Armii Krajowej[4].

Po wyzwoleniu Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego utworzyło obóz pracy nr 153 dla byłych żołnierzy AK i podziemia niepodległościowego[5][6].

18 lipca 1962 Poniatowa otrzymała prawa miejskie na mocy rozporządzenia Rady Ministrów. W tym samym roku otwarto Sanatorium przeciwgruźlicze[2].

DemografiaEdytuj

W latach 70. XX w. dynamicznie wzrosła liczba mieszkańców[2].

  • Piramida wieku mieszkańców Poniatowej w 2014 roku.

 

GospodarkaEdytuj

W 1937 r. rozpoczęto tu budowę zakładów sprzętu łącznościowego i radiowego dla wojska w ramach Centralnego Okręgu Przemysłowego, produkcja ruszyła w lipcu 1939 r. W czasach PRL-u działały jako Zakłady Zmechanizowanego Sprzętu Domowego Predom EDA, Przedsiębiorstwo zajmowało się produkcją sprzętu AGD m.in. pralek i sokowirówek. Należało do zjednoczenia przemysłu Predom. W okresie największej prosperity EDA zatrudniała ponad 5000 osób. Na przełomie lat 80. i 90. narastały problemy gospodarcze, głównie za przyczyną trudności w Zakładach Elektromaszynowych EDA. Zakłady postawiono w stan upadłości[2].

Lata 70. to intensywny rozwój miasta – powstało wiele obiektów użyteczności publicznej, sklepy i punkty usługowe, w szybkim tempie rozwinęło się budownictwo mieszkaniowe[2].

KulturaEdytuj

Centrum Kultury Promocji i TurystykiEdytuj

Na terenie Poniatowej od lat siedemdziesiątych XX wieku istnieje ośrodek kultury, początkowo przyporządkowany do zakładów elektromaszynowych EDA. Od 2007 roku ośrodek kultury przyjął nazwę „Centrum Kultury, Promocji i Turystyki”. Na terenie CKPiT działa wiele stowarzyszeń i ugrupowań m.in. Stowarzyszenie Emerytów, Rencistów i Inwalidów, Poniatowskie Towarzystwo Fotograficzne, Klub Żołnierzy Rezerwy „Snajper”. W 2019 roku budynek został gruntownie wyremontowany oraz przed wejściem została ustawiona ławka niepodległości.

  • Centrum Kultury, Promocji i Turystyki – ul. Fabryczna 1

Miejsko-gminna biblioteka publicznaEdytuj

W budynku CKPiT znajduje się Miejsko – Gminna Biblioteka Publiczna, która swoją historią również sięga lat siedemdziesiątych XX wieku. Podczas programu „Rewitalizacja terenów gminy Poniatowa” część budynku została wyremontowana, biblioteka została skomputeryzowana oraz wzbogaciła się o nowe woluminy.

  • Miejsko – gminna Biblioteka Publiczna w Poniatowej – ul. Fabryczna 1
  • Filia Biblioteczna w Kowali Drugiej – Kowala Druga 29
  • Filia Biblioteczna w Kraczewicach Prywatnych – Kraczewice Prywatne 103
  • Filia Biblioteczna w Niezabitowie – Niezabitów 46

KinoteatrEdytuj

W Poniatowej funkcjonuje Kinoteatr „Czyn” wybudowany w czynie społecznym przez miejską i okoliczną ludność. W 2019 r. budynek został przebudowany i udostępniony osobom niepełnosprawnym. Na terenie budynku znajduje się jedna sala kinowa. Od kilku lat w Poniatowej istnieje grupa filmowa Fabryczna Art. Ich film dokumentalny Chasing The Acids – W pogoni za „Acid Drinkers” otrzymał pozytywne opinie zarówno fanów, jak i krytyków[potrzebny przypis]. Film został dołączony do albumu „The Hand That Rocks the Coffin” zespołu Acid Drinkers.

Opieka zdrowotnaEdytuj

  • SPZOZ w Opolu Lubelskim z/s w Poniatowej, ul. Fabryczna[7]
  • Samodzielne Sanatorium Gruźlicy i chorób płuc, ul. Fabryczna

Szkoły i przedszkolaEdytuj

  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Stefana Żeromskiego, ul. Szkolna
  • Przedszkole Miejskie, ul. Szkolna
  • Żłobek Miejski, ul. Szkolna
  • Przedszkole i żłobek „Tęczowy Raj”, ul. Kraczewicka
  • Nieczynne Liceum Ogólnokształcące nr 1 im. Aleksandra Ligęzy „Armaty”, ul. 11 Listopada
  • Liceum Ogólnokształcące nr 2 im. Józefa Piłsudskiego w ZST, ul. Fabryczna
  • Technikum im. E. Kwiatkowskiego w ZST, ul. Fabryczna
  • Szkoły dla dorosłych, ul. Fabryczna

Komunikacja i transportEdytuj

Przez miasto przebiega droga wojewódzka 832 relacji Wola Rudzka – Poniatowa – Bełżyce oraz droga powiatowa relacji Chodel – Poniatowa – Wąwolnica. Na Placu Konstytucji w centrum miasta znajduje się dworzec autobusowy obsługiwany przez prywatne busy. Przy ulicy Kolejowej znajduje się stacja czołowa Poniatowa Nałęczowskiej Kolei Dojazdowej.

  • Dworzec autobusowy, Pl. Konstytucji 3-go maja
  • Stacja kolejowa, ul. Kolejowa

Dzielnice i osiedlaEdytuj

Wspólnoty wyznanioweEdytuj

Współpraca międzynarodowaEdytuj

Miasta i gminy partnerskie:

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b Wyniki badań bieżących – Baza Demografia – Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-07-19].
  2. a b c d e f Paweł Batyra: Poniatowa. Historia (pol.). Urząd Miejski w Poniatowej. [dostęp 2021-04-06].
  3. Leszek Radzikowski, Diamenty 1944, „Przekrój” Nr 101, R. 1947.
  4. Tadeusz Żenczykowski: Polska lubelska 1944. Warszawa: 1990, s. 31.
  5. Stalinowskie obozy pracy w Polsce, „PolskieRadio.pl” [dostęp 2018-10-13].
  6. Okupacja w imię sojuszu. Armia sowiecka w Polsce 1944-1956 (fragmenty), „forumemjot”, 9 maja 2012 [dostęp 2018-10-13] [zarchiwizowane z adresu 2018-10-13] (pol.).
  7. Szpital Powiatowy SPZOZ w Opolu Lubelskim, Szpital Powiatowy SPZOZ w Opolu Lubelskim [dostęp 2020-02-28].
  8. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-08].
  9. a b Urząd Miejski w Poniatowej. [dostęp 2012-11-25].