Województwo podlaskie

województwo w Polsce
Ten artykuł dotyczy współczesnego województwa. Zobacz też: inne województwa podlaskie.

Województwo podlaskie – jednostka podziału administracyjnego Polski, jedno z 16 województw. Położone jest w północno-wschodniej części kraju, w geograficznym środku Europy. Przez jego środek przepływa Narew. Siedzibą władz województwa jest Białystok. Na dzień 30 czerwca 2020 województwo miało około 1,2 mln mieszkańców[2]. Obejmuje obszar 20 187,02 km²[1].

województwo podlaskie
województwo
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Kod ISO 3166-2 PL-PD
TERYT 20
Siedziba wojewody i sejmiku Białystok
Wojewoda Bohdan Józef Paszkowski
Marszałek Artur Kosicki
Powierzchnia (31 grudnia 2017) 20 187,02[1] km²
Populacja (30 czerwca 2020)
• liczba ludności

1 176 576[2]
• gęstość 58 os./km²
Urbanizacja 60,32%
Tablice rejestracyjne B
Adres Urzędu Wojewódzkiego:
ul. Mickiewicza 3
15-213 Białystok
Adres Urzędu Marszałkowskiego:
ul. Wyszyńskiego 1
Białystok
Podział administracyjny
Plan województwa podlaskiego
Liczba miast na prawach powiatu 3
Liczba powiatów 14
Liczba gmin miejskich 13
Liczba gmin miejsko-wiejskich 27
Liczba gmin wiejskich 78
Położenie na mapie Polski
Podlaskie in Poland (+rivers).svg
Strona Urzędu Wojewódzkiego
Strona Urzędu Marszałkowskiego
Portal Polska

HistoriaEdytuj

 
Województwa z lat 1975–1998 z granicą obecnego województwa podlaskiego

Województwo podlaskie zostało utworzone w 1999 roku z województw poprzedniego podziału administracyjnego:

Województwo posiada fragmenty pierwotnej Puszczy Białowieskiej oraz unikatowe bagna w dolinie Biebrzy i rozlewiskami Narwi. Wyróżnikiem jest także wielokulturowość i wielowyznaniowość jego mieszkańców.

GeografiaEdytuj

Według danych z 1 stycznia 2014 r. powierzchnia województwa wynosiła 20 187,02 km², co stanowi 6,5% powierzchni Polski[3].

Położenie administracyjneEdytuj

Województwo jest położone w północno-wschodniej Polsce i graniczy z[4]:

oraz z województwami:

Położenie fizycznogeograficzneEdytuj

Województwo podlaskie znajduje się na terenie Niziny Podlaskiej, Pojezierza Suwalskiego i Niziny Mazowieckiej. Krajobraz urozmaicony, ukształtowany na północy podczas zlodowacenia bałtyckiego, na pozostałym obszarze podczas zlodowacenia środkowopolskiego. Najwyższe wzniesienia występują na północy, gdzie dominuje krajobraz pagórkowaty pojezierny. Pojezierza: Zachodniosuwalskie, Wschodniosuwalskie, Ełckie oraz sandrowy pojezierny (Równina Augustowska); w środkowej i południowej części przeważają równiny peryglacjalne (wysoczyzny: Kolneńska, Białostocka, Wysokomazowiecka, Drohiczyńska, Wzgórza Sokólskie, Międzyrzecze Łomżyńskie, Równina Bielska), urozmaicone wcinającymi się w nie kotlinami i dolinami rzek, na zachodzie leży skraj sandrowej Równiny Kurpiowskiej.

Położenie historyczneEdytuj

Obszar województwa podlaskiego nie pokrywa się z Podlasiem. Tworzy je:

(większość powiatu białostockiego, powiat bielski, powiat hajnowski, powiat moniecki, część powiatu siemiatyckiego, część powiatu sokólskiego, wschodnia część powiatu wysokomazowieckiego)

(powiat augustowski, północna część powiatu grajewskiego, część powiatu sokólskiego, powiat sejneński, powiat suwalski)

(większość powiatu grajewskiego, powiat kolneński, powiat łomżyński, powiat zambrowski, zachodnia część powiatu wysokomazowieckiego, zachodnia część powiatu białostockiego)

(część powiatu siemiatyckiego)

[potrzebny przypis]

  • w 1% Mazury (mała część powiatu grajewskiego, głównie wsie znajdujące się na północ od Grajewa za rzeką Ełk położone wzdłuż granicy z województwem warmińsko-mazurskim).
  • Ponadto nie zawiera ono 42% Podlasia – części na południe od Bugu (są to ziemie od Węgrowa po Międzyrzec Podlaski).[potrzebny przypis]

    TopografiaEdytuj

    W wymiarze północ-południe województwo rozciąga się na długości 237 km, to jest 2°07′50″. W wymiarze wschód-zachód rozpiętość województwa wynosi 170 km, co w mierze kątowej daje 2°32′29″.

    Współrzędne geograficzne skrajnych punktów:

    Najwyższym punktem jest wierzchołek Rowelskiej Góry – 298 m n.p.m.

    KlimatEdytuj

    Klimat w porównaniu z innymi regionami Polski jest bardziej surowy, a Suwałki, są nazywane „polskim biegunem zimna”. Jest on pod silnym wpływem mas powietrza kontynentalnego; średnia roczna temperatura powietrza poniżej 7 °C, w części północno-wschodniej poniżej 6,5 °C. Jest to jeden z chłodniejszych obszarów w kraju (zimy najchłodniejsze w Polsce, poza górami, o temp. poniżej 5,5 °C); amplitudy temperatur powyżej 23 °C, większe niż przeciętne w kraju. Opady wynoszą średnio 550 mm na południu województwa, do 700 na północy. Z warunków klimatycznych wynika długi okres zalegania pokrywy śnieżnej (ponad 3 miesiące) oraz skrócony okres wegetacyjny roślin 190–205 dni.[potrzebny przypis]

    Podział administracyjnyEdytuj

    Województwo podlaskie jest podzielone na 14 powiatów oraz 3 miasta na prawach powiatu.

    Powierzchnia stan na 31 grudnia 2017[1], liczba ludności stan na 30 czerwca 2020[2].

    Podział administracyjny Powierzchnia
    (km²)
    Ludność Siedziba Miasta Liczba gmin
    Miasta na prawach powiatu
      Białystok 102,13 297.585 1
      Suwałki 65,51 69.786 1
      Łomża 32,67 62.795 1
    Powiaty
      powiat białostocki 2976,44 150.333 Białystok * Łapy, Czarna Białostocka, Wasilków, Choroszcz, Supraśl, Zabłudów, Tykocin, Suraż, Michałowo 15
      powiat sokólski 2054,50 66.286 Sokółka Dąbrowa Białostocka, Suchowola, Krynki 10
      powiat augustowski 1659,39 57.908 Augustów Lipsk 7
      powiat wysokomazowiecki 1288,91 56.652 Wysokie Mazowieckie Ciechanowiec, Czyżew, Szepietowo 10
      powiat bielski 1385,09 54.058 Bielsk Podlaski Brańsk 8
      powiat łomżyński 1354,59 50.894 Łomża * Nowogród, Jedwabne 9
      powiat grajewski 967,62 47.039 Grajewo Szczuczyn, Rajgród 6
      powiat siemiatycki 1459,46 43.910 Siemiatycze Drohiczyn 9
      powiat zambrowski 733,12 43.390 Zambrów 5
      powiat hajnowski 1623,53 42.293 Hajnówka Kleszczele 9
      powiat moniecki 1381,79 40.251 Mońki Knyszyn, Goniądz 7
      powiat kolneński 940,10 37.983 Kolno Stawiski 6
      powiat suwalski 1307,00 35.606 Suwałki * 9
      powiat sejneński 855,17 19.807 Sejny 5
    * nie zalicza się powiatu ziemskiego

    UrbanizacjaEdytuj

     
    Białystok – fragment rynku z fontanną
     
    Suwałki – resursa obywatelska
     
    Łomża – panorama od strony Narwi
     
    Augustów – kamienica w rynku
     
    Bielsk Podlaski – ratusz
     
    Zambrów – park nad zalewem
     
    Grajewo – centrum miasta

    DemografiaEdytuj

     
    Piramida płci i wieku – dane z 30 czerwca 2007[5]

    Według danych z 30 czerwca 2020 r. województwo miało 1 176 576 mieszkańców, co stanowiło 3,1% ludności Polski[2].

    Dane z 30 czerwca 2020 r.[2]:

    Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
    jednostka osób % osób % osób %
    populacja 1 176 576 100 603 254 51 573 322 49
    powierzchnia 20 187,02 km²
    gęstość zaludnienia
    (mieszk./km²)
    58 30 28

    Bardzo niska gęstość zaludnienia 61 os./km², największe zaludnienie (poza miastami) w zachodniej i środkowej części województwa podlaskiego; w Białymstoku i okolicach mieszka 1/3 ludności; niższy od średniej krajowej stopień urbanizacji 57,8%; wyższy przyrost naturalny 1,2, ujemne saldo migracji (0,6).

    Podlaskie jest województwem najbardziej zróżnicowanym w Polsce pod względem etnicznym i kulturowym. Od stuleci sąsiadują tu różne narodowości i wyznania. Poza ludnością polską mieszkają tu:

    [potrzebny przypis]

    Występuje tu najliczniejsze w Polsce skupisko ludności prawosławnej (ok. 300 tys.)[potrzebny przypis], w Grabarce znajduje się ośrodek pielgrzymek prawosławnych (dane z 1999 roku).

    ReligiaEdytuj

    Administracja i politykaEdytuj

     
    Pieczęć woj. podlaskiego

    Samorząd wojewódzkiEdytuj

    Organem stanowiącym samorządu jest Sejmik Województwa Podlaskiego, składający się z 30 radnych. Siedzibą sejmiku województwa jest Białystok. Sejmik wybiera organ wykonawczy samorządu, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem. Obecny skład zarządu przedstawia się następująco: marszałek – Artur Kosicki, wicemarszałkowie: Marek Olbryś, Stanisław Derehajło, członkowie zarządu: Wiesława Burnos i Marek Malinowski.

    Administracja państwowaEdytuj

    Organem administracji rządowej jest Wojewoda Podlaski, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Białystok[6], gdzie znajduje się Podlaski Urząd Wojewódzki w Białymstoku. W ramach urzędu działa także delegatura w Łomży[7].

    GospodarkaEdytuj

     
    Odsetek pracujących według grup sekcji PKD2007 w powiatach województwa w 2012 roku

    W 2012 r. produkt krajowy brutto woj. podlaskiego wynosił 36,1 mld zł, co stanowiło 2,2% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 30,1 tys. zł (71,7% średniej krajowej), co plasowało podlaskie na 14. miejscu względem innych województw[8].

    W 2010 r. produkcja sprzedana przemysłu w woj. podlaskim wynosiła 16,7 mld zł, co stanowiło 1,7% produkcji przemysłu Polski. Sprzedaż produkcji budowlano-montażowej w podlaskim wynosiła 4,8 mld zł, co stanowiło 3,0% tej sprzedaży Polski[9].

     
    Biała Synagoga w Sejnach

    Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. podlaskiego w 3. kwartale 2011 r. wynosiło 3220,88 zł, co lokowało je na 11. miejscu względem wszystkich województw[10].

    We wrześniu 2019 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie obejmowała ok. 32,8 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 6,9% do aktywnych zawodowo[11].

    Według danych z 2011 r. 11,0% mieszkańców w gospodarstwach domowych woj. podlaskiego miało wydatki poniżej granicy ubóstwa skrajnego (tzn. znajdowało się poniżej minimum egzystencji), co stanowiło największy odsetek względem innych województw[12].

    Fauna i floraEdytuj

    Według danych z 31 grudnia 2012 r. w woj. podlaskim lasy obejmowały powierzchnię 618,4 tys. ha, co stanowiło 30,6% jego powierzchni. 32,7 tys. ha lasów znajdowało się w obrębie parków narodowych[13].

    W rozległych lasach i puszczach (Puszcza Białowieska, Augustowska, Knyszyńska, Zielona), z których niektóre jako jedyne w Europie zachowały swój pierwotny charakter, można spotkać bogactwo unikatowej fauny i flory.[potrzebny przypis] Spotkać tu można łosie, wilki, rysie i żubry żyjące w Puszczy Białowieskiej i Knyszyńskiej.

    Ochrona środowiskaEdytuj

    Na terenie województwa istnieją 4 parki narodowe, w tym najstarszy w Polsce Białowieski Park Narodowy, a także o największej powierzchni, czyli Biebrzański Park Narodowy. Dwa pozostałe parki narodowe to wigierski i narwiański.

    Ochrona przyrody i środowiska naturalnego w województwie podlaskim obejmuje także 3 parki krajobrazowe, 85 rezerwatów przyrody oraz 2051 pomników przyrody.

    Parki narodowe:

    1. Białowieski Park Narodowy
    2. Biebrzański Park Narodowy
    3. Narwiański Park Narodowy
    4. Wigierski Park Narodowy

    Parki krajobrazowe:

    1. Suwalski Park Krajobrazowy
    2. Park Krajobrazowy Puszczy Knyszyńskiej
    3. Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi

    87 rezerwatów przyrody oraz liczne obszary chronionego krajobrazu.

    TransportEdytuj

    DrogowyEdytuj

    KolejowyEdytuj

    Na terenie województwa podlaskiego znajduje się 36 linii kolejowych z których 6 jest liniami szerokotorowymi.

    Lista linii kolejowych występujących na terenie województwa podlaskiego[14]:

    Tabor kolejowyEdytuj

    Województwo podlaskie posiada 17 pojazdów szynowych zakupionych przez Urząd Marszałkowski z których 11 stanowią spalinowe zespoły trakcyjne i autobusy szynowe oraz sześć elektrycznych zespołów trakcyjnych. Przewoźnikiem obsługującym tabor należący do Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego jest Polregio.

    Seria Typ Numery Liczba Producent / Modernizator Źródło
    EN57AL Pafawag 5B/6B 1529, 1536, 1543 ÷ 1544, 1551, 1555 6 Pafawag
    ZNTK Mińsk Mazowiecki
    SA105 213Ma 103 1 ZNTK Poznań
    SA108 215M 007, 009 2 ZNTK Poznań
    SA133 218Mc 001 ÷ 002, 009 ÷ 012, 019 ÷ 020 8 Pesa

    Nauka i oświataEdytuj

    Uczelnie publiczne (alfabetycznie)[15]Edytuj

    Uczelnie niepubliczneEdytuj

    Seminaria duchowneEdytuj

    Bezpieczeństwo publiczneEdytuj

    W województwie podlaskim działa centrum powiadamiania ratunkowego, które znajduje się w Białymstoku i które obsługuje zgłoszenia alarmowe kierowane do numerów alarmowych 112, 997, 998 i 999[16].

    HistoriaEdytuj

    Województwo podlaskie, jakkolwiek w niewielkim stopniu pokrywało się z aktualnym obszarem, istniało pod tą nazwą także w latach 1513–1795 (Województwo podlaskie (I Rzeczpospolita)) i 1816–1837. Poniżej jednostki administracyjne istniejące dawniej na obszarze aktualnego województwa podlaskiego.

    Wiek XXEdytuj

    Polska Rzeczpospolita Ludowa / III Rzeczpospolita

    II wojna światowa

    II Rzeczpospolita

    I wojna światowa

    Wiek XIXEdytuj

    Imperium rosyjskiego

    Królestwo Polskie (kongresowe)

    Księstwo Warszawskie

    Królestwo Prus

    Wiek XI – Wiek XVIIIEdytuj

    Korona Królestwa Polskiego

    Wielkie Księstwo Litewskie

    Królestwo Polskie

    Księstwo Halicko-Wołyńskie

    Wiek XEdytuj

    PrzypisyEdytuj

    1. a b c Urząd Statystyczny w Białymstoku, bialystok.stat.gov.pl [dostęp 2020-02-14].
    2. a b c d e Wyniki badań bieżących – Baza Demografia – Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-11-25].
    3. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2014 r.. „Powierzchnia i Ludność w Przekroju Terytorialnym”, 2014-07-24. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507. 
    4. geoportal.gov.pl. geoportal.gov.pl. [dostęp 2013-07-27].
    5. GUS. Rocznik demograficzny 2008, s. 545.
    6. (Art. 3.) Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. (Dz.U. z 1998 r. nr 96, poz. 603).
    7. (§ 9. Statut PUW w Białymstoku) Zarządzenie Nr 55/09 Wojewody Podlaskiego z dnia 19 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z 2009 r., Nr 128, poz. 1437).
    8. Rocznik Statystyczny Województw 2014, Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 12 stycznia 2015, s. 625, ISSN 1230-5820.
    9. Rocznik Statystyczny Województw 2011 (wybrane tablice), Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 24 stycznia 2012, s. 58–59, ISSN 1230-5820.
    10. Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 28 listopada 2011 r. (M.P. z 2011 r. nr 108, poz. 1099).
    11. GUS, Bezrobotni zarejestrowani i stopa bezrobocia. Stan w końcu września 2019 r., stat.gov.pl [dostęp 2019-11-22] (pol.).
    12. Ubóstwo w Polsce w 2011r. Główny Urząd Statystyczny, 2012-05-31. s. 15. [dostęp 2012-06-08].
    13. Raport o stanie lasów w Polsce 2012, Warszawa: Centrum Informacyjne Lasów Państwowych, 2013, s. 78, ISSN 1641-3229.
    14. Wykaz linii kolejowych przebiegających przez teren województwa podlaskiego, Wrota Podlasia [dostęp 2020-11-22] (pol.).
    15. Lista Uniwersytet w Województwie podlaskim http://firmstrony.pl/uniwersytet/wojewodztwo-podlaskie.
    16. Wykaz NKA dla lokalizacji Ab. Służb Alarmowych 112 (pol.). uke.gov.pl. [dostęp 2014-12-27].

    Linki zewnętrzneEdytuj