Otwórz menu główne

Województwo podlaskie

województwo w Polsce
Ten artykuł dotyczy współczesnego województwa. Zobacz też: inne województwa podlaskie.

Województwo podlaskie – jednostka podziału administracyjnego Polski, jedno z 16 województw. Położone jest w północno-wschodniej części kraju, w geograficznym środku Europy. Przez jego środek przepływa Narew. Siedzibą władz województwa jest Białystok. Na dzień 30 czerwca 2016 województwo miało 1,2 mln mieszkańców[2]. Obejmuje obszar 20 187,02 km².

województwo podlaskie
województwo
Herb Flaga
Herb województwa podlaskiego Flaga województwa podlaskiego
Państwo  Polska
Kod ISO 3166-2 PL-PD
TERYT 20
Siedziba wojewody i sejmiku Białystok
Wojewoda Bohdan Józef Paszkowski
Marszałek Artur Kosicki
Powierzchnia 20 187,02 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności

1 187 587[1]
• gęstość 58,8 os./km²
Urbanizacja 60,32%
Tablice rejestracyjne B
Adres Urzędu Wojewódzkiego:
ul. Mickiewicza 3
15-213 Białystok
Adres Urzędu Marszałkowskiego:
ul. Wyszyńskiego 1
Białystok
Podział administracyjny
Liczba miast na prawach powiatu 3
Liczba powiatów 14
Liczba gmin miejskich 13
Liczba gmin miejsko-wiejskich 27
Liczba gmin wiejskich 78
Położenie na mapie Polski
Podlaskie in Poland (+rivers).svg
Strona Urzędu Wojewódzkiego
Strona Urzędu Marszałkowskiego
Portal Portal Polska

HistoriaEdytuj

 
Województwa z lat 1975–1998 z granicą obecnego województwa podlaskiego

Województwo podlaskie zostało utworzone w 1999 roku z województw poprzedniego podziału administracyjnego:

Województwo posiada fragmenty pierwotnej Puszczy Białowieskiej oraz unikatowe bagna w dolinie Biebrzy i rozlewiskami Narwi. Wyróżnikiem jest także wielokulturowość i wielowyznaniowość jego mieszkańców.

GeografiaEdytuj

Według danych z 1 stycznia 2014 r. powierzchnia województwa wynosiła 20 187,02 km², co stanowi 6,5% powierzchni Polski[3].

Położenie administracyjneEdytuj

Województwo jest położone w północno-wschodniej Polsce i graniczy z[4]:

oraz z województwami:

Położenie fizycznogeograficzneEdytuj

Województwo podlaskie znajduje się na terenie Niziny Podlaskiej, Pojezierza Suwalskiego i Niziny Mazowieckiej. Krajobraz urozmaicony, ukształtowany na północy podczas zlodowacenia bałtyckiego, na pozostałym obszarze podczas zlodowacenia środkowopolskiego. Najwyższe wzniesienia występują na północy, gdzie dominuje krajobraz pagórkowaty pojezierny. Pojezierza: Zachodniosuwalskie, Wschodniosuwalskie, Ełckie oraz sandrowy pojezierny (Równina Augustowska); w środkowej i południowej części przeważają równiny peryglacjalne (wysoczyzny: Kolneńska, Białostocka, Wysokomazowiecka, Drohiczyńska, Wzgórza Sokólskie, Międzyrzecze Łomżyńskie, Równina Bielska), urozmaicone wcinającymi się w nie kotlinami i dolinami rzek, na zachodzie leży skraj sandrowej Równiny Kurpiowskiej.

Położenie historyczneEdytuj

Obszar województwa podlaskiego nie pokrywa się z Podlasiem. Tworzy je:

(większość powiatu białostockiego, powiat bielski, powiat hajnowski, powiat moniecki, część powiatu siemiatyckiego, część powiatu sokólskiego, wschodnia część powiatu wysokomazowieckiego)

(powiat augustowski, północna część powiatu grajewskiego, część powiatu sokólskiego, powiat sejneński, powiat suwalski)

(większość powiatu grajewskiego, powiat kolneński, powiat łomżyński, powiat zambrowski, zachodnia część powiatu wysokomazowieckiego, zachodnia część powiatu białostockiego)

(część powiatu siemiatyckiego)

Ponadto nie zawiera ono 42% Podlasia – części na południe od Bugu (są to ziemie od Węgrowa po Międzyrzec Podlaski).[potrzebny przypis]

TopografiaEdytuj

W wymiarze północ-południe województwo rozciąga się na długości 237 km, to jest 2°07′50″. W wymiarze wschód-zachód rozpiętość województwa wynosi 170 km, co w mierze kątowej daje 2°32′29″.

Współrzędne geograficzne skrajnych punktów:

Najwyższym punktem jest wierzchołek Rowelskiej Góry – 298 m n.p.m.

KlimatEdytuj

Klimat w porównaniu z innymi regionami Polski jest bardziej surowy, a Suwałki, są nazywane „polskim biegunem zimna”. Jest on pod silnym wpływem mas powietrza kontynentalnego; średnia roczna temperatura powietrza poniżej 7 °C, w części północno-wschodniej poniżej 6,5 °C. Jest to jeden z chłodniejszych obszarów w kraju (zimy najchłodniejsze w Polsce, poza górami, o temp. poniżej 5,5 °C); amplitudy temperatur powyżej 23 °C, większe niż przeciętne w kraju. Opady wynoszą średnio 550 mm na południu województwa, do 700 na północy. Z warunków klimatycznych wynika długi okres zalegania pokrywy śnieżnej (ponad 3 miesiące) oraz skrócony okres wegetacyjny roślin 190–205 dni.[potrzebny przypis]

Podział administracyjnyEdytuj

Województwo podlaskie jest podzielone na 14 powiatów oraz 3 miasta na prawach powiatu.

Podział administracyjny Powierzchnia
(km²)
Ludność
(30 czerwca 2014)[2]
Siedziba Miasta Liczba gmin
Miasta na prawach powiatu
  Białystok 102 296.310 1
  Suwałki 65 69.543 1
  Łomża 33 62.716 1
Powiaty
  powiat białostocki 2,985 145.874 Białystok * Łapy, Czarna Białostocka, Wasilków, Choroszcz, Supraśl, Zabłudów, Tykocin, Suraż, Michałowo 15
  powiat sokólski 2,054 69.002 Sokółka Dąbrowa Białostocka, Suchowola, Krynki 10
  powiat bielski 1,385 56.259 Bielsk Podlaski Brańsk 8
  powiat wysokomazowiecki 1,288 57.997 Wysokie Mazowieckie Ciechanowiec, Czyżew, Szepietowo 10
  powiat augustowski 1,658 58.998 Augustów Lipsk 7
  powiat łomżyński 1,354 51.363 Łomża * Nowogród, Jedwabne 9
  powiat grajewski 967 48.228 Grajewo Szczuczyn, Rajgród 6
  powiat siemiatycki 1,460 45.817 Siemiatycze Drohiczyn 9
  powiat hajnowski 1,624 44.322 Hajnówka Kleszczele 9
  powiat zambrowski 733 44.250 Zambrów 5
  powiat moniecki 1,382 41.439 Mońki Knyszyn, Goniądz 7
  powiat kolneński 940 39.068 Kolno Stawiski 6
  powiat suwalski 1,307 35.870 Suwałki * 9
  powiat sejneński 856 20.531 Sejny 5
* nie zalicza się powiatu ziemskiego

UrbanizacjaEdytuj

 
Białystok – fragment rynku z fontanną
 
Suwałki – resursa obywatelska
 
Łomża – panorama od strony Narwi
 
Augustów – kamienica w rynku
 
Bielsk Podlaski – ratusz
 
Zambrów – park nad zalewem
 
Grajewo – centrum miasta

DemografiaEdytuj

 
Piramida płci i wieku – dane z 30 czerwca 2007[5]

Według danych z 30 czerwca 2016 r. województwo miało 1 187 587 mieszkańców, co stanowiło 3,1% ludności Polski[2].

Dane z 30 czerwca 2016 r.[2]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób % osób % osób %
populacja 1 187 587 100 608 731 51 578 856 49
powierzchnia 20 187,01 km²
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
59 30 29

Bardzo niska gęstość zaludnienia 61 os./km², największe zaludnienie (poza miastami) w zachodniej i środkowej części województwa podlaskiego; w Białymstoku i okolicach mieszka 1/3 ludności; niższy od średniej krajowej stopień urbanizacji 57,8%; wyższy przyrost naturalny 1,2, ujemne saldo migracji (0,6).

Podlaskie jest województwem najbardziej zróżnicowanym w Polsce pod względem etnicznym i kulturowym. Od stuleci sąsiadują tu różne narodowości i wyznania. Poza ludnością polską mieszkają tu:

Występuje tu najliczniejsze w Polsce skupisko ludności prawosławnej (ok. 300 tys.)[potrzebny przypis], w Grabarce znajduje się ośrodek pielgrzymek prawosławnych (dane z 1999 roku).

ReligiaEdytuj

Administracja i politykaEdytuj

 
Pieczęć woj. podlaskiego

Samorząd wojewódzkiEdytuj

Organem stanowiącym samorządu jest Sejmik Województwa Podlaskiego, składający się z 30 radnych. Siedzibą sejmiku województwa jest Białystok. Sejmik wybiera organ wykonawczy samorządu, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem. Obecny skład zarządu przedstawia się następująco: marszałek – Artur Kosicki, wicemarszałkowie: Marek Olbryś, Stanisław Derehajło, członkowie zarządu: Wiesława Burnos i Marek Malinowski.

Administracja państwowaEdytuj

Organem administracji rządowej jest Wojewoda Podlaski, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Białystok[6], gdzie znajduje się Podlaski Urząd Wojewódzki w Białymstoku. W ramach urzędu działa także delegatura w Łomży[7].

GospodarkaEdytuj

 
Odsetek pracujących według grup sekcji PKD2007 w powiatach województwa w 2012 roku

W 2012 r. produkt krajowy brutto woj. podlaskiego wynosił 36,1 mld zł, co stanowiło 2,2% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 30,1 tys. zł (71,7% średniej krajowej), co plasowało podlaskie na 14. miejscu względem innych województw[8].

W 2010 r. produkcja sprzedana przemysłu w woj. podlaskim wynosiła 16,7 mld zł, co stanowiło 1,7% produkcji przemysłu Polski. Sprzedaż produkcji budowlano-montażowej w podlaskim wynosiła 4,8 mld zł, co stanowiło 3,0% tej sprzedaży Polski[9].

 
Biała Synagoga w Sejnach

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. podlaskiego w 3. kwartale 2011 r. wynosiło 3220,88 zł, co lokowało je na 11. miejscu względem wszystkich województw[10].

We wrześniu 2019 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie obejmowała ok. 32,8 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 6,9% do aktywnych zawodowo[11].

Według danych z 2011 r. 11,0% mieszkańców w gospodarstwach domowych woj. podlaskiego miało wydatki poniżej granicy ubóstwa skrajnego (tzn. znajdowało się poniżej minimum egzystencji), co stanowiło największy odsetek względem innych województw[12].

Fauna i floraEdytuj

Według danych z 31 grudnia 2012 r. w woj. podlaskim lasy obejmowały powierzchnię 618,4 tys. ha, co stanowiło 30,6% jego powierzchni. 32,7 tys. ha lasów znajdowało się w obrębie parków narodowych[13].

W rozległych lasach i puszczach (Puszcza Białowieska, Augustowska, Knyszyńska, Zielona), z których niektóre jako jedyne w Europie zachowały swój pierwotny charakter, można spotkać bogactwo unikatowej fauny i flory.[potrzebny przypis] Spotkać tu można łosie, wilki, rysie i żubry żyjące w Puszczy Białowieskiej i Knyszyńskiej.

Ochrona środowiskaEdytuj

Na terenie województwa istnieją 4 parki narodowe, w tym najstarszy w Polsce Białowieski Park Narodowy, a także o największej powierzchni, czyli Biebrzański Park Narodowy. Dwa pozostałe parki narodowe to wigierski i narwiański.

Ochrona przyrody i środowiska naturalnego w województwie podlaskim obejmuje także 3 parki krajobrazowe, 85 rezerwatów przyrody oraz 2051 pomników przyrody.

Parki narodowe:

  1. Białowieski Park Narodowy
  2. Biebrzański Park Narodowy
  3. Narwiański Park Narodowy
  4. Wigierski Park Narodowy

Parki krajobrazowe:

  1. Suwalski Park Krajobrazowy
  2. Park Krajobrazowy Puszczy Knyszyńskiej
  3. Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi

87 rezerwatów przyrody oraz liczne obszary chronionego krajobrazu.

TransportEdytuj

Nauka i oświataEdytuj

Bezpieczeństwo publiczneEdytuj

W województwie podlaskim działa centrum powiadamiania ratunkowego, które znajduje się w Białymstoku i które obsługuje zgłoszenia alarmowe kierowane do numerów alarmowych 112, 997, 998 i 999[14].

HistoriaEdytuj

Województwo podlaskie, jakkolwiek w niewielkim stopniu pokrywało się z aktualnym obszarem, istniało pod tą nazwą także w latach 1513–1795 (Województwo podlaskie (I Rzeczpospolita)) i 1816–1837. Poniżej jednostki administracyjne istniejące dawniej na obszarze aktualnego województwa podlaskiego.

Wiek XXEdytuj

Polska Rzeczpospolita Ludowa / III Rzeczpospolita

II wojna światowa

II Rzeczpospolita

I wojna światowa

Wiek XIXEdytuj

Imperium rosyjskiego

Królestwo Polskie (kongresowe)

Księstwo Warszawskie

Królestwo Prus

Wiek XI – Wiek XVIIIEdytuj

Korona Królestwa Polskiego

Wielkie Księstwo Litewskie

Królestwo Polskie

Księstwo Halicko-Wołyńskie

Wiek XEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. http://www.polskawliczbach.pl/podlaskie, w oparciu o dane GUS.
  2. a b c d Tabele demograficzne, stan z 30 czerwca 2016 r.
  3. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2014 r.. „Powierzchnia i Ludność w Przekroju Terytorialnym”, 2014-07-24. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507. 
  4. geoportal.gov.pl. geoportal.gov.pl. [dostęp 2013-07-27].
  5. GUS. Rocznik demograficzny 2008, s. 545.
  6. (Art. 3.) Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. (Dz.U. z 1998 r. nr 96, poz. 603).
  7. (§ 9. Statut PUW w Białymstoku) Zarządzenie Nr 55/09 Wojewody Podlaskiego z dnia 19 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z 2009 r., Nr 128, poz. 1437).
  8. Rocznik Statystyczny Województw 2014. , s. 625, 2015-01-12. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1230-5820. 
  9. Rocznik Statystyczny Województw 2011 (wybrane tablice). , s. 58–59, 2012-01-24. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1230-5820. 
  10. Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 28 listopada 2011 r. (M.P. z 2011 r. nr 108, poz. 1099).
  11. GUS, Bezrobotni zarejestrowani i stopa bezrobocia. Stan w końcu września 2019 r., stat.gov.pl [dostęp 2019-11-22] (pol.).
  12. Ubóstwo w Polsce w 2011r. Główny Urząd Statystyczny, 2012-05-31. s. 15. [dostęp 2012-06-08].
  13. Raport o stanie lasów w Polsce 2012. , s. 78, 2013. Warszawa: Centrum Informacyjne Lasów Państwowych. ISSN 1641-3229. 
  14. Wykaz NKA dla lokalizacji Ab. Służb Alarmowych 112 (pol.). uke.gov.pl. [dostęp 2014-12-27].

Linki zewnętrzneEdytuj